Blwmiau Algaidd Katherine Slade, 23 Awst 2010 Gwymon Gwyrdd o rywogaeth Ulva yn tyfu ar arfordir creigiog Bae Gorllewinol Dale, Sir Benfro. Blwm algaidd a ffurfiwyd gan phytoplankton oddi ar arfordir gorllewinol Iwerddon. Gellir ei weld fel rhuban glas golau ar hyd ochr chwith y ddelwedd. © Nasa. Sbesimen wedi'i gadw o Dorgoch neu Arctic Charr (Salvelinus alpinus). Casglwyd o Lyn Peris yn 1978. Mae lliw Bara Mawr yn amrywio o wyrdd pan yn ifanc i borffor a brown Gwelir Porphyra yma, y gwymon a ddefnyddir mewn Bara Lawr, yn tyfu ar arfordir creigiog... ...ac fel sbesimen mewn llysieufa yn Amgueddfa Cymru. Mae blwmiau algaidd yn datblygu wrth i nifer anferth o algâu neu facteria gronni yn y môr neu mewn dŵr ffres. Gall blwmiau algaidd dyfu mor fawr nes y gellir eu gweld o'r gofod. Beth yw Blwmiau Algaidd? Dyma beth a geir wrth i nifer anferth o algâu neu facteria gronni yn y môr neu mewn dŵr ffres. Gall blwmiau algaidd dyfu mor fawr nes y gellir eu gweld o'r gofod. Gall nifer o wahanol fathau o algâu a bacteria ffurfio blwmiau. Dau grŵp pwysig yw gwymon gwyrdd a bacteria gwyrddlas (cyanobacteria). Beth sy'n eu hachosi? Mae blwmiau algaidd yn ffurfio dan amgylchiadau ffafriol, fel arfer ble mae lefelau maeth a thymheredd uchel, a cheryntau dŵr gwan. Gall llygredd o'n cartrefi, gweithiau carthffosiaeth, gwrtaith a thail o ffermydd achosi lefelau maeth uchel mewn llynnoedd ac yn y môr. Os bydd hinsawdd y byd yn cynhesu, bydd tymheredd dŵr yn codi hefyd. Golyga hyn y gall blwmiau algaidd ffurfio'n amlach. Maent wedi dod yn fwy cyffredin o amgylch y DU yn barod yn ystod y 30 mlynedd diwethaf. Beth yw'r effeithiau? Wrth i'r blwm algaidd dyfu mae'n atal golau rhag cyrraedd planhigion yn y dŵr, gan achosi iddynt farw a phydru. Mae pydredd bacteriol yn lleihau lefelau ocsigen yn y dŵr sydd yn ei dro yn achosi i anifeiliaid y dŵr farw. Wrth i'r blwm bydru, mae'r algae yn rhyddhau nwy hydrogen sylffid gwenwynig. Mae rhai algâu a cyanobacteria yn creu tocsinau sy'n medru lladd anifeiliaid eraill yn y dŵr. Mewn rhai achosion gall y tocsinau yma gronni mewn pysgod cragen fel cocos, a'u gwneud yn wenwynig i bobl eu bwyta. Allwn ni ei atal rhag digwydd eto? Er bod blwmiau algaidd yn ffenomena naturiol, gall ein gweithredoedd ni beri iddynt ddigwydd yn amlach. Gall rheolau llymach ar ddefnyddio gwrtaith wrth ffermio a thrin dŵr gwastraff yn well fod o gymorth i'w lleihau. Yr unig ffordd o warchod pobl wedi i flwm algaidd ffurfio yw i'w cadw draw o'r dŵr. Nid yw gwarchod bywyd gwyllt yn dasg mor hawdd. Blwmiau Gwymon Gwymon gwyrdd yw Letys y Môr (rhywogaeth Ulva) sy'n gallu ffurfio blwmiau algaidd. Yn haf 2009 cafwyd adroddiadau o flwmiau gwymon gwyrdd anferth yn ne'r DU a gogledd Ffrainc. Yn yr achos yma nid y gwymon ei hun sy'n wenwynig i bobl ar y traeth ond y nwyon hydrogen sylffid. Yr unig