Celf yn yr Eidal 1500-1700: Y Dadeni 28 Medi 2010 Cima da Conegliano (1459 - 1517), Y Forwyn a'r Plentyn, olew ar fwrdd, tua 1500, prynwyd, 1977, NMW A 240 Gweithdy Alessandro Botticelli (1447 - 1510), Y Forwyn yn addoli'r Plentyn gyda'r Sant Ioan Ifanc, olew ar fwrdd, cymynrodd gan Gwendoline Davies, 1952. NMW A 241 Amico Aspertini (c.1474 - 1552), Y Forwyn a'r Plentyn rhwng y Santes Helena a Sant Ffransis, olew ar banel, prynwyd 1986, NMW A 239 Nicolas Poussin (1594 - 1665), Darganfod Moses, 1651, olew ar gynfas, prynwyd, 1988 ar y cyd â'r Oriel Genedlaethol, Llundain, gyda chymorth Cronfa Goffa'r Dreftadaeth Genedlaethol / Cronfa Genedlaethol y Casgliadau Celfyddyd. NMW A 1 Claude Gellée, Le Lorrain (1600 - 1682), Tirlun gyda Sant Philip yn bedyddio'r Eunuch 1678, olew ar gynfas, prynwyd 1982 gyda chefnogaeth Cronfa Genedlaethol y Casgliadau Celfyddyd. NMW A 4 O'r bedwaredd ganrif ar ddeg i'r unfed ganrif ar bymtheg, datblygodd ysgolheigion ac artistiaid yr Eidal ddiddordeb newydd yn niwylliannau hynafol Gwlad Groeg a Rhufain. Aeth penseiri ac artistiaid ati i ail-greu a gwella'r hen fyd drwy ddefnyddio arddull glasurol ar gyfer adeiladau, addurniadau, darluniau a cherfluniau. 'Y Dadeni' yw ein henw ni ar y cyfnod hwn. Fflorens oedd canolbwynt y Dadeni yn y bedwaredd ganrif ar ddeg a