Amgueddfa Blog: Tecstiliau

Artist 'dwi, ac ar hyn o bryd dwi'n astudio gradd MA mewn dylunio a chrefft cyfoes. Fe ymwelais i â’r casgliad Molysga ar ôl darllen blog am strwythr mewnol cregyn ar wefan yr amgueddfa. Mi wnes gysylltiad rhwng strwythurau mewnol cregyn a sut y mae printwyr 3D yn gweithio ac yn creu siapiau. Ar y blog roedd rhif cyswllt ar gyfer Curadur Molysga, felly mi gysylltais â Harriet Wood, heb wybod beth i’w ddisgwyl.

Ffotograff o groestoriad o argraffiad 3D, sy'n dangod y strwythr mewnol
Strwythr mewnol argraffiad 3D © Matthew Day 2017

Pan esboniais fy ngwaith yn gyda prosthetau wrth Harriet, a’r cysylltiadau rhwng strwythr cregyn ac argraffu 3D, mi wahoddodd fi i ymweld â’r casgliadau, ac i fy nghyflwyno i’r person sy’n gyfrifol am sganio ac argraffu 3D yn yr amgueddfa.

Mynd 'tu ôl i'r llen'

Fuaswn i fyth wedi gallu dychmygu ymweliad gystal. Fe gwrddais â Harriet wrth ddesg wybodaeth yr amgueddfa ac yna mynd ‘tu ôl i’r llen’, ble cedwir y casgliad. Roedd cerdded trwy’r amgueddfa i gyrraedd yr ardal ‘cefn tŷ’ yn braf a modern. Roedd yn f’atgoffa o bapur academaidd y darllenais cyn ymweld, o The International Journal of the Inclusive Museum: ‘How Digital Artist Engagement Can Function as and Open Innovation Model to Facilitate Audience Encounters with Museum Collections’ gan Sarah Younan a Haitham Eid. 

ffotograff yn dangos cwpwrdd mawr llawn droriau sbesimen
Rhai o'r archifau yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd © Matthew Day 2017

Mae gan ‘cefn tŷ’ yr amgueddfa naws arbennig – dyw’r cyhoedd ddim yn cael mentro yma heb drefnu o flaen llaw. Roedd yn fraint cael cerdded trwy stafelloedd yn llawn cregyn ‘mae pobl wedi eu casglu, ac wedi’u gwerthfawrogi am eu harddwch, dros y blynyddoedd. Beth oedd yn fwya diddorol imi oedd pa mor berffaith oedd y toriadau yn y cregyn. Roedd yn cregyn wedi’u torri yn edrych fel taw dyma oedd eu ffurf naturiol – roedd pob toriad yn gain iawn ac yn gweddu i siâp y gragen. Dyma beth oeddwn i eisiau ei weld.

Ffotograff du a gwyn yn dangos amrywiaeth o dafelli cregyn
Tafellau o gregyn yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd © Matthew Day 2017

Doedd gen i ddim geiriau i fynegi fy hun pan welais i’r casgliad yma o gregyn – yn enwedig gweld y darn o’r gragen na fyddwn ni’n cael ei weld fel arfer. Rodd yn gyffrous gweld y strwythr mewnol, am ei fod yn ychwanegu gwerth asthetig i’r cregyn. Roedden nhw’n fy atgoffa o waith cerflunio Barbara Hepworth, artist dwi’n ei hedmygu yn fawr.

Ffotograff du a gwyn yn dangos cragen siâp côn wedi'i dorri i ddangos strwythr troellog y gragen
© Matthew Day 2017

Rydym ni’n gweld cregyn ar y traeth drwy’r amser, a mae’n nhw’n fy nghyfareddu – yn enwedig cregyn wedi torri ble gellir gweld y tu fewn i’r gragen. Mae hwnnw fel arfer yn doriad amherffaith, yn wahanol iawn i’r toriadau bwriadol yn y casgliad, sydd wedi’u gwneud yn bwrpasol i ddangos ini beth sydd ar y tu fewn. Caf fy atynnu at ffurfiau naturiol sydd wedi eu siapio gan berson.  

