Fel rhan o brosiect REACH Cymru, cawson ni’r pleser o gydweithio gydag ystod o bobl ar draws Cymru. Yn eu plith mae Ammah, Curadur Cymunedol REACH. Darllenwch i glywed beth mae Ammah wedi bod yn gweithio ar fel rhan o raglen REACH Cymru.

Pan gefais fy newis gan Hywel Squires, Uwch Gydlynydd Ymgysylltu Amgueddfa Cymru, i fod yn Guradur Cymunedol ar gyfer prosiect REACH, ro’n i’n gwybod ei fod yn gyfle prin.

Nid ar chwarae bach mae rhywun yn helpu i ddatblygu arddangosfa yn Amgueddfa Werin Cymru Sain Ffagan, un o’r arddangosfeydd byw uchaf ei pharch yng ngwledydd Prydain. Mae hefyd yn brofiad sy’n aros gyda chi.

Pam mae’r gwaith hwn yn bwysig i fi

Mae fy ngwaith fel curadur yn deillio o gred syml: mae gwrthrychau’n helpu pobl i ganfod cysylltiadau ar draws diwylliannau a chymunedau. Y gred honno sydd hefyd yn siapio rhywbeth dw i’n ei adeiladu yn nes at adre: Earthen Acres CIC; cwmni buddiant cymunedol yw hwn sy’n fy ngalluogi i weithio at agor amgueddfa natur yn y de. Mae popeth dw i’n ei ddysgu yma yn bwydo i’r weledigaeth honno.

Yr hyn canolbwyntiais i arno

Roedd fy niddordebau curadurol yn golygu fy mod i’n dod yn ôl o hyd at bedwar maes:

Gwrthrychau ag ystyr
Gall eitemau bob dydd adrodd straeon pwerus. Ro’n i am helpu i gyflwyno arteffactau mewn ffyrdd sy’n dangos sut roedden nhw’n cael eu defnyddio, eu gwerthfawrogi a’u trosglwyddo gan bobl go iawn.

Crefft a dwylo
Mae sgiliau traddodiadol yn haeddu cydnabyddiaeth, yn ogystal â’r bobl sy’n eu cadw’n fyw. Ro’n i am i’r ymwelwyr werthfawrogi’r amser, y gofal a’r arbenigedd y tu ôl i’r gwrthrychau sy’n cael eu harddangos.

Llais yr ymwelwyr
Mae amgueddfeydd yn gweithio orau pan fydd pobl yn teimlo’n rhan o’r sgwrs. Archwiliais ffyrdd i ymwelwyr rannu eu straeon, cyfrannu syniadau a rhoi adborth fel bod eu profiadau’n dod yn rhan o’r stori ehangach.

Cofnod sy’n para
Roedd gen i ddiddordeb yn y modd gall lleisiau’r gymuned gael eu cofnodi a’u cadw, gan ddod yn rhan o waith parhaus yr amgueddfa yn hytrach nag ond bodoli am gyfnod arddangosfa.

Y casgliad ei hunan

Wna i ddim difetha yr hyn sydd i ddod, ond roedd cael mynediad i’r storfeydd a chael golwg agos ar y gwrthrychau a ddewiswyd yn un o uchafbwyntiau fy mywyd gwaith diweddar.

Cefais fy syfrdanu’n llwyr gan y casgliad telynau yn Sain Ffagan, a dim ond cipolwg bach oedd hyn o’r hyn sydd ar gael ar draws saith safle Amgueddfa Cymru a’u pum miliwn o wrthrychau.

Mae ymchwilio hanesion gwrthrychau a gweld sut caiff gwybodaeth ei rhannu rhwng gwahanol dimau wedi bod yn hynod ddiddorol. Roedd pawb y gweithiais i gyda nhw yn hael gyda’u hamser, yn hapus i ateb cwestiynau, ac yn awyddus i fy nghysylltu â’r bobl gywir. Mae’n ddull o gydweithio rwy’n gobeithio mynd ag e gyda fi i fy sefydliad fy hunan.