ddioddefwr yn 2009 oedd ceffyl anffodus a dorrodd drwy'r gramen ar bentwr dwfn o wymon a chael ei wenwyno gan yr hydrogen sylffid a ryddhawyd. Yn ffodus, nid yw Letys y Môr yn tyfu mor fawr â hynny fel arfer. Mae'n nhw'n gyffredin ar arfordir creigiog y DU ac, fel mae'r enw'n awgrymu, yn edrych fel letys tenau, lliw gwyrdd llachar. Cyanobacteria Tocsig Yn haf 2009 ffurfiodd cyanobacteria (Anabaena spiroides) flwm algaidd allai fod wedi bod yn wenwynig yn Llyn Padarn, ger Llanberis. Dyma un o dri llyn lle mae Torgoch, neu Arctic Charr (Salvelinus alpinus), yn tyfu yng Nghymru. Daeth diffyg ocsigen yn fygythiad i'r pysgodyn prin hwn. Cafwyd effaith ar yr economi leol hefyd gyda phobl yn cael eu hatal rhag ymweld â'r llyn. Beth allwch chi wneud Gallwn ni i gyd helpu i leihau'r siawns o flwmiau algaidd yn ffurfio yr haf hwn drwy ddefnyddio llai o hylif a phowdwr golchi gartref. Mae'r ffosffadau yn y cynhyrchion yma yn cael eu golchi drwy'r draeniau i'r llynnoedd ac i'r môr lle maent yn dod yn faeth i algae. Gallant gyfrannu hyd at 25% o'r maethion a ryddheir mewn carthffosiaeth. Edrychwch am gynhyrchion sy'n well i'r amgylchedd am eu bod yn cynnwys llai o ffosffad. Oeddech chi'n gwybod? Mae'r bwyd Cymreig Bara Lawr wedi ei wneud o fath o wymon coch. Gelwir y gwymon yma yn Porphyra, ond lafwr yw'r enw cyffredin. Gelwir gwymon Porphyra yn nori yn Asia ac maent yn cael eu prosesu mewn modd gwahanol i wneud y gwymon a ddefnyddir ar ffurf llenni mewn sushi. Gwymon a'r Amgueddfa Mae tri prif grŵp o wymon: gwymon gwyrdd, gwymon coch a gwymon brown. Mae Letys y Môr sy'n galli achosi problemau yn y DU a Ffrainc yn wymon gwyrdd, ac mae tacsonomegwyr yn eu dosbarthu i rywogaeth Ulva. Gwyddonwyr yw tacsonomegwyr sy'n astudio dosbarthiad ac esblygiad organebau. Mae'r tacsonomegwyr yn Amgueddfa Cymru yn astudio nifer o wahanol grwpiau. Maent yn defnyddio casgliadau gwyddonol helaeth yr Amgueddfa o anifeiliaid a phlanhigion er mwyn gwneud hyn. Mae'r casgliadau yn adnodd amhrisiadwy o wybodaeth fanwl gywir a sylfaen dacsonomig gref. Mae tua 5,000 sbesimen algae yng nghasgliad Amgueddfa Cymru, ac mae'n dal i dyfu. Mae gwymon yn rhan o grŵp eang a elwir yn algae. Ein casgliad algâu hynaf a phwysicaf o bosibl yw casgliad Lewis Weston Dillwyn, oedd yn ffigwr pwysig yn hanes Cymru. Roedd nifer o'r sbesimenau a gasglodd yn dod o Abertawe a'r ardal, ei gartref. Mae'r casgliad yn cynnwys algâu sy'n 200 mlwydd oed. Maent yn rhan o'r deunydd gwreiddiol a ddefnyddiodd Dillwyn wrth baratoi ei waith arloesol ym 1809, British Confervae. Mae'r gwaith hwn yn cynnwys lluniau lliw prydferth o algae ac roedd yn gam pwysig ymlaen i algoleg. Cyn ei gyhoeddi, dim ond 34 rhywogaeth algae oedd wedi eu disgrifio; cododd hyn i 177 gyda chyhoeddi'r British Confervae. Asiantaeth yr Amgylchedd: Os ydych chi'n gweld blwm algaidd, rhowch wybod i ni drwy ffonio rhif rhadffôn 0800 80 70 60.
