Diwylliant Yfed Hynafol: Tancard Langstone

Tancard Langstone

Tancard Langstone

Cymryd samplau pren o'r tancard

Cadwraethwr yr Amgueddfa, Mary Davis a'r archeolegydd amgylcheddol Nigel Nayling (Prifysgol Llambed) yn cymryd samplau pren o'r tancard. Dengys dadansoddiad microsgop fod y tancard wedi'i wneud o bren ywen, rhywogaeth o goeden sy'n tyfu'n araf iawn, ac a ddewiswyd yn arbennig.

Archwilio safle darganfod y tancard

Y darganfyddwr, Craig Mills, ac archeolegydd yr Amgueddfa, Mark Lewis (Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru, Caerllion), yn archwilio safle darganfod y tancard

Ym mis Rhagfyr 2007, daeth Craig Mills o hyd i dancard pren cyflawn wrth chwilio am fetel mewn cae ger Langstone, Casnewydd. Mae'r erthygl hon yn cyflwyno'r llestr prin, tua 2000 oed, sydd wedi goroesi'n arbennig o dda, gan ddangos sut mae cadwraeth ac ymchwil yr Amgueddfa yn cynorthwyo i ddatgelu ei stori...

Y tancard

Pan yn llawn, byddai'r tancard wedi dal bron i bedwar peint o gwrw neu seidr. Byddai'n cael ei ddal â dwy law a'i basio o amgylch grŵp, fwy na thebyg, fel llestr yfed cymunedol. Gwnaed y llestr o chwe astell bren, wedi'u gosod o amgylch gwaelod crwn. O amgylch yr wyneb allanol mae dau fand o efydd. Mae gan y llestr ddolen aloi copr cast, gyda dau bâr o rybedion yn ei chysylltu gyda'r tancard.

Yn dyddio i ddiwedd yr Oes Haearn neu ddechrau'r cyfnod Rhufeinig, yr unig reswm y goroesodd y tancard oedd gan iddo gael ei gladdu mewn pridd dyfrlawn, heb gysylltiad o gwbl gyda'r aer. Cyn gynted ag iddo gael ei godi o'r tir, cychwynnodd sychu gyda pherygl gwirioneddol y gallai grebachu, cracio ac anffurfio tu hwnt i adnabyddiaeth. Treuliodd y cadwraethwyr lawer o amser a gofal wrth ei fonitro, cyn medru ei gadw. Cyflawnwyd hyn drwy ei osod mewn alcohol (unwaith eto!) er mwyn disodli'r dŵr o'r celloedd yn y pren. Yna disodlwyd yr alcohol gydag ether (sylwedd anweddol), a anweddodd yn hawdd o arwyneb y pren i adael y gwrthrych yn 'sych'. Yn olaf, cafodd y ffitiadau eu glanhau a'u sefydlogi'n ofalus.

Arwyddocâd y darganfyddiad

Roedd tancardiau yn llestri yfed poblogaidd ledled gorllewin a de Prydain ar ddiwedd yr Oes Haearn a'r cyfnod Rhufeinig. Dyma un o'r chwe thancard cyflawn sydd wedi goroesi ym Mhrydain ac Iwerddon. Yr enghraifft arall o Gymru yw tancard Trawsfynydd (Gwynedd), sydd wedi'i addurno'n helaeth, a ganfuwyd tua 1850 ac a oedd hefyd wedi'i gadw mewn mawn dyfrlawn. Mae darganfyddiadau o ddolenni efydd tancardiau yn fwy cyffredin. Mae'n anodd dyddio tancard Langstone yn gywir. Mae'r ddolen a oroesodd yn debyg iawn i ddolen tancard a ganfuwyd yn y gaer Rufeinig yn Llwchwr (Abertawe). Roedd wedi'i chladdu mewn ffynnon, a lenwyd yn ystod yr ail ganrif OC. Fodd bynnag, awgryma archwiliad manwl o dancard Langstone fod y ddolen hon, nad oedd wedi'i ffitio'n dda, wedi'i gosod yn ddiweddarach yn lle'r un gwreiddiol, sydd bellach ar goll. Y darn blaenfain ar yr ymyl a'r pinnau efydd cain sydd ar ôl yn wal ganol y tancard yw'r dystiolaeth sydd wedi goroesi o'r ddolen gynnar hon. Awgryma hyn fod y tancard wedi'i wneud yn y ganrif gyntaf neu ddechrau'r ail ganrif OC (1-150 OC).

Ychydig fetrau i ffwrdd o'r fan lle canfuwyd y tancard, daeth Craig Mills o hyd i

ddwy ddysgl efydd a hidlen win tua'r un pryd. Gwnaed y llestri hyn, sydd bron yn gyflawn, yn ystod diwedd yr Oes Haearn, ac fe'u haddurnwyd yn arddull Celf Geltaidd. Cawsant eu claddu mewn haenen fawnog dyfrlawn debyg, fwy na thebyg yn ystod canol y ganrif gyntaf OC. Mae'r defnydd tebyg hwn, ar gyfer hidlo a dal hylif, megis gwin neu foddion, yn awgrymu fod y lleoliad hwn yn arbennig o arwyddocaol i'r perchnogion, a ddewisodd gladdu eu hoffer yfed yma.

Ysgrifennwyd gan Adam Gwilt, gyda chyfraniadau gan Evan Chapman, Mary Davis, Mark Lewis, Mark Lodwick, Craig Mills a Nigel Nayling

Easter eggs?

The female peregrine has been showing signs of incubating eggs the last couple of weeks. In fact, we think she started incubating the first egg on Wednesday or Thursday 17th/18th March.

After last years disappointment they have decided to use the nest on the east side of the tower which will be much better for viewing with our camera.

Fingers crossed the eggs hatch!