Hygyrchedd a chynaliadwyedd: newidiadau bach, effaith go iawn

Mae amgueddfeydd da yn parhau i wrando ar y bobl sy’n eu defnyddio. Awgrymais i nifer o newidiadau ymarferol, gan gynnwys lleihau llewyrch mewn rhai mannau, creu parthau mwy tawel, a darparu ardaloedd aros sy’n dal i gynnig cyfleoedd i ymgysylltu.

Addasiadau cymharol fach yw’r rhain, ond gallant wneud gwahaniaeth go iawn i brofiadau ymwelwyr.

Daeth cynaliadwyedd i’r amlwg mewn sawl sgwrs hefyd. Drwy ddysgu am y ffordd mae Sain Ffagan yn rheoli ei choetir ac yn defnyddio’r pren sy’n tyfu ar y safle, des i’n fwy cadarn fy marn y gall amgueddfeydd chwarae rhan bwysig yn dangos cyfrifoldeb amgylcheddol drwy weithredoedd bob dydd.

Sut roedd y tîm yn gweithio

Roedd tîm arddangosfa REACH yn dod â phobl sydd â gwahanol gefndiroedd, profiadau ac anghenion at ei gilydd. Gweithiodd Hywel yn galed i wneud yn siŵr y gallai pawb gyfrannu, gan ddefnyddio’r cyfleusterau sydd eisoes ar gael yn Sain Ffagan, gan gynnwys mannau tawel, ystafell golau isel, ystafell weddi, a hyblygrwydd yn y ffordd roedd pobl yn cymryd rhan.

Helpodd y dull meddylgar hwn i greu amgylchedd lle roedd pobl yn teimlo’n gyfforddus i gyfrannu eu sgiliau a’u syniadau, a dw i’n credu bod yr arddangosfa’n gryfach oherwydd hynny.

Edrych tua’r dyfodol

Mae’r profiad hwn wedi rhoi dealltwriaeth llawer cliriach i fi o sut mae amgueddfeydd yn gweithredu. Dw i wedi dysgu am ofalu am gasgliadau, ymgysylltu â’r gymuned, cynaliadwyedd a hygyrchedd, a sut mae’r meysydd gwahanol hyn yn cysylltu â’i gilydd.

Ymunais i â’r prosiect fel curadur cymunedol, a dw i’n gadael gyda dealltwriaeth ddyfnach o’r bobl, y wybodaeth a’r gwaith sydd y tu ôl i bob arddangosfa.

Os hoffech gymryd rhan fel gwirfoddolwr yn Amgueddfa Cymru, ewch i: Cymryd Rhan | Amgueddfa Cymru neu anfonwch e-bost i: gwirfoddoli@amgueddfacymru.ac.uk.

Cadwch lygad am flogiau eraill sydd ar ddod, yn arddangos y gwaith anhygoel sydd wedi bod yn digwydd ar draws ein holl gymunedau sy'n cymryd rhan.

Mae REACH Cymru yn bosibl diolch i gymorth Cronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol. Mae REACH Cymru yn bartneriaeth rhwng tri ar ddeg o sefydliadau ac yn cael ei arwain gan y Brifysgol Agored ac Amgueddfa Cymru. Mae’n cael ei ariannu gyda grant gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol. Dechreuodd y cyfnod presennol yn hydref 2024 ac mae disgwyl iddo barhau tan hydref 2026.

"I remember Miner's Fortnight when I was just a lad, we'd go to Barry Island, the weather always bad."

‘Ode to Barry Island’ gan Max Boyce

Yn draddodiadol, roedd wythnos olaf mis Gorffennaf ac wythnos gyntaf mis Awst yn cael eu hadnabod fel 'Pythefnos y Glowyr'. Rhwng y 1940au a'r 1970au byddai pawb yn teithio o'r meysydd glo i'r arfordir yn ystod y pythefnos hwn, yn enwedig trefi glan môr fel y Barri a Phorthcawl. 