Natur amgueddfeydd: planhigion fasgwlar yn Amgueddfa Cymru 7 Mehefin 2010 Gwelwyd rhai rhywogaethau o ddiddordeb cadwraeth. Mae Groenlandia densa (Dyfrllys cyferbynddail) yn blanhigyn dyfrol sy'n diflannu, a'r llynnoedd addurnol yn Sain Ffagan, lle mae'n ffynnu, yw un o'r ychydig o safleoedd prin yng Nghymru lle mae'n tyfu o hyd. Nodir ei fod dan fygythiad ar y Rhestr Goch yng Nghymru (Dines 2008). Gwelwyd ychydig o Rorippa islandica (Berwr melyn gogleddol) ar dir gwastraff llaith yn y Ganolfan Gasgliadau yn Nantgarw. Mae'r rhywogaeth hon wedi bod yn lledaenu'n gyflym yn y De yn ystod y degawd diwethaf. MaeCatapodium rigidum subsp. majus (Gwenithwellt caled) yn laswellt prin sydd wedi parhau i dyfu, er gwaethaf triniaeth chwynladdwyr, ar gobls Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd ers o leiaf 1997. Astudiaethau o rywogaethau o blanhigion fasgwlar yn wyth lleoliad Amgueddfa Cymru yn dangos pwysigrwydd diogelu ecosystemau bregus.Mae deddfwriaeth ddiweddar, sef y "Ddyletswydd Bioamrywiaeth" (Adran 40 o Ddeddf yr Amgylchedd Naturiol a Chymunedau Gwledig 2006), yn ceisio codi proffil ac amlygrwydd bioamrywiaeth, gan nodi bod rhaid i bob awdurdod cyhoeddus, wrth gyflawni ei swyddogaethau, roi ystyriaeth i'r nod o warchod bioamrywiaeth, cyn belled ag y bo hynny'n gyson â'r gwaith o gyflawni'r swyddogaethau hynny yn briodol.I ymateb i hyn, rydym yn cynnal arolygon bioamrywiaeth yn wyth lleoliad Amgueddfa Cymru. Y nod yw pennu pa rywogaethau sy'n bresennol fel y gellir cynnal a gwella bioamrywiaeth y safleoedd. Yn yr erthygl hon, rydym yn rhoi sylw i'r planhigion fasgwlar — blodau, rhedyn, coed ac ati.Y dullCynhaliwyd yr arolygon yn 2008 a 2009. Cafodd pob rhywogaeth o blanhigion fasgwlar, ac eithrio rhywogaethau a gafodd eu plannu neu eu meithrin yn fwriadol, eu cofnodi gyda nodiadau ar eu mynychder a'u cynefinoedd.CanlyniadauCofnodwyd 456 o rywogaethau i gyd; roedd 364 (80%) naill ai'n rhywogaethau brodorol neu'n rhywogaethau estron sydd wedi bod yma ers cyn y flwyddyn 1500, ac roedd 92 yn rhywogaethau estron sydd wedi'u cyflwyno ers 1500. Mae tua 1,400 o rywogaethau o blanhigion yng Nghymru sy'n frodorol neu sydd wedi bod yma ers 1500, ac eithrio rhywogaethau allweddol fel Hieracium, Taraxacum and Rubus (T. Dines (2008) A vascular plant Red Data List for Wales. Plantlife International, Llundain). Mae gan wyth lleoliad Amgueddfa Cymru 26% o fflora Cymru.Roedd nifer y rhywogaethau ym mhob safle'n amrywio, yn rhannol oherwydd maint y safle a'r cynefinoedd (Tabl 1). Y safleoedd mwyaf cyfoethog oedd Sain Ffagan, sy'n cynnwys gerddi a choetir eang, a Big Pit, sy'n cynnwys tipiau glo a gweundir, adeiladau a glaswelltir. Y safleoedd â'r lleiaf o amrywiaeth oedd Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, lle