Addysg

Ar Ddiwrnod Cenedlaethol Barddoniaeth ym mis Hydref 2009 roedd bardd preswyl Big Pit, Mike Jenkins, yn annog ymwelwyr i gyfrannu at Gerdd Big Pit. Thema Diwrnod Cenedlaethol Barddoniaeth oedd arwyr ac arwresau. Ysgrifennodd y cyfranwyr am y bobl arwrol a fu'n gweithio'n galed yn y pyllau glo.

Cyfrannodd tair ysgol: Ysgol Gynradd Goetre ym Merthyr Tudful, Ysgol Gynradd Heol y Frenhines yn Abertyleri ac Ysgol Uwchradd Oldbury Wells yn Swydd Amwythig. Rhoddodd Mike gopi llofnodedig o'i lyfr o gerddi i blant Poems for Underage Thinkers i'r dosbarthiadau iau am eu hymdrechion gwiw.

Dyma'r oedolion a fu'n barddoni:

Mike Tanner o Flaenafon, Justin Hamilton o Kilbirnie, Derek Edmondson o Woodford, Mr a Mrs Gilbert o Little Witcombe a staff Big Pit.

Am fwy o wybodaeth am farddoniaeth a rhyddiaith arobryn Mike ewch i www.mikejenkins.net.

BIG BIG PIT POEM
A communal poem created at Big Pit on National Poetry Day 2009

Underground what will we see?
Underground is dangerous
Ponies hauled dram after dram 
Thrusters and hurriers pushing tram after tram 
Pickers hitting as hard as they can 
Children crying and crying.
The canary was a warning.
Lots of water on the ground
It was leaking into the pit 
Getting deeper and deeper.
It was dark like night when the lights went out,
It was scary. Slippery like water.
The cage went fast then slow. 
Down the pit there were tracks.
Struggling by the light of lamps. 
The axes and sledgehammers were dirty as muddy water.
Some were very old.

The men were heroes because they worked twelve hard hours.
The fireman who risked himself to save his workmate’s face,
After a fall, threw himself down to protect his friend.
The horses were heroes because they saved people.
Masks protected the ponies’ faces, some of the ponies died.
Seventy two worked down the mine.
Many of them became blind.
The miner had to pull the drams. 
The girls were heroines because they helped.
Dad and son worked side by side 
Deprived of sunlight from day to day.
Some men died.
Some men cried. 
Coughing up black dust 
Working like navvies from dawn till dusk.
Mothers sad when there was an explosion.
A message home when there’s no hope left
Scratched into a bottle.
Day and night death always occurred.

But everyone pulled together
Washing away the day’s toil. 
A hot bath, joke and a laugh.
To the hole in the wall, have a fag
Desperate for that first drag.

Figures hunched against the driving rain
Thirsting for the hoppy nectar 
To soothe away the pain.

Firstly, apologies for my extended absence from these pages. I don’t have an excuse other than the summer activities kept me very busy this year! However, I find myself in a bit of a calm period at the moment so I thought I’d update you on what’s coming up over the next few months.

The autumn is fast approaching and the evidence is all around St Fagans. A quick walk about the site reveals bursts of bright red berries on hawthorn bushes and rowan trees and delicate highlights of yellow and orange edging into the green leaves of the beech woodland. A walk in the woods is accompanied by the steady sound of beech mast dropping with the breeze. The horse chestnuts have already begun to fall too, and the acorns and sweet chestnuts look like they won’t be long to follow.

In October activities will focus on this season of change. For Seed Gathering Sunday we will be looking at the variety of tactics trees use to disperse their seed during an enjoyable walk about the grounds.

On October the 24th there’s a real treat in store as the Ty Gwyrdd kitchen will be in action for the first time in years to demonstrate some traditional apple recipes.

The apple theme continues in the Ty Gwyrdd on the 25th of October where you can take part in Feed the Birds Day with the RSPB, and learn how to use apples to make great bird feeders.

During October half term we will be running Autumn Feast activities looking at traditional foods grown in the autumn as well as the wild food that grows in our woods, fields and hedges.

And right at the end of November I will be running activities alongside the RSPB that look at ways of telling trees apart and the importance of trees for wildlife. If that appeals to you why not join us on the 5th of December when we'll be working with the BBC to try and break the world record for the most amount of trees planted in one hour!

So I hope to see you at an event this autumn, and in the meantime get out there and enjoy the sunshine!

Bladau'r gwynt yn Sain Ffagan

Ar ôl gaeaf hir ac oer dwi'n siŵr bod llawer ohonom ni'n falch iawn bod y gwanwyn wedi cyrraedd o'r diwedd! Er ei bod hi erbyn hyn yn ddechrau Ebrill mae arwyddion cynnar y gwanwyn wedi bod gyda ni ers sbel. Roedd y mis Mawrth hwn ymhlith y rhai sychaf yng Nghymru er 2002 ac roedd bron pobman ym Mhrydain wedi cael lefelau uwch nac arfer o heulwen. Roedd hyn wedi esgor ar ffrwydriad o liw yn ein coedwigoedd gyda blodau'n ymagor, y filfyw, blodyn y gwynt a'r friallen. Mae cacwn hefyd wedi dihuno o'u gaeafgwsg ac wedi cripian o'u tyllau yn y ddaear i ddechrau casglu paill a neithdar i fwydo'r nythfa.

