Ailwampio Cerbyd Rhif 238 o Rheilffyrdd y Cambrian 4 Gorffennaf 2007 Y cerbyd cyn dechrau ar y gwaith Y tu mewn i brif ran y cerbyd Y cerbyd wedi'i gwblhau Mae cerbyd trên o'r 19 eg ganrif yn ganolbwynt i un o raglenni gwarchod ac ail-greu mwyaf Amgueddfa Cymru. Rheilffyrdd teithwyr y 19eg ganrif Erbyn diwedd y 19eg ganrif, roedd Rheilffyrdd y Cambrian yn gwasanaethu rhan fawr o'r Canolbarth. Yn wahanol i reilffyrdd y De, a oedd yn cludo haearn a glo yn bennaf ar daith fer o'r cymoedd i'r arfordir, roedd Rheilffyrdd y Cambrian yn cario pobl ar deithiau pell. Roeddent yn cysylltu trefi glan môr fel Aberystwyth â dinasoedd mawr Lerpwl, Manceinion, Birmingham a Llundain. Moethusrwydd O'u cymharu â threnau heddiw, roedd cerbydau teithwyr y 19eg ganrif yn eithaf cymhleth. Roedd gan gerbyd rhif 238 le bach i gadw bagiau yn un pen, yna dwy adran ddosbarth cyntaf a phedair adran trydydd dosbarth. Roedd yno dri thoiled, un ar gyfer teithwyr dosbarth cyntaf yn unig. Er mwyn cadw teithwyr y gwahanol ddosbarthiadau ar wahân, roedd coridor y teithwyr dosbarth cyntaf ar un ochr i'r cerbyd a choridor y teithwyr trydydd dosbarth ar yr ochr arall. Adeiladwyd cerbyd rhif 238 yn Birmingham ym 1895 i safonau uchel iawn. Yn ôl y cynllun gwreiddiol: "Interior panelling of polished sycamore framed with walnut wood and gold lined". O gerbyd moethus i gragen wag Dechreuwyd defnyddio'r cerbyd ym 1895 a bu'n teithio'n bennaf rhwng Aberystwyth a Manceinion rhwng hynny a 1939. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, cafodd ei droi'n fan radio. Wedyn, cafodd ei gadw mewn storfa cyn ei drosglwyddo i Amguddfa Genedlaethol Cymru ym 1991. Erbyn hynny, nid oedd fawr mwy na chragen wag. Penderfynodd yr amgueddfa adfer un adran dosbarth cyntaf ac un adran trydydd dosbarth yn y naill ben a'r llall i'r cerbyd, a defnyddio gweddill y lle ar gyfer grwpiau o ymwelwyr. Codwyd canopi arbennig i dros y cerbyd fel y gellid gweithio arno hyd yn oed mewn tywydd drwg. Gwaith adfer y cerbyd I ddechrau, rhoddwyd to newydd ar y cerbyd ac wedyn llawr newydd o estyll 'tafod a rhigol'. Gwelwyd bod un set o estyll yn yr adran dosbarth cyntaf wedi'i gosod ar ongl o 45 gradd i gorff y cerbyd a bod yr haen uchaf ar ongl o 90 gradd i'r haen isaf. Mae'n debyg bod hyn yn gwneud y daith yn llai swnllyd i'r teithwyr dosbarth cyntaf. Ar ôl hynny, adnewyddwyd y panelau allanol a'r mowldiadau, ac yna'r parwydydd mewnol a fframiau'r seddau. Dilynwyd y cynlluniau gwreiddiol trwy'r amser hyd yn oed wrth lunio'r bracedi metal a oedd yn dal y rac fagiau. Gwnaed copïau o un o'r bracedi gwreiddiol yn y ffowndri bres yn Amgueddfa Lechi Cymru, Llanberis. Yn wreiddiol, cafodd y cerbyd 14 côt o baent. Yn ffodus, does dim angen cynifer o gotiau o baent modern. Cambrian Green yw lliw hanner isaf y cerbyd a defnyddiwyd sampl o'r paent gwreiddiol i greu'r lliw cywir. Manylion Defnyddiwyd arfbais y Cambrian Railway Company a phlu Tywysog Cymru i addurno'r cerbyd. Cafodd ffotograffau o'r rhai gwreiddiol eu sganio a'u hargraffu i sicrhau eu bod yn union yr un fath. Bydd y cerbyd godidog hwn yn ein hatgoffa o oes aur y rheilffyrdd ar ddechrau'r 20fed ganrif pan oedd pobl yn dod o bob rhan o Loegr ar eu gwyliau i Fae Ceredigion.
Monday 2nd July Chris Owen, 2 Gorffennaf 2007 Contributed by IWAN BALAIt was remarkable to come here, having heard stories about this place, and imagined other stories too. To stand on the floor that was stood on so long ago. Like Sean Harris, I am inspired to do some work based on this. Not sure what yet. Wedi mwynhau yn ddirfawr. 01/07/07
Monday 2nd July Chris Owen, 2 Gorffennaf 2007 Contributed by SEAN HARRISVisiting Llanmaes this time last year was fascinating as always – took a few photos, soaked it all up, went home… With no idea what it would lead to. I’m sitting here, talking to Nick Comerford, teacher from Aberdare School with whom I made the film Dadeni, a cauldron extravaganza based on finds from Llanmaes – sharks tooth, coin and so on. This time last year none of these had been unearthed. What will come from this years dig I wonder?
Monday 2nd July Chris Owen, 2 Gorffennaf 2007 Contributed by NICK COMERFORDI came down to the site in October, so it was nice to come back to see the site opened up. With a little help I’m starting to make sense of the colour of the earth, the position of the post holes, etc. I’m looking forward to seeing what turns up?
Friday 29 June Chris Owen, 29 Mehefin 2007 Contributed by ANNAOnly having come to Llanmaes for a week, today is my final day – and the week ends as it began, with everyone rained off site. But we had fair weather through the middle of the week, and good progress was made in the trenches. A mixture of pre-Roman and Roman finds in Trench 1 suggests that the site was occupied over a long period, intersecting features indicating that the (potential) settlement was built and re-built over the same spot. There are many post-holes in Trench 1, making an Iron Age settlement likely, although its shape (round or rectangular) has not yet been determined.I have spent the week working on a large post-hole which, unexpectedly, developed into a second post-hole, almost certainly of different date. As the fill continued further and further back below the top soil, it felt at times as though I would be chasing this feature endlessly across the trench – but it was a nice change to be taken by surprise by a feature, and exciting to realise that the two intersecting post-holes might tell us something about different periods of occupation on the site.A week is not really long enough to spend on as rich a site as Llanmaes, where new possibilities seem to emerge every day. As well as the potential Iron Age settlement, there is also possible evidence of a furnace, a hearth and a Roman building: plenty for everyone to mull over whilst skulking in the cabins and barns, keeping an eye on the rain.