mae un ardd i bob pwrpas, ac Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd ac Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe, sy'n cynnwys glaswelltiroedd trefol yn bennaf.Roedd niferoedd y rhywogaethau estron yn amrywio hefyd, gyda'r gyfran uchaf yn Sain Ffagan, lle'r oedd llawer o rywogaethau estron wedi cynefino o erddi, ac Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd yng nghanol dinas Caerdydd. Roedd gan Amgueddfa Lechi Cymru yn Llanberis lawer llai o rywogaethau estron. Yr unig blâu estron difrifol oedd Jac y Neidiwr (Impatiens glandulifera) yn Amgueddfa Wlân Cymru yn Dre-fach Felindre a Sain Ffagan, a Chlymog Japan (Fallopia japonica) yn Sain Ffagan.Mae 200 (45%) o'r rhywogaethau'n bresennol mewn un o'r safleoedd yn unig (Ffigur 1), ac mae diogelu'r rhain yn hollbwysig er mwyn cynnal bioamrywiaeth gyffredinol Amgueddfa Cymru. Y rheswm pennaf dros y nifer uchel o rywogaethau unigryw yn Big Pit yw presenoldeb gweundir a thipiau glo sydd â gwahanol fflora i'r safleoedd eraill, sydd ar yr iseldir yn bennaf. Roedd 16 o rywogaethau i'w gweld ym mhob un o'r wyth safle.Roedd planhigion eraill o ddiddordeb yn cynnwys Cwcwll y mynach (Aconitum napellus), Pig-y-crëyr arfor (Erodium maritimum), Llysiau'r-bystwn llyfn (Erophila glabrescens), Gorfanhadlen eiddew (Orobanche hederae) a'r Llawredynen Gymreig (Polypodium cambricum). Ni welwyd Dyfrllys blewynnaidd (Potamogeton trichoides), a gofnodwyd mewn sawl un o lynnoedd Sain Ffagan ym 1992. Heblaw'r rhain, mae'r rhan fwyaf o'r planhigion a welwyd yn gymharol gyffredin ac i'w gweld yn eang yng Nghymru.Cawsom ein synnu gan nifer y rhywogaethau o blanhigion a welwyd, hyd yn oed os oeddynt yn rhywogaethau cymharol gyffredin yn bennaf. Mae'r amrywiaeth yn Big Pit, Sain Ffagan ac Amgueddfa Wlân Cymru yn golygu y gellir defnyddio'r safleoedd hynny ar gyfer addysg. Bellach, gellir monitro a gofalu am y rhywogaethau mwyaf diddorol. Ffigur 1. Mynychder nifer y lleoliadau lle y cofnodwyd pob rhywogaeth. Crynodeb o'r holl leoliadau:Amgueddfa Cymru Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd Amgueddfa Wlân Cymru Amgueddfa Lechi Cymru Ganolfan Gasgliadau Nantgarw Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru Amgueddfa Genedlaethol y Glannau
Llwch Folcanig yn disgyn ar Gymru 16 Ebrill 2010 Sbesimen o fasalt o Wlad yr Ia o’r casgliadau Daeareg Gronyn folcanig gwydrog, miniog (500 microns) Pyrocsen (500 microns) Olifin Delweddau o’r lludw a grëwyd gan ddefnyddio microsgop cryf (1μm = 1/1000 mm). Darn tenau o fasalt Staff yr Adran Ddaeareg yn dadansoddi llwch o Wlad yr Ia: Aeth staff o Adran Ddaeareg Amgueddfa Cymru ati i gasglu a dadansoddi llwch folcanig oddi ar doeon ceir yn ardal Caerdydd ar ddydd Gwener 16 Ebrill 2010. Crëwyd y llwch gan echdoriad y llosgfynydd Eyjafjallajökull, sy’n gorwedd o dan