Ar Gof a Chadw Prosiect celfyddydau cymunedol efo Cymdeithas Celfyddydau Menywod

Beth sy’n haeddu cael ei roi ar gof a chadw yn eich barn chi? Pa wrthrychau sy’n bwysig i chi a pham? Rwyf wrth fy modd pan fo llawer o wrthyrchau bach o’m cwmpas sy’n fy atgoffa o lefydd a phobl, ond dwi’n meddwl mai’r pethau mwyaf gwerthfawr sydd gen i yw llythyr a breichled grisial a gefais gan ffrind annwyl yn fuan cyn iddi farw. Fyddai neb arall ddim balchach o gael y freichled rad, ond i mi mae’n llawn atgofion. Bob tro y byddaf yn edrych arni neu ddarllen y llythyr caf fy nghludo’n ôl chwe blynedd i’r diwrnod y cefais nhw.

Yn Sain Ffagan: Amgueddfa Werin Cymru, fel y byddech yn disgwyl, mae gennym lond lle o wrthrychau rhyfeddol – pob un â’i stori ei hun. Cymerwch y darn o bren yn y llun isod – darn o bren cyffredin, meddech chi…

ond mae’n dipyn mwy na hynny. Swyn ysgawen yw hwn – cangen ysgawen gyda’r brigau wedi’u torri ar siâp croesffurf. Y gred oedd bod croesau fel hon yn amddiffyn rhag gwrachod a dylanwadau drwg eraill. Cafodd ei defnyddio mewn tŷ fferm yn Sir Fynwy tua diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg.

Beth am y bocs gwnio hardd hwn?

Cafodd y bocs ei wneud tua 1830 o rosbren, cregynem, sidan, papur a lledr ac fe’i defnyddiwyd yng Ngarthmyl, Powys. Mae fel trysorau o fewn trysor! Mae’n focs lliw glas prydferth, gyda sidan crychiog gwyrddlas y tu mewn i’r caead (na allwch ei weld yn y llun hwn) ac mae wedi’i rannu’n flychau bach sy’n llawn trysorau fel botymau, samplau o waith gwnio, edefau llachar a hyd yn oed cudyn o wallt sydd i’w weld yn y gornel isaf ar y chwith.

Er mwyn edrych ar y syniad o roi bethau ar gadw a chof, rydyn ni’n cydweithio gyda Chymdeithas Celfyddydau Menywod ar brosiect celfyddydau cymunedol. Penllanw’r prosiect fydd arddangosfa yn Oriel 1 ym mis Medi 2010. Y bwriad yw i gyfranwyr y prosiect ymweld â Sain Ffagan a dewis ambell i eitem o’n casgliadau sy’n creu argraff arnyn nhw ac yn ei defnyddio fel man cychwyn i greu eu gweithiau celf eu hunain. Yn yr arddangosfa derfynol, bydd cyfle i weld eu gwaith ochr yn ochr â’r eitem a wnaeth eu hysbrydoli yn y lle cyntaf.

Mae’r prosiect cyffrous hwn yn cael ei arwain gan ddau diwtor ac artist profiadol: Prue Thimbleby a Becky Adams. . Gwehyddu basgedi a chreu cerfluniau o ddeunyddiau naturiol a rhai wedi’u hailgylchu yw arbenigedd Prue, ac mae Becky’n arbenigo mewn celf llyfrau a thecstiliau. Gall y ddwy eich helpu i greu eitemau i’w trysori am byth!

Bydd gweithdai’n dechrau ym mis Mai. Am fanylion y rhain a gwybodaeth am weddill y prosiect, ewch i www.womensart.co.uk

Byddaf yn ysgrifennu blog am hynt a helynt y prosiect. Yn y cyfamser, dyma ddyfyniad o lyfr Sherry Turkle, Evocative Objects: Things we think with:

‘We find it familiar to consider objects as useful or aesthetic, as necessities or vain indulgences. We are on less familiar ground when we consider objects as companions to our emotional lives or as provocations to thought. The notion of evocative objects brings together these two less familiar ideas, underscoring the inseparability of thought and feeling in our relationship to things. We think with the objects we love; we love the objects we think with.’

Hoffem wybod am unrhyw eitemau sy’n bwysig ac yn annwyl i chi – ysgrifennwch yn y bocs sylwadau isod.

March update

The peregrine camera has just been reinstalled on the roof.

Despite the building works going on here we have managed to get the camera up on the roof. With a little ingenuity and the construction skills of a colleague in the Department of Industry the camera has been mounted on a purpose built metal support.

All being well the camera will be live by the end of next week.

O'r diwedd, mae'r cennin Pedr ar y ffordd!

Y gaeaf hwn oedd yr oeraf ers 30 mlynedd – felly mae ein blodau wedi agor llawer hwyrach nag arfer. Cofnodwyd ein crocws cyntaf yn Ysgol Gynradd Murch ar 14 Chwefror a’r cennin Pedr cyntaf yno hefyd ar 17 Chwefror.

Ers hynny mae llawer mwy wedi agor ledled y wlad. Astudiwch y mapiau a’r graffiau i ddysgu mwy: https://museum.wales/en/1719/

Yn olaf, yr wythnos hon mae’r cennin Pedr yn fy ngardd wedi blaguro, ac fe ddylen nhw fod yn barod i agor cyn bo hir gobeithio! Maen nhw’n edrych ychydig yn fyrrach na blodau’r blynyddoedd diwethaf. Byddwn yn astudio’r cofnodion i weld os yw hyn yn duedd eleni.

Diolch yn fawr

Athro’r Ardd

 

Mystery bulb No.1 Can you guess what it is?

Mystery bulb No.2 Can you guess what it is?

 

22/3/2010 Daffodils in Cardiff. Sent in by Mr. Alun Jones