Roedd y glowyr wedi ymladd i gael gwyliau o ddiwedd y 19eg ganrif.^⁠ ⁠ ⁠Rhwng 1888 a 1898, sicrhaodd arweinydd glowyr Cymru, William Abraham (Mabon oedd ei enw barddol) ddiwrnod o wyliau. ⁠Bwriad y gwyliau misol hyn o'r enw ‘Dydd Mabon’ oedd rhoi diwrnod i ffwrdd o'r gwaith caled i'r glowyr. Ar y dydd hwn, roedd Eisteddfodau mawr yn cael eu cynnal mewn lleoedd fel Blaenafon, Rhisga a'r Rhondda. Bu’n rhaid stopio'r gwyliau hyn yn dilyn y streic a'r cloi allan chwerw yn 1898 pan orfododd y perchnogion y dynion i weithio ar y dydd hwnnw. Yn dilyn y rhwystr hwn, bu’n rhaid i lowyr gymryd absenoldeb di-dâl. Mewn gwirionedd, yn 1924, nododd Adroddiad gan y Llywodraeth ‘nad oes unrhyw daliad i’w wneud am wyliau cyhoeddus nac fel arall yn y diwydiant glo mewn unrhyw achos ac eithrio swyddogion a staff clerigol'.

Yn y 1920au a'r 1930au, roedd yn arferol i deuluoedd glowyr wersylla mewn mannau fel y twyni tywod ger Porthcawl. Roedden nhw'n defnyddio pebyll mawr a oedd gynt o'r fyddin ac yn cludo dodrefn o'u tai ar gyfer holl wyliau'r ysgol. Roedd y gwŷr yn gweithio yn ystod yr wythnos ac yn teithio i lawr at eu teuluoedd ar y penwythnosau.

Ym 1938 fe wnaeth y Llywodraeth basio Deddf Gwyliau â Thâl a oedd yn rhoi hawl statudol i weithwyr cyflogedig gael gwyliau â thâl. Erbyn y 1940au, roedd gan lowyr hawl i bythefnos o wyliau â thâl. Byddai hyn yn digwydd yn ystod wythnos olaf mis Gorffennaf ac wythnos gyntaf mis Awst a byddai pyllau glo a ffatrïoedd yn atal cynhyrchu am bythefnos, fodd bynnag byddai llawer o ddynion yn gwirfoddoli ar gyfer gwaith diogelwch a chynnal a chadw hanfodol ac yn derbyn tâl ychwanegol am eu haberth.

Y ddwy brif dref lan môr yn ne Cymru oedd y Barri a Phorthcawl, yn ogystal â Thraeth Aberafan a Dinbych-y-pysgod, er bod Dinbych-y-pysgod yn cael ei ystyried yn fwy 'dosbarth canol'. Yng ngogledd Cymru, byddai glowyr yn heidio i leoedd fel Prestatyn. Byddai teuluoedd yn heidio i feddiannu pob carafán a gwesty yn y trefi glan môr hyn – roedd Porthcawl yn cael ei adnabod fel ‘Bae Haia Byt!’ oherwydd nifer y glowyr yna ar wyliau. Yn y lleoedd hyn roedd ffair, bwth bocsio, traeth ac, yn y Barri, roedd Butlins, y gwersyll gwyliau enwog. Yn ogystal â thraethau a gweithgareddau, roedd y lleoedd hyn wedi'u cysylltu â threfi a phentrefi'r meysydd glo gan yr un rhwydwaith rheilffyrdd a oedd fel arfer yn cludo glo i lawr i'r dociau.

⁠Erbyn y 1970au roedd cymaint o weithwyr ffatri â glowyr ar y traethau ac yn ddiweddarach daeth y gwyliau i gael eu hadnabod fel ‘Factory Fortnight’. 

Erbyn diwedd y 1970au, roedd llawer o deuluoedd, strydoedd cyfan yn aml, wedi cyfnewid y trefi glan môr yng Nghymru am rai yn Sbaen, er y byddai pobl yn dal i fynd i Borthcawl a'r Barri am y dydd neu am y gwyliau traeth traddodiadol.