rewlif yn ne Gwlad yr Ia. Ar ôl bod yn fud am bron i 200 mlynedd, mae’r llosgfynydd wedi bod yn fyw ers Mawrth 2010. Ar ddydd Mercher 14 Ebrill, echdorrodd y llosgfynydd yn ffyrnig, gan chwythu llawer iawn o lwch folcanig i mewn i’r atmosffer. Roedd y ffrwydrad yn arbennig o ffyrnig am i’r echdoriadau ddigwydd wrth i’r magma poeth ddod i gysylltiad â dŵr o’r rhewlif oedd dros ei ben yn toddi. Adeg ysgrifennu’r erthygl hon, roedd y llosgfynydd yn dal i echdorri. Mae’r llwch, a gludwyd tua Phrydain a gogledd Ewrop ar y gwynt, wedi tarfu’n ddifrifol ar awyrennau masnachol. Mae hyn am fod injans awyrennau yn gallu sugno’r llwch i mewn gan leihau faint o aer sy’n llifo drwyddynt. Mae hyn yn ei dro yn gallu peri iddynt fethu. Am fod y llwch mor fân, bu rhaid defnyddio camera ar ficrosgop cryf i greu’r delweddau. O fewn y lludw roedd darnau o lafa caled, gronynnau main o wydr folcanig a’r mwynau ffelsbar, olifin a pyrocsen. Mae’r mwynau hyn yn gyfansoddion cyffredin mewn craig folcanig o’r enw basalt, sy’n gyson â’r math o echdoriad folcanig sy’n digwydd yng Ngwlad yr Ia. Mae Gwlad yr Ia yn rhanbarth fyw iawn yn ddaearegol am ei fod yn eistedd ar Gefnen Canolbarth yr Iwerydd. Gwlad yr Ia yw’r unig fan lle gellir gweld Cefnen Canolbarth yr Iwerydd ar y tir. Darn o graig basalt sy’n ddigon tenau i adael i’r golau lifo drwyddi sy’n galluogi’r daearegwyr i astudio’r mwynau yn y graig trwy ficrosgop. Delweddau o’r lludw a grëwyd gan ddefnyddio microsgop cryf (1μm = 1/1000 mm).
Cyfrinachau'r amonitau Cindy Howells, 26 Chwefror 2010 Sbesimen parod yn dangos y pigynau cywrain Amonitau sy'n rhan o'r casgliadau Darn o'r amonit sy'n dangos y siambrau Ochr isaf sbesimen parod Sbesimen parod yn dangos y pigynau cywrain Mae gwyddonwyr wedi llwyddo i hydoddi'r graig a oedd yn amgylchynu ffosil amonit 150 miliwn o flynyddoedd oed, gan ddatgelu'r patrymau cymhleth o bigynau am y tro cyntaf erioed. Pan welwch chi ffosil ar draeth, fel rheol bydd wedi torri neu erydu. Efallai y byddwch yn ei daflu i ffwrdd oherwydd ei fod mewn cyflwr gwael. Ond mae'r rhan fwyaf o ffosilau yn cael eu darganfod wedi'u cuddio'n rhannol mewn craig, ac mae'r rhain yn gallu bod yn llawn o gyfrinachau cudd. Rhoddwyd un ffosil amonit o'r fath o'r golwg mewn drôr yn Adran Ddaeareg yr Amgueddfa am hanner canrif. Mae'n rhan o gasgliad o bron i 6,000 o ffosilau a gyfranwyd gan James Frederick Jackson i'r Amgueddfa ym 1960. James Frederick Jackson Roedd Jackson yn byw mewn bwthyn bach yn Charmouth ger Lyme Regis, ac yn treulio'i amser hamdden yn casglu creigiau a ffosilau ar hyd arfordir Dorset yn ne-orllewin Lloegr. Bu'n gweithio yn yr Amgueddfa rhwng 1914 a 1919, a chyfrannodd bron i 21,000 o sbesimenau yn ystod ei oes. Mae palaeontolegwyr yn astudio casgliad Jackson yn rheolaidd oherwydd ei fod yn cynnwys cofnod cyflawn a gwerthfawr