Dyddiadur Lluniau Cenhinen

Danielle Cowell, 22 Chwefror 2008

 

Dyma Ddyddiadur Lluniau fy Nghenhinen.

Bob wythnos, byddaf yn gosod lluniau newydd o flodau'r Genhinen wrth iddynt dyfu. Cymharwch nhw â'ch lluniau chi.

Cofiwch gymryd rhan yn y Gystadleuaeth darlunio crocysau i ennill gwobrau!

Athro'r Ardd

'Nol at 'Bylbiau'r Gwanwyn i Ysgolion'

Y gwanwyn ar ei ffordd

Gareth Bonello, 20 Chwefror 2008

Mae’n ganol Chwefror ac mae’r tywydd gwlyb a gwyntog a barodd drwy gydol Ionawr wedi cilio i wneud lle i awyr cliriach. Mae’r diwrnodau wedi bod yn heulog a llachar, ond yn eithaf oer ar yr un pryd, ac mae’r nosweithiau clir yn gadael haenau o iâ ar wyneb llynnoedd a phyllau dŵr hyd y bore.

Mae nifer o’r arwyddion cynnar bod y gwanwyn ar ei ffordd i’w gweld ers rhai wythnosau bellach. Mae’r eirlysiau wedi ymddangos ers diwedd Ionawr, ac mae cynffonnau ŵyn bach wedi bod yn chwythu yn yr awel ers dechrau’r mis. Hefyd mae briallu a llygaid Ebrill wedi bod yn tyfu o amgylch y safle ers canol Chwefror. Mae dail gwyrdd ffres yn tyfu o’r llwyni drain gwynion ac mae’r cennin Pedr yn blodeuo hefyd. Rwyf hefyd wedi gweld nifer o gacwn tingoch ers dechrau’r mis, yn ogystal ag un fuwch goch gota unig yn eistedd ar frigyn.

Mae’r ffaith bod llynnoedd bach yn llawn amffibiaid fel brogaod a madfallod y dŵr yn arwydd da fod y gwanwyn wedi cyrraedd, oherwydd ei fod yn golygu bod dŵr yn cynhesu. Ffeindiais ambell fadfall y dŵr ym mhwll y tanerdy'r wythnos ddiwethaf, ond mae’n dal i fod yn rhy oer iddyn nhw, gan fod y dŵr yn tueddi i rewi dros nos. Cadwch eich llygaid yn agored rhag i chi weld brogaod yn silio tua dechrau Mawrth pan fydd y tywydd ychydig yn gynhesach. Gwrandewch hefyd am gân y siff-siaff yn hwyrach ym Mawrth. Fel arfer, nhw yw’r cyntaf o’r rhywogaethau ymfudol i gyrraedd o Affrica.

Roedd hi’n wyliau hanner tymor yr ysgolion yr wythnos diwethaf, ac fe gynhaliais weithdai yn seiliedig ar adnabod arwyddion y gwanwyn. Cymerodd dros 1200 o ymwelwyr ran mewn cwis dail, gan fynd allan i chwilio am flodau ac adar y gwanwyn ar hyd llwybrau’r gwanwyn. Gallwch lawrlwytho ‘llwybrau’r gwanwyn’ a chofnodi'r hyn a welwch ar gwefan Nature Detectives. Hefyd gallwch ymweld â’n gwefan newydd Archwilio Ein Coedwigoedd a fydd yn cael ei sefydlu dros yr wythnosau nesaf.

Weithiau, 'dyw breuddwydio ddim yn ddigon

31 Ionawr 2008

George Evans yn aros i ddechrau ei shifft yng nglofa Banwen

George Evans yn aros i ddechrau ei shifft yng nglofa Banwen

Y cyntaf o Ionawr, 1947: Pyllau glo Prydain yn cael eu gwladoli. Roedd pob glöwr ym Mhrydain wedi bod yn edrych ymlaen at hynny, wedi bod yn breuddwydio amdano ac,yn wir,wedi bod yn gweddïo amdano.

Roedd y ffordd greulon a milain y bu perchnogion y pyllau a'r rheolwyr yn trin y glowyr dros y blynyddoedd wedi arwain at ddirmyg a oedd bron iawn yn gasineb llwyr. Roedd tri glöwr yn cael eu lladd ym Mhrydain ar bob diwrnod gwaith ar y pryd.

Felly, roedd yna wir lawenydd.

Roedd baner Bwrdd Glo Prydain yn cyhwfan yn falch ar ben pob pwll ag arno logo aur yr NCB ar gefndir glas. Dair blynedd ar ddeg ynghynt, cafodd 266 o lowyr eu llosgi i farwolaeth yn pwll yn y gogledd;dim ond 16 corff a godwyd ac ni chafwyd hyd i eiddo neb. Felly, roedd pobl pob maes glo ym Mhrydain yn llawenhau o waelod calon.

Doedd neb yn disgwyl gwyrthiau ar ôl y gwladoli ond,yn raddol, sylweddolodd y bobl fod yna anghymhwyster ar raddfa fawr, rhyw fath o daith anhrefnus i rywle ond 'wyddai neb i le yn union.

Rwy'n cofio un achlysur sy'n profi hyn. Roeddwn i'n gweithio yn lle gyrrwr yr injan dan ddaear yng ngwythïen Eighteen Feet. Roedd y rhaff ar y brif injan ddirwyn bedair troedfedd tua modfedd a hanner ar draws a rhyw filltir o hyd. Roedd y rheolwr, John Williams, yn cwmpo mas yn ffyrnig â rhyw ddynion o HQ. Roedden nhw eisiau rhoi rhaff oedd lawer yn fwy trwchus ac yn hirach yn lle'r rhaff honno.