Sganio 3D: Celf a Gwyddoniaeth

Cyn archwilio’r cregyn fy hyn, cynigiodd Harriet i fynd â fi i lawr i weld Jim Turner, a dyna ble buom ni’n trafod am rhan helaeth fy ymweliad, am fod ei waith mor ddiddorol.

Mae Jim yn gweithio mewn labordy sy’n defnyddio proses ffotograffig o’r enw ‘Stacio-z’ (neu EDF, ‘extended depth of field’), sy’n cael ei ddefnyddio yn aml mewn ffotograffeg facro a ffoto-microscopeg.

Ar hyn o bryd, mae'n creu archif o wrthrychau wedi’u sganio mewn 3D ar gyfer gwefan yr amgueddfa, ble all bobol ryngweithio gyda’r sganiau yn defnyddio cyfarpar VR – gan greu profiad hollol newydd i’r amgueddfa.

Gallais ddeall yn syth beth oedd Jim yn ei wneud o fy mhrofiad i. Esboniodd y broses a roedd nifer o elfennau technegol tebyg. Roedd yn bleser cael siarad gyda rhywun sy’n defnyddio sganio 3D mewn ffordd wahanol imi. Mae Jim yn defnyddio sganio 3D mewn ffordd dwi wedi ei weld mewn papurau academaidd. Er nad yw’n gwneud gwaith creadigol gyda’r cregyn, mae e dal yn rhoi gwrthrychau mewn cyd-destun newydd, ble all pobl ryngweithio â nhw yn defnyddio technoleg ddigidol fel cyfarpar VR neu ar y we trwy sketchfab.

'Fel bod ar y traeth...'

Pan ddes i ‘nôl at y casgliad molysga, mi ges i amser i ymchwilio’r casgliad ar fy liwt fy hun a doedd dim pwysau arna i i frysio – felly ces gyfle i edrych yn graff ac archwilio’r cregyn. Roedd fel bod ar draeth a chael oriau i archwilio’r holl wrthrychau naturiol.

Ffotograff du a gwyn yn dangos cragen siâp côn wedi'i dorri i ddangos strwythr troellog y gragen
© Matthew Day 2017

Cafodd yr ymweliad effaith wych ar fy mhrosiect MA – a mawr yw’r diolch i Harriet a Jim am eu hamser. Trwy’r ymweliad, fe fagais hyder i gysylltu ag amgueddfeydd eraill, fel Amgueddfa Feddygol Worcester, ‘ble bues i’n gweithio gyda soced prosthetig o’u casgliad. Mi sganiais y soced, ac wedi fy ysbrydoli gan gasgliad molysga Harriet, mi greais gyfres o socedi prosthetic cerfluniol, wedi’u hysbrydoli gan strwythurau mewnol cregyn, oedd yn darlunio croestoriadau rhai o’r cregyn mwya atyniadol yn y casgliad.

'Cerflun ynddo'i hun': fy nghasgliad o gerflunwaith brosthetig

Ffotograffau cyfochrog yn dangos hosan brosthetic a thafell gragen. Mae'r hosan brosthetig wedi'i chynllunio i gynrychioli siâp mewnol y gragen
Prototeip cysyniadol o hosan brosthetig wedi'i ysbrydoli gan y casgliadau molysga yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd © Matthew Day 2017

ffotograff yn dangos hosan brosthetig gerfluniadol ddu gydag addurn melyn
Prototeip o hosan brosthetig gerfluniadol wedi'i ysbrydoli gan gasgliad Molysga Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd © Matthew Day 2017
ffotograff yn dangos hosan brosthetig gerfluniadol lwyd gydag addurn melyn
Hosan brosthetig wedi'i hargraffu mewn 3D a'i llifo, wedi'i ysbrydoli gan y casgliadau Molysga yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd © Matthew Day 2017

ffotograff yn dangos hosan brosthetig gerfluniadol gydag addurn mawr siâp cragen gron
Hosan brosthetic wedi'i hargraffu mewn 3D a'i lifo, wedi'i ysbrydoli gan gasgliad Molysga Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd © Matthew Day 2017

 

Be’ Nesa?