o ffosilau Jwrasig Dorset. Ychydig flynyddoedd yn ôl, sylwodd un ymchwilydd ar amonit anarferol. Fodd bynnag, roedd darn helaeth o'r ffosil ynghudd yn y graig, ac roedd angen ei dynnu'n ofalus iawn o'r graig i ddatgelu'r ffosil. Blwyddyn o baratoi Ar ôl blwyddyn o waith caled, o'r diwedd cafodd y sbesimen ei ddychwelyd i'r Amgueddfa i'w arddangos gyda'r casgliadau. Defnyddiwyd asid gwan i gael gwared ar y gwaddodion calchfaen, gan ddatgelu pigynau cywrain y sidelli mewnol am y tro cyntaf erioed. Byddai rhan allanol yr amonit wedi cynnwys pigynau tebyg hefyd, ond roedd rheiny wedi cael eu herydu'n gyfan gwbl. Mae'r sbesimen hwn wedi ymddangos yn ddiweddar ym monograff y Palaeontographical Society, mewn cyfres arbennig sy'n cynnwys disgrifiadau gwyddonol a lluniau o ffosilau Prydeinig, dan yr enw gwyddonol ffurfiol Eoderoceras obesum (Spath). Amonitau Anifeiliaid y môr oedd amonitau a oedd yn perthyn i'r Nawtilws (neu gragen Bedr), ac roedden nhw'n byw yn y Cyfnod Mesosöig (251-65.5 miliwn o flynyddoedd yn ôl). Roedden nhw'n nofio yn y môr, gan hela a bwyta anifeiliaid llai'r môr. Roedd ganddynt gragen droellog fel arfer, rhwng 5mm a 2m ar draws. Gallai'r cregyn fod yn llyfn, rhychiog, cnapiog neu hyd yn oed bigog. Roedden nhw'n byw yn sidell allanol eu cragen, tra'r oedd y rhan fewnol yn llawn siambrau nwy er mwyn eu galluogi i nofio'n dda. Gallwch weld patrwm cymhleth ar wyneb cregyn amonitau, sy'n dangos y rhaniad rhwng pob siambr. Mae palaeontolegwyr yn defnyddio'r holl nodweddion hyn i adnabod rhywogaethau gwahanol o amonitau. Mae gan yr Amgueddfa gasgliadau sylweddol a phwysig o amonitau, y rhan fwyaf o dde-orllewin Prydain. Maent yn ddefnyddiol iawn er mwyn helpu gwyddonwyr i ddeall daeareg a phalaeontoleg gwledydd Prydain.
Dogfennu'r Gorffennol - Archif Gohebiaeth Tomlin 15 Chwefror 2010 John Read le Brockton Tomlin oedd un o'r casglwyr cregyn uchaf ei barch yn ei gyfnod. Gan Amgueddfa Cymru mae ei gasgliad helaeth o gregyn ac archif ei ohebiaeth. Amcangyfrifir fod yr archif yn cynnwys ymhell dros fil o ddogfennau yn dyddio o ddechrau'r 1800au i ganol y 1900au. Mae'n gasgliad o'r holl ohebiaeth rhwng Tomlin a nifer o'i gymdeithion cregyn ledled y byd. Gwnaed nifer o ddarganfyddiadau diddorol wrth gatalogio'r archif hwn. Eglurwyd agweddau o fywydau'r casglwyr, gan adrodd am deithiau darganfod, afiechyd a chaledi personol, rhyfel, gwahoddiadau cinio a chardiau Nadolig. Mae dewis o eitemau o'r archif ar gael isod. Golwg agos: Llun o'r casglwr cregyn o Japan, Shintaro Hirase, ei wraig a'i chwech o blant. Golwg agos: Llythyr oddi wrth Yoichiro Hirase yn dweud sut arweiniodd ei afiechyd at gau ei amgueddfa yn Kyoto, Japan. "Rwy'n aml yn teimlo poen difrifol yn yr abdomen, a thwymyn. Mae'n bwysig iawn i mi orffwys yn llwyr, ac rwyf, felly, yn gorfod bod yn llonydd a gorwedd yn dawel yn y gwely". Golwg agos: Cerdyn Nadolig oddi wrth William Evens Hoyle, cyfarwyddwr cyntaf Amgueddfa Cymru, 1909-1926. Golwg agos: Cyfarchion y tymor a cherdd! "Here, direct from a Ceylon friend A Butter-firkin cone I send. 