Gosodwyd y rhaff newydd ond yn fuan iawn gwelwyd ei bod yn rhy drwm i'r jyrni (trên o dramiau) i'w thynnu ar hyd y lefel. Dyn a wyr faint gostiodd hi i gywiro'r camgymeriad dwl yna. Ac roedd y math hwnnw o gamgymeriad hanner-call ac eithriadol o gostus yn digwydd ddwsin o weithiau bob dydd ym mhob maes glo trwy'r wlad.

Roedd un neu ddau o'r glowyr dros 70 oed ond roedden nhw'n llenwi cymaint o lo â'r rhan fwyaf o'r dynion ac yn ennill cyflog iawn. Un dydd Iau, fe orffennon ni shifft y prynhawn a chodi'n pecynnau pae. Roedd casyn yn sownd wrth becynnau pae'r dynion hynaf a nodyn bach anniben ynddo yn dweud eu bod yn cael 14 diwrnod o rybudd. Dim pensiwn, dim tâl diswyddo, dim - ac roedd un neu ddau o'r hen ddynion wedi dechrau gweithio'n 13 oed!

Trefnodd John Williams i ddod â'r hen ddynion nôl am ddiwrnod, cyflogodd nhw a'u cadw yn y cantîn tan ddiwedd y shifft. Roedd hynny'n golygu eu bod yn cael punt yr wythnos yn bensiwn o'r loaf.

Roeddwn i grac â'r ffordd roedd y Bwrdd Glo Cenedlaethol yn ymddwyn. Roedd y dynion wedi brwydro dros y blynyddoedd i sicrhau bod y diwydiant yn cael ei wladoli - roedd rhai hyd yn oed wedi'u carcharu!

O ddydd i ddydd, daeth yn fwyfwy amlwg nad oedd modd rhedeg diwydiant glo Prydain o ryw gyfeiriad swanc yn Belgravia, Llundain. Roedd diffygion mawr yn y gwaith cynllunio a threfnu ym mhob man. Ond, roedd y gwaith yn mynd ymlaen fel arfer ar y ffas.

Wrth edrych yn ôl, fe welwn ni ddiwydiant anferthol, wedi'i dan-ariannu'n ddifrifol am flynyddoedd lawer, ac wedi'i roi i wleidydd i gael trefn arno.

Efallai pe bai rhywun wedi meddwl am ofyn, neu pe bai rhywun wedi bod yn ddigon dewr i ofyn i rywun fel pennaeth Boots the Chemist neu bennaeth cwmni ceir Austin i ofalu am y diwydiant, neu wedi mynnu bod mentrau cydweithredol yn cael eu sefydlu, y byddai'r freuddwyd wedi'i gwireddu.

Un peth cadarnhaol a ddigwyddodd o ganlyniad i'r gwladoli oedd bod trefniadau iechyd a diogelwch wedi gwella'n sylweddol iawn.

Mae'r erthygl hon yn ffurfio rhan o lyfryn yn y gyfres Glo a gynhyrchwyd gan Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru. Gellir lawrlwytho'r llyfryn yma:

Glo - Y Bwrdd Glo Cenedlaethol

Glo: 'N C bloody B' [PDF 7 MB]

Dyddiadur Lluniau Crocws

Gareth Bonello, 25 Ionawr 2008

Dyma Ddyddiadur Lluniau fy Nghrocws.

Bob wythnos, byddaf i'n postio lluniau newydd o flodau'r Crocws wrth iddyn nhw dyfu. Cymharwch nhw â'ch lluniau chi.

Cofiwch i gymryd rhan yn y Cystadleuaeth darlunio crocysaui ennill wobrau!

Athro’r Ardd

 

Nol at Bylbiau'r Gwanwyn i Ysgolion

 

Ganol Gaeaf Noethlwm

Gareth Bonello, 18 Ionawr 2008

Bu’n wlyb a gwyntog iawn gydol y mis diwethaf, a phrin iawn fu’r cyfnodau heulog a welwyd yn ystod tywydd diflas canol gaeaf. Tipyn o gamp yw gwylio bywyd gwyllt yn y tywydd hwn, pan fo’r rhan fwyaf o’r adar yn swatio rhag llach y gwyntoedd cryfion! Fodd bynnag, wrth fynd am dro yn ystod yr ysbeidiau heulog, sylwais fod yr adar yn ymddangos yn llawer mwy dof ac yn llai parod i hedfan i ffwrdd. Mae’n debyg mai’r rheswm am hyn yw eu bod yn ceisio cadw eu hegni gan nad oes ganddyn nhw fawr ddim wrth gefn. Un ai hynny neu maen nhw wedi hen arfer ag ymwelwyr bellach. Gallwn dyngu bod yna Robin Goch yn fy nilyn i ddoe…

Mae’r gwaith ar y project natur yn mynd o nerth i nerth a bydd ar ei anterth yng nghyffro’r gwanwyn. Mae’r testun ar gyfer y paneli gwybodaeth i’w rhoi ar y llwybr yn barod ac mae’r cynllun ar fin cael ei gwblhau. Bydd y camerâu bywyd gwyllt yma cyn bo hir (gorau po gyntaf!) ac mae gwefan newydd wych ar y gweill hefyd. Rwy’n brysur hefyd yn paratoi taflenni gwaith i deuluoedd a chynlluniau ac adnoddau gwersi i athrawon, felly mae bywyd yn brysur!