Mae fy ngwrs MA nawr ar ei anterth, a dwi’n edrych ymlaen at ddechrau’r prif fodiwl dros yr haf.

Ar gyfer y rhan olaf o’r cwrs, hoffwn i gymryd yr hyn dw i wedi ei archwilio a’i ymchwilio hyd yn hyn, a’i ddefnyddio i greu darn prosthetig a allai fod yn rywbeth all rhywun ei wisgo, ond sydd yn gerflun ynddo'i hun – a mae’r gwaith yn mynd yn dda.

darlun 3D o gynllun ar gyfer cynllun coes brosthetig, gydag addurniadau wedi'u hysbrydoli gan strwythr mewnol cregyn
Darlun cysyniadol o goes brosthetig gerfluniadol, wedi'i ysbrydoli gan gasgliad Molysga Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd © Matthew Day 2017

Hoffwn i greu rhywbeth wirioneddol syfrdanol yn defnyddio argraffu 3D, gan ymgorffori asthetig wedi’i ysbrydoli gan y casgliad cregyn a’i uno gyda’r cerflunwaith prosthetig a welwch yma ar y blog.

Gallwch weld mwy o fy ngwaith ar fy ngwefan: Matthew Day Sculpture

Mae’n swyddogol – peidiwch da chi â bod heb ddilledyn melfed yr hydref hwn! Dyma farn rhai o gylchgronau mwyaf dylanwadol y byd ffasiwn ar hyn o bryd. Ond er y chwiw presennol am bopeth melfed, mae’r defnydd moethus hwn wedi bod yn rhan o gwpwrdd dillad y genedl ers canrifoedd lawer.

Yn hanesyddol, fe ystyrir melfed fel dynodydd cyfoeth a statws – ffaith sy’n cael ei amlygu yng nghasgliadau gwisgoedd a thecstiliau yr Amgueddfa. Mae’r casgliadau hyn yn cynnwys gwrthrychau fu unwaith yn eiddo i rai o feistri tir enwocaf Cymru – teuluoedd cefnog, fel y Morganiaid o Dŷ Tredegar, a oedd yn addurno eu tai ac yn gwisgo defnyddiau costus i ddatgan eu cyfoeth i’r byd.

Ymhlith yr eitemau sydd ar gof a chadw yn yr Amgueddfa mae siaced felfed lliw eirin tywyll a wnaed yn 1770 ar gyfer Syr Watkin Williams-Wynn, y Pedwerydd Barwnig. Wedi ei eni yn 1749 ar ’stâd Wynnstay, ger Rhiwabon, roedd Syr Watkin yn adnabyddus fel un o noddwyr amlycaf y celfyddydau yng Nghymru. Yn ogystal â phrynu darnau o gelf, crochenwaith a dodrefn gan gynllunwyr mawr y dydd, roedd hefyd yn hoff o wario ar ddillad.

Pan oedd yn 19 mlwydd oed, aeth Syr Watkin ar Daith Fawr o Ewrop – rhan annatod o lwybr bywyd bonheddwr ifanc yn y cyfnod hwn. Rhwng Mehefin 1768 a Chwefror y flwyddyn ganlynol, bu’n crwydro Ffrainc, Y Swistir a’r Eidal. Mae llyfrau cyfrifon ’stâd Wynnstay yn dangos iddo wario £220 ar ddillad yn ystod y daith. Prynodd wisgoedd ym Mharis, siwt felfed blodeuog yn Lyon a llathenni o felfed gan sidanwr yn Turin.

Mae’n bosibl mai’r felfed hwn a ddefnyddiwyd i wneud y siaced sydd erbyn hyn ym meddiant yr Amgueddfa. Nid siaced bob dydd mo hon – mae hi wedi ei theilwra’n gywrain a’i brodio gydag edafedd sidan, rhubanau a secwinau aur. Mae’n debyg mai teiliwr yn Llundain fu’n gyfrifol am ei thorri a’i gwnïo. Roedd teilwriaid ffasiynol y cyfnod yn cyflogi nifer o frodwyr proffesiynol i addurno eu gwaith – dynion, nid menywod, oedd y rhain.