'Tis said to be the largest known, (Well, friend, that's not for me to own) Linnaeus, Martini, Sowerby, Reeve, Might have a bigger up their sleeve. If this should prove the largest size 'Twould be to me a great surprise. Notice its bulk and elevation, ("The finest Betulinus in Creation"). Golwg agos: Llythyr oddi wrth y casglwr cregyn Americanaidd, Joseph Emerson, yn cyhoeddi ei ymddeoliad. "...Rwyf bellach yn 86 a hanner mlwydd oed, ac mae'n rhaid i mi ffarwelio gyda'r gwaith yr wyf yn ei garu ac wedi cyfranogi ynddo cyhyd. Mae'n ormod o dreth ar fy nerfau...". Golwg agos: Gwahoddiad i ginio "Bydd eog hallt, darn o gig oen a salad yn barod ar eich cyfer yma am chwech yfory". Golwg agos: Gwahoddiad oddi wrth y Parchedig Ellerton Alderson i Tomlin, yn cynnig ymweliad gyda'i dŷ yng ngorllewin Sussex. "Mae'r orsaf rheilffordd agosaf yn Goring yn ddiwerth i bob pwrpas, y gwasanaeth trên, fel y dywedwch, yn 'bwdr' ". Casglu mewn Adfyd &emdash; Adeg Rhyfel: Cerdyn post oddi wrth W. Junk, Berlin, 18 Ebrill 1933. "Er gwaethaf fy ngwreiddiau Iddewig, nid wyf wedi dioddef aflonyddwch". Casglu mewn Adfyd &emdash; Adeg Rhyfel: Cerdyn post gan y casglwr a deliwr cregyn Almaenaidd, Martin Holtz, 1 Chwefror 1928. "Erbyn y rhyfel, fodd bynnag, mae fy holl fodolaeth wedi'i ddinistrio, ac yn arbennig fel naturiaethwr, teithiwr a deliwr. Heb fodd a heb gefnogaeth, nid oes modd i mi barhau gyda'm menter wyddonol". Casglu mewn Adfyd &emdash; Adeg Rhyfel: Cerdyn post oddi wrth y cregynegwr o Japan, Yoichiro Hirase, 1 Rhagfyr 1918. "Dymunaf i chi'r Nadolig mwyaf llawen a'r flwyddyn newydd hapusaf, gyda phob math o lwc dda, yn arbennig ar yr achlysur hwn pan fo golau siriol heddwch wedi cychwyn gwawrio i yrru'r cymylau diflas o ddychryn ac arswyd i ffwrdd, y rhai a fu'n drwm dros yr holl fyd am bedair blynedd a hanner, a achoswyd gan y Rhyfel Ewropeaidd mawr, yr ysgytwad hyllaf a'r helaethaf a brofwyd erioed ar y ddaear". Casglu mewn Adfyd &emdash; Adeg Rhyfel: Llythyr oddi wrth y cregynegwr Americanaidd Walter Eyerdam, 4 Awst 1935. "Ymddengys fod fy ngwraig wedi'i hysbrydoli gan y system newydd a weithredwyd gan Adolf Hitler ac adfywiad y cynnydd a'r Ysbryd cenedlaethol ymysg Almaenwyr. Fy nymuniad gwirioneddol yw na fydd rhwyg eto rhwng yr Almaen a Lloegr...". Casglu mewn Adfyd &emdash; Adeg Rhyfel: Llythyr oddi wrth La Société Guernesiaise, 12 Hydref 1946. "Roeddem yn bwyta cregyn meheryn pan oedd rhai ar gael, roedd yr Almaenwyr hefyd yn eu bwyta yn ystod rhan ddiwethaf eu harhosiad pan na gyrhaeddodd eu bwyd ar ôl D. Day". Casglu mewn Adfyd &emdash; Adeg Rhyfel: Llythyr oddi wrth Labordy Cefnforeg yr Alban, Caeredin. 