Er fy mod wedi stopio mynd i Borthcawl am bythefnos erbyn y 1970au, roedd y pythefnos â thâl yn dal yn ddefnyddiol i fi. Fel gyda llawer o rai eraill, byddai priodasau'n cael eu trefnu ar gyfer diwedd mis Gorffennaf fel y gallai'r cwpl hapus fwynhau mis mêl pythefnos o hyd.

Ceri Thompson

Curadur 

⁠Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

Lluniau © David Hurn / Magnum Photos / Amgueddfa Cymru - Museum Wales

Yn ystod wythnos profiad gwaith eleni yn Amgueddfa Lechi Cymru, gofynnwyd i'r myfyrwyr gwneud cofnod o'u profiad nhw trwy'r wythnos er mwyn ysgrifennu blog. Dyma'r fformat wnaeth y myfyrwyr dewis! Cliciwch ar y lluniau ar y dde, neu darllenwch isod am brofiadau Becca a Lloer!

Diwrnod 1

Cawsom gyflwyniad gan Chloe, a chawsom hefyd laniard i ddangos ein bod ar brofiad gwaith yma. Aethom i Ysbyty'r Chwarel i helpu ac i greu fideo yn dangos sut i gyrraedd y chwarel er mwyn annog mwy o bobl i ymweld â'r ardal. Er na wnaethom llawer iawn heddiw, roedd yn ffordd dda o ymgartrefu yn yr amgylchedd gwaith. Dysgom fod amgueddfeydd yn gymhleth iawn y tu ôl i'r llenni, a bod llawer o wahanol swyddi yn cyfrannu at eu gweithrediad. Roedd yn dawel iawn ac nid oedd llawer o ymwelwyr yn Ysbyty'r Chwarel, felly rydym yn gobeithio y bydd y fideo yn annog mwy o bobl i fynd yno. Sylweddolon ni fod mwyafrif yr ymwelwyr heddiw yn bobl o Loegr, sy'n beth da gan eu bod eisiau dysgu am yr hanes. Fodd bynnag, yn rhyfeddol, nid oedd llawer o bobl Cymru eu hunain yn awyddus i fynd i ddysgu am eu hanes eu hunain. Ar ddiwedd y dydd, gwnaethom edrych ar y golygfeydd hardd y mae Ysbyty'r Chwarel yn edrych drostynt a chael cyfle i ddod i adnabod ein gilydd, gan nad oeddem yn adnabod ein gilydd cyn heddiw.

Diwrnod 2

Ar ddiwrnod 2, dechreuon ni gyda thasg weinyddol lle gwnaethom ddysgu mwy am ddefnyddio Excel i gadw a rheoli ystadegau ffigyrau. Gwnaethom ddefnyddio Excel i deipio ystadegau o hen ymweliadau, er enghraifft o 1967. Dysgom fod manylion fel hyn yn ddefnyddiol iawn wrth adnabod patrymau a gweld beth sydd angen ei wella mewn digwyddiad neu dasg. Gwnaethom hefyd helpu Lowri i greu gweithgaredd ar gyfer plant ifanc, a oedd yn ddefnyddiol iawn i mi gan fy mod wedi dysgu bod llawer o wahanol swyddi o fewn un sefydliad nad fyddech chi byth yn eu disgwyl. Yn ddiweddarach, gwnaethom helpu Mari, sy’n gweithio yn yr adran addysg ochr yn ochr â Lowri, i fynd i lawr i’r storfa. Mae hi’n gweithio’n rhan-amser, ac roedd hynny’n rhywbeth nad oeddwn yn gwybod y gellid ei wneud pan fyddwch yn oedolyn sy’n gweithio. Roedd yn ddiddorol ac yn ddefnyddiol dysgu bod swydd neu gyfle gwaith sy’n gallu addas i bawb bob amser, sy’n beth gwych i’w wybod wrth ddechrau eich gyrfa. Yn ddiweddarach, cawsom gyfle i gael cyfarfod gydag Amgueddfa Cymru am bwysigrwydd defnyddio’r Gymraeg a’r Saesneg yn gyfartal. Roedd hyn yn ddiddorol iawn oherwydd dysgom fod bod yn ddwyieithog yn wirioneddol fuddiol gan ei fod yn darparu mwy o gyfleoedd gwaith.