Yn 1770 cynhaliwyd parti chwedlonol yn Wynnstay i nodi penblwydd Syr Watkin yn 21 oed. Tybed ai’r gôt felfed oedd amdano’r noson honno? Daeth 15,000 i’r dathliad a thri llond coets o gogyddion o Lundain. Ar y fwydlen roedd 30 bustach, 50 mochyn, 50 llo, 18 oen, 37 twrci a llu o ddanteithion eraill. Does ryfedd i Syr Watkin fagu cryn dipyn o bwysau erbyn diwedd ei oes!

Wrth wneud gwaith gyda’r Fforwm Ieuenctid, darganfyddais fod yna glytwaith i orchuddio cist o ddroriau (‘patchwork chest of drawers cover’) yng nghasgliad Sain Ffagan a gafodd ei greu gan fy hen hen ewythr, Richard Evans o Lanbrynmair, yn ystod ei amser yn gwasanaethu fel milwr yn India. Mae wedi ei greu o ddefnydd gwlanog trwchus coch a du ac felly tybiwyd ei fod wedi ei bwytho o ddillad milwr, ac yn ôl yr hyn sydd wedi ei arysgrifio ar ei gefn, roedd yn ‘Rhodd i fy Mam Sarah Evans 1883.’ Fe wnaeth y rhoddwr (Miss Ceridwen E Lloyd), sef nith i Richard Evans, ysgrifennu llythyr gyda’r gwrthrych a ymunodd â’r casgliad yn 1962, yn nodi “roedd ganddo fwy o amynedd na llawer ohonom heddiw.” 

Roedd yr amynedd angenrheidiol i wneud gwniadwaith yn un o’r rhesymau pam ddaeth y grefft yn rhan o fywyd i rai mewn gwersylloedd milwrol. Yn ogystal â bod yn sgil ymarferol er mwyn gallu trwsio eu lifrau, roedd milwyr yn cael eu hannog i ddechrau gwnïo fel ffordd o ymlacio. Cefnogwyd y syniad gan fudiadau dirwest yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg wrth iddynt weld gwnïo fel ffordd o gadw’r milwyr rhag demtasiynau yfed a gamblo, yn enwedig yng ngwres India. Roedd y grefft hefyd yn cael ei hybu fel rhan o therapi milwr mewn ysbyty er mwyn lleddfu diflastod. Mae yna enghraifft o waith tebyg yn y casgliad yn Sain Ffagan – gemwaith a gafodd ei greu gan y Corporal Walter Stinson pan roedd yn glaf yn Ysbyty VAD Sain Ffagan yn 1917-18.

Roedd gogwydd fwy emosiynol ar y math yma o waith hefyd. Weithiau, crewyd cwiltiau allan o lifrau cyd-filwyr a fu farw ar faes y gad i ddangos ffyddlondeb a gwladgarwch. Roedd gan y grefft bwrpas tu hwnt i’r cyfnod o ryfela hefyd, gan fod dysgu i wnïo yn gallu cael ei gysylltu ag ennill arian ar ôl gadael y fyddin. Yn y casgliad, mae yna ddarlun gwlân a oedd wedi ei brynu gan hen dad-cu y rhoddwr gan gyn-filwr oedd wedi colli ei goes wrth ymladd.

Mae llu o resymau felly i esbonio pam ddaeth gwniadwaith yn grefft fwy poblogaidd i filwyr. Daeth buddion y grefft i ddisgyblaeth a gwellhad milwyr â’r grefft oedd wedi ei hystyried yn un fenywaidd ar hyd y blynyddoedd yn rhan o hunaniaeth milwyr yn ystod y cyfnod hwn – ac ysbrydoli fy hen hen ewythr, yn bictiwr o wrywdod milwr gyda’i getyn a’i fwstash (trydydd o’r chwith yn y rhes gefn) i greu clytwaith fel anrheg i’w fam.