4 Chwefror 1918. "Ni fu unrhyw ddeunydd yn fy labordy yn anoddach cyrraedd ato erioed nag ydyw ar hyn o bryd dan amodau rhyfel. Nid oes gennyf staff (oll yn gwasanaethu neu wedi'u lladd), ac mae'n amhosibl i mi drin y Molysgiaid yr ydych yn gofyn amdanynt". Casglu mewn Adfyd &emdash; Adeg Rhyfel: Llythyr oddi wrth Ysgrifennydd Anrhydeddus y Pwyllgor Rhyfel Bioleg, 4 Rhagfyr 1944. "Buaswn yn ddiolchgar iawn pe bai modd i chi roi unrhyw wybodaeth i mi ar ddosbarthiad cregyn bylchog neu folysgiaid eraill a all ddal nofwyr neu beri anghyfleustra iddynt". Casglu mewn Adfyd &emdash; Adeg Rhyfel: Portread o Arthur Douglas Bacchus. Bataliwn Cartref (Adfyddin), Barics Combermere, Windsor. 17 Ionawr 1917 Teithiau a Gwyliau: Llythyr oddi wrth C. Hughes yn disgrifio ei wyliau yn yr Amerig, 19 Ebrill 1892. "Roedd ein taith i'r Amerig yn hudol! ...Roedd y Grand Canyon yn syfrdanol...". Teithiau a Gwyliau: Cregynegwr Americanaidd, Junius Henderson, yn casglu molysgiaid yn Colorado. "Rhyw fath o gregynegwr mewn trowsus lledr fel cowboi, yn casglu molysgiaid ar Grand Mesa, Colorado...". Teithiau a Gwyliau: Llythyr oddi wrth y cregynegwr o Awstralia, Charles Hedley, yn adrodd am wyliau hir yn Affrica. 11 Ebrill 1925 "Crwydrais yn hamddenol drwy Great Rift Valley, un o ryfeddodau daearegol y byd". Teithiau a Gwyliau: Parhad o'r llythyr oddi wrth Theodore Dru Alison Cockerell, 19 Tachwedd 1927. "Gadawyd y cwch ym Mhort Said ac aethom i ddinas Cairo gan weld y Pyramidiau a'r Sphinx. Mae'r gwrthrychau yn Amgueddfa Cairo yn fwy ysblennydd nag y gall y lluniau ddangos...". Teithiau a Gwyliau: Llythyr a ysgrifennwyd ar y môr gan Theodore Dru Alison Cockerell. 'Gadael Bab-el-Mandeb' (culfor rhwng Yemen, Djibouti ac Eritrea), 19 Tachwedd 1927 "Rwy'n darlunio ochrau'r dopograffeg ar ddwy ochr Bab-el-Mandeb. Mae'n folcanig ac yn rhyfeddol o debyg i ynysoedd lleiaf Madeira." Teithiau a Gwyliau: Anthony Arkell — Sudan (c. 1925) Casglwyr a Chasglu: "Just me in one of my dreams". Thompson van Hyning — Amgueddfa Talaith Florida, 27 Ebrill 1925. Casglwyr a Chasglu: Llun o gyfarfod yn Vienna, Gorffennaf 1930. Casglwyr a Chasglu: Y casglwyr Phillipe Dautzenberg, Charles Hedley a Henri Fischer - Paris, Hydref 1912. Casglwyr a Chasglu: Y casglwyr Emery ac Elsie Chace a Daniel Emery - St Petersburg, Florida. Casglwyr a Chasglu: Y casglwr Ffrengig Eugène Caziot, 1923. Casglwyr a Chasglu: John Wesley Carr o Amgueddfa Hanes Natur, Nottingham. Casglwyr a Chasglu: Y cregynegwr amatur, Henry Burnup a setlodd yn Ne Affrica yn 1894. Casglwyr a Chasglu: Y casglwr Prydeinig Arthur Edwin Boycott, 1925. Casglwyr a Chasglu: Y casglwr Americanaidd, Frank Collins Baker yn ei gasgliad. Casglwyr a Chasglu: Y casglwyr Robert Tucker Abbott, Bill Clench ac Emery Chace - San Pedro, 1940.