Drwy gydol mis Mawrth cynhaliom ni weithgareddau yn Sain Ffagan gan eich annog i fynd yn weithgar mewn gwarchodaeth gwenyn. Plannodd dros 400 o ymwelwyr flodau gwyllt sy'n gynhenid i Brydain i ddenu gwenyn a phili-palaod. Dwi'n falch dweud eu bod yn ffynnu! Os hoffech chi wybod mwy am warchodaeth gwenyn beth am ymweld â wefan Gwarchod ein Gwenyn?

Byddai tro bach yn y parc neu'r goedwig leol yn ddigon i chi ddeall bod yr adar yn brysur iawn ar hyn o bryd. Mae ein hadar cân yn paru a nythu ar yr adeg hon o'r flwyddyn. Mae'r rhan fwyaf wedi ymlafnio drwy'r gaeaf llym yma ym Mhrydain ond nid pob un. Mae'r Siff Saff cyntaf yn cyrraedd Prydain yn gynnar ym mis Mawrth o dde Ewrop a gogledd Affrica. Gallwch chi glywed eu cri dau nodyn ‘siff-saff’ nodweddiadol yn ein coedwigoedd, parciau a gerddi wrth fod y gwrywod yn cystadlu am fenywod a thiriogaeth. Beth am foeli clust am eu cri arbennig y tro nesaf rydych chi allan, neu pam na ddewch i ddigwyddiadd Côr y bore bach ar y 3ydd o Fai?

Mae gyda ni lawer o weithgareddau ar gyfer y gwanwyn gydag Wythnos Genedlaethol Compost yn digwydd yn gynnar ym mis Mai ac arwyddion y gwanwyn yn ystod hanner tymor mis Mai. Ewch i'r tudalen digwyddiadau am fwy o fanylion. Yn y cyfamser rhowch wybod i mi am ryfeddodau'r gwanwyn rydych chi wedi'u gweld yn ddiweddar yn y blwch sylwadau isod - unrhyw fwtsias y gog eto?

Bob wythnos byddaf yn gosod lluniau newydd o fy mhlanhigion - wrth iddynt dyfu! Ebostiwch eich lluniau ata i.

Diweddariadau wythnosol:

23/03/09 Throughout this week all of my daffodils have opened. They are all standing proudly in my garden, the tallest measures 35cms in height. Many more of you have reported your daffodil flowers opening this week and finally your crocuses have opened too! See the and to compare other schools with your own. This is the last week for recording temperatures and rainfall - so please send in all your records before the Easter holidays then I will send you your certificates on the 5th of April.

17/03/09 My 1st daffodil opened today!

04/03/09 Mae llawer o flodau fy nghrocysau wedi ymddangos ac mae fy nghennin Pedr yn torri bol eisiau tyfu hefyd. Cymerais ychydig o ffotos agos heddiw o'r crocysau achos eu bod yn edrych mor bert - gyda gwlith drostyn nhw.

Dwi wedi edrych yn fanwl ar y dyddiadau blodeuo ar gyfartaledd eleni a gweld mai'r cennin Pedr sy wedi agor yn gyntaf mewn llawer o ysgolion. Mae'r crocysau dim ond wedi blodeuo mewn dau le - fy ngardd i ac Ysgol Burton. Fel arfer, y crocws sy'n agor yn gyntaf? Edrychwch ar y a'r

23/02/09 Today, my 1st crocus flower opened! Lots of other flowers have shot up too - but only one has actually opened. In the sunlight you can see through the petals to see the orange anthers inside. My daffodils have grown quite a lot this week, the tallest is now 18cms tall. Have any of your flowers opened yet?

19/02/09 Bore da Gyfeillion y Bylbiau! Croeso'n ôl o'ch ysbaid hanner tymor. Yn f'ardd i mae pethau wedi dechrau tyfu ag awch. Mae egin gwyrdd bach, bach wedi troi'n flodyn porffor prydferth. Dyw hi ddim wedi agor eto - pan mae'n edrych fel hyn dylech chi anfon dyddiad y blodeuo yn syth i'r . Wedyn bydd symbol blodyn yn ymddangos uwchben eich ysgol ar y a bydd y dyddiad blodeuo ar gyfartaledd ar gyfer eich ysgol yn ymddangos ar y .

Yn , yn Sir Benfro mae un o'u cennin Pedr eisoes wedi ymagor - fel arfer y crocysau sy'n cipio'r blaen. Bydda i'n gwylio fy Nghrocws i bob dydd o hyn ymlaen i weld ydy e'n blodeuo. Gobeithio byddwch chi'n gwneud yr un fath!

10/02/09 Mae'r egin erbyn nawr yn 2-3cm. Mae hyn yn fach ar gyfer yr adeg o'r flwyddyn oherwydd i'n gwanwyn fod mor oer. Yr un adeg llynedd roedd blodau'r crocws eisoes wedi ymagor ac roedd y cenin Pedr yn 11cm!

Pa eginyn yw p'un? Mae gan eginyn y genhinen Bedr flaenau llyfn, crwm, gwyrdd golau. Maen nhw'n lletach o lawer na blaenau egin y crocws. Mae egin y crocws yn gul a miniog ac maen nhw fel arfer yn ymddangos mewn clystyrau o bump. Mae gyda nhw ymylon gwyrdd tywyll sy'n gwneud iddyn nhw edrych ychydig yn streipiog.

03/02/09 Eira ymhobman heddiw, hyd yn oed yng Nghaerdydd! Nid yw'r cyffion wedi tyfu llawer yr wythnos hon, a nawr maent wedi'u gorchuddio a haenen o eira.

Dewch yn ol yr wythnos nesaf i weld faint mae nhw wedi tyfu.

Athro'r Ardd