In the summer of 1951 a large-scale quilting exhibition was staged at St Fagans as part of Wales’ contribution to the Festival of Britain. Billed as ‘the largest, most comprehensive and the most interesting of its kind ever staged in the Principality’, the exhibition organized jointly with the Monmouthshire Rural Community Council showcased the work of 60 contemporary quilters, alongside historic examples from the Museum’s collection and private owners. The Banqueting Hall – a vast pavilion-like structure in the grounds of St Fagans Castle – provided a dramatic setting for the display, the likes of which had not been seen at the newly-established Museum before.

Call for entries

Although the exhibition ran for little over three weeks (16 July-18 August), it was the culmination of months of planning, led by Mr D. L. Jones of the Welsh Rural Industries Committee. In keeping with the Museum’s founding principle of inspiring a new generation of makers, the show included daily demonstrations and prizes for the best contemporary work on display. In February of that year, a final call for entries was published in the Western Mail:

Although we have received a record entry for the National Quilting Exhibition… it is not too late to receive further entries… Substantial prizes and certificates of merit will be awarded to successful candidates, and it will undoubtedly provide an excellent opportunity for Welsh quilters to show our oversees visitors that they still possess the skill of their forebears in this one remaining traditional needlecraft.

Competition

The work submitted for the exhibition included large and small quilts, cot covers, bonnets, dressing gowns and dressing jackets. In total, 65 original, hand-quilted pieces were chosen for display by the selectors. The judging panel included Mavis FitzRandolph who, under the auspices of the Rural Industries Bureau, had been instrumental in setting-up quilting classes in the industrial heartlands of south-east Wales during the 1920-30s Depression. The aim of the scheme was to revive and improve the standard of Welsh quilting, therefore enabling young women in economically deprived communities to earn a living making by hand. Many of those who won prizes at the 1951 exhibition were taught to quilt under this scheme, including Irene Morgan of Porthcawl - one of the best quilters of her generation. Originally from Aberdare, Irene began to quilt in the late 1920s and subsequently became a nightclass teacher in the Bridgend area, until the onset of glaucoma stopped her from stitching in the 1960s. Her prize winning certificates from the 1951 exhibition were donated to the Museum following her death in 2000.

The future - Gweithdy

Emulating the spirit of the 1951 exhibition, exciting plans are afoot here at St Fagans. A new gallery called Gweithdy is currently being built in the Museum's grounds which will be a celebration of making by hand in Wales through the centuries. As well as having objects on display including several quilts and other textile crafts the new gallery will be designed very much like a workshop, with spaces for people to have-a-go at making, and to enroll on craft courses. Needless to say, we are all hugely excited about this development – a new chapter in our history as a museum which, we hope, will inspire the makers of the future.

 

 

 

 

Don't worry no violence was involved. It was the turn of Llainfadyn this week, our quarrymen’s cottage from Gwynedd, to receive a clean and make over from our Historic Interior and Conservation Volunteer team. It was a big task so thanks to everyone involved. This included stripping the beds and giving everything including the feather mattresses a good airing and beating to remove a winter's worth of dust and dirt. As long as the textiles are strong enough this is still a very effective method of removing grime without the aid of modern appliances.

We also held a competition between a modern broom and a traditional one made from hazel twigs (that all important witches’ accessory at Halloween). To help protect the collections on display it's important we try and reduce the amount of dust and dirt being brought into the houses by our thousands of visitors each year. Our first line of defence to achieve this is the cobbles outside, these help dislodge the grit and dirt from peoples' shoes before they even enter the building, but for these to work the cobbles need to be clean and not clogged up with dirt. So one of our first important tasks was to clean the stones outside.

So which broom won? The traditional of course, with its long twiggy brush it was the best at dislodging the dirt from between the cobbles. This job would certainly have been an everyday task for most households in the past.

Our second line of defence to keep the dust down is the rag rug, often found in cottages of this period. These were made from scraps of material or worn out clothes and blankets, so as well as providing much needed comfort and colour they were great at trapping dirt. They could then be picked up, taken outside and beaten with a carpet beater to remove the grime. We are currently making one for Llainfadyn, unfortunately the odd hail storm meant that Jane and Emma had to find seats by the open fire to carry on their work.