Diwrnod 3

Roedd hwn yn un o ddiwrnodau mwyaf cyffrous yr wythnos, gan ein bod wedi cael y cyfle i fynd i mewn i’r Amgueddfa Lechi tra oedd ar gau. Ond ar ddechrau’r dydd, gwnaethom helpu Lois drwy greu cynllun ar sut i wneud plant a rhieni yn fwy ymwybodol o’r llwybr natur y mae Amgueddfa Cymru yn ei gynnig. Buom yn trafod syniadau gyda’n gilydd cyn cael cinio cynnar. Yna aethom i lawr i’r safle adeiladu i gael offer diogelwch fel bod pawb yn ddiogel yn ystod y daith. Roedd yn rhaid i ni hefyd gymryd rhagofalon diogelwch eraill, fel gwisgo trowsus ac esgidiau cerdded. Roedd y daith yn hwyl iawn, ac fe wnaethon ni helpu i gadw pawb gyda’i gilydd drwy gydol y daith. Fodd bynnag, roedd hi’n hynod boeth y diwrnod hwnnw, felly roedd yn eithaf anodd canolbwyntio ar adegau. Ar ôl y daith, prynodd Chloe hufen iâ i’r ddau ohonom. Dewisom flas 'cookie dough', ac roedd hynny’n hyfryd iawn ac yn help mawr gyda’r gwres. Wedyn cerddom yn ôl i fyny at y chwarel a ffilmio TikTok am y llwybr natur cyn gorfod gadael. Dysgom am waith cadwraeth a pha mor bwysig ydyw, yn ogystal â faint o waith sy’n mynd i mewn i warchod amgueddfeydd. Roedd yn dangos y gwaith gofalus a manwl sydd ei angen i sicrhau bod popeth yn gywir er mwyn adrodd stori’r amgueddfa yn effeithiol.

Diwrnod 4

Ar ddiwrnod pedwar aethom i Gastell Penrhyn. Cawsom daith o amgylch y castell, ond yn ddiweddarach dysgom fwy am hanes y castell a hanes teulu Penrhyn. Dysgom fod hyn yn rhan bwysig iawn o redeg amgueddfa neu safle hanesyddol oherwydd, er bod pobl yn mwynhau ymweld â Chastell Penrhyn, mae’r rhan fwyaf yn ei weld fel taith o amgylch tŷ hardd yn hytrach nag edrych ar rannau da a drwg hanes y castell. Er enghraifft, buom yn dysgu am y cysylltiadau â chaethwasiaeth yn ystod y 18fed a’r 19eg ganrif. Rydym yn meddwl ei bod yn bwysig iawn i ymwelwyr wybod beth ddigwyddodd mewn gwirionedd yn y gorffennol, yn hytrach na gweld y castell fel tŷ mawr yn unig. Yna gwnaethom wylio arddangosiad llechi, cyn helpu pobl i gwblhau arolwg am eu profiad ac am eu hymweliadau blaenorol ag Amgueddfa Lechi Llanberis. Roedd hyn yn brofiad da iawn gan ei fod yn dangos pa mor ddefnyddiol y gall arolygon fod wrth redeg sefydliad neu gwmni. Mae arolygon yn caniatáu i’r sefydliad ddeall barn a safbwyntiau ymwelwyr am yr hyn y maent yn ei gynnig. Maent hefyd yn helpu i nodi’r hyn sydd angen ei hyrwyddo’n well neu’r meysydd y mae angen eu gwella.

Diwrnod 5

Ar ein diwrnod olaf yma gydag Amgueddfa Cymru, dechreuon ni’r diwrnod drwy grynhoi sut roedd yr wythnos wedi mynd a beth roeddem wedi’i wneud a’i ddysgu. Gwnaethom ysgrifennu’r blog hwn ac wedyn byddwn yn creu blog arall am bwysigrwydd hanes y diwydiant llechi yng Nghastell Penrhyn. Wedi hynny, byddwn yn gwneud ychydig o fideos hyrwyddo ar gyfer y cyfryngau cymdeithasol cyn gorffen yn gynnar. Mae’r profiad gwaith hwn wedi dangos llawer i ni ac wedi ein helpu i sylweddoli pa mor bwysig yw amgueddfeydd a sut maent yn gweithio y tu ôl i’r llenni. Mae hefyd wedi rhoi sgiliau newydd i ni, megis siarad â phobl newydd, gweithio fel rhan o dîm a helpu eraill. Nid oeddem wedi ein synnu’n arbennig gan y ffordd mae amgueddfeydd yn gweithredu, gan ei bod yn debyg iawn i’r hyn yr oeddem wedi’i ddychmygu y byddai gweithio mewn amgueddfa yn ei olygu.

I ddathlu Diwrnod Cenedlaethol y Ddôl, rydyn ni’n rhannu stori’r Ddôl Drefol yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd, sy’n 13 oed eleni!

Mae dolydd yn gynefinoedd sy’n gyforiog o laswelltau a blodau brodorol, sy’n cael eu rheoli’n draddodiadol gan un toriad gwair blynyddol a’u pori gan anifeiliaid yn ystod yr hydref a’r gaeaf. Ond er eu bod nhw’n gynefinoedd amrywiol sy’n cynnal amrywiaeth eang o blanhigion, anifeiliaid a ffyngau, mae cyfanswm y tir sy’n cael ei reoli yn y modd hwn wedi gostwng yn sylweddol. Yng Nghymru, mae dolydd yn enghraifft o gynefin â blaenoriaeth o bwysigrwydd pennaf gan eu bod nhw dan fygythiad gan newidiadau i’r ffordd mae tir yn cael ei reoli, newid yn yr hinsawdd a rhywogaethau goresgynnol.

Cafodd y ddôl drefol wrth ymyl Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd ei chreu yn 2013. Mae’r clwt o laswellt hwn wedi cael ei drawsnewid o ardal a ddisgrifiwyd unwaith fel un prin o rywogaethau i un sy’n gyforiog o wahanol rywogaethau o laswelltau a blodau gwyllt brodorol. Mae’n cynnig hafan i fywyd gwyllt, yn cyfoethogi’r fioamrywiaeth o amgylch ein safle ac, o fewn y ddinas, mae hefyd yn helpu i greu coridor gwyrdd ar gyfer natur, gan gysylltu mannau gwyrdd eraill ledled Caerdydd a thu hwnt.

Dyddiau cynnar trawsnewid y ddôl

Dyddiau cynnar trawsnewid y ddôl

Mae’r ddôl bellach yn enghraifft hyfryd o laswelltir niwtral wedi’i led-wella yng nghanol Caerdydd. Mae briallu Mair (Primula veris), cennin Pedr (Narcissus) a blodau llefrith (Cardamine pratensis) yn y gwanwyn yn rhagflaenu rhywogaethau dolydd cyfarwydd fel llygad llo mawr (Leucanthemum vulgare), meillion (Trifolium spp.), blodau ymenyn (Ranunculus acris) a’r bengaled (Centaurea) ynghyd â gweiriau fel perwellt y gwanwyn (Anthoxanthum odoratum), rhonwellt y ci (Cynosurus cristatus) a maswellt penwyn (Holcus lanatus). Y llynedd, cofnodwyd cegiden Mynwy (Oenanthe pimpinelloides), rhywogaeth newydd yn y Ddôl Drefol, ac un sy’n anghyffredin yng Nghymru.

Y Ddôl Drefol yn yr haf

Pryf hofran ar flodyn ymenyn

Mae angen rhywfaint o waith cynnal a chadw blynyddol ar unrhyw ddôl er mwyn ei chadw mewn cyflwr da, ac er ein bod wedi dilyn y drefn draddodiadol o dorri’r gwair unwaith y flwyddyn, mae rhai gweiriau trech wedi dechrau sefydlu wrth i’r blynyddoedd fynd heibio, gan gynnwys ceirchwellt tal (Arrhenatherum elatius).

Yn ystod hydref 2024, ychwanegwyd hadau cribell felen (Rhinanthus minor) gyda chymorth cyllid ganbrosiect TYFU Cronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol. Mae’r planhigyn blynyddol hwn yn lled-barasitig, ac mae’n gallu chwarae rhan bwysig o ran cynnal cydbwysedd iach rhwng gweiriau a blodau gwyllt.

Wrth iddo dyfu, mae’n cymryd maetholion o wreiddiau gweiriau cyfagos, gan wanhau a lleihau eu goruchafiaeth a gadael lle i rywogaethau blodau gwyllt ledaenu.

Eginblanhigyn cribell felen ym mis Mai 2025

Blodau cribell felen ym mis Mehefin 2025

Mae’r blodau gwyllt brodorol ar y ddôl yn ffynhonnell bwysig o baill a neithdar i bryfed a gloÿnnod byw, ond mae’r cyfuniad o weiriau a blodau amrywiol yn sicrhau ei bod yn cynnig bwyd, lloches a chynefin i lawer o rywogaethau eraill hefyd! Gall y dail, y coesynnau a’r gwreiddiau fod yr un mor bwysig.

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, rydyn ni wedi cofnodi pob math o bryfed peillio, gan gynnwys pryfed hofran, gwenyn unigol, gwenyn mêl a chacwn, gwenyn meirch, gloÿnnod byw, gwyfynod a chwilod. Rydyn ni hefyd wedi gweld pryfed cop, ceiliogod rhedyn, lindys, gweision y neidr, pryfed lludw, gwlithod a malwod... i enwi dim ond rhai!

Chwilen goesdew wrywaidd

Maen nhw'n bryfed peillio da, ac yn ymweld â blodau wyneb agored amrywiol, gan gynnwys y llygad llo mawr

Mae rhai cofnodion diweddar yn cynnwys y chwilen goesdew (Oedemera nobilis), lindys teigr y benfelen (Tyria jacobaeae) sy’n bwydo’n bennaf ar ddail llysiau’r gingroen (Jacobaea vulgaris) a’r gwibiwr bach cornddu (Thymelicus lineola). Mae gwyfynod sy’n hedfan yn ystod y dydd wedi ymweld hefyd, yn cynnwys y bwrned chwe smotyn (Zygaena filipendulae), ac ar fwy nag un achlysur y llynedd, gwelwyd y gwalch-wyfyn hofrol (Macroglossum stellatarum), sy’n ymweld â Chymru o dde Ewrop yn ystod yr haf.

Lindys teigr y benfelen

Gwibiwr bach cornddu

Bwrned chwe smotyn

Mae nifer o wahanol gynefinoedd wedi’u creu hefyd er mwyn cynnig mwy o gyfleoedd i fywyd gwyllt o amgylch y ddôl.

Nid dim ond pryfed sy’n ymweld â’r ddôl. Mae heidiau drudwy (Sturnus vulgaris) i’w gweld yn aml yn crwydro drwy’r ddôl yn chwilio am bryfed, ac un min nos yn ddiweddar, gwelwyd draenog (Erinaceus europaeus) wrth ymyl y ddôl.

Mae ein Curaduron Gwyddorau Naturiol wedi creu adnoddau i’ch helpu i adnabod planhigion, anifeiliaid, creigiau a ffosiliau ar garreg eich drws. Mae’r rhestr ar gael ar ein gwefan: Taflen Sylwi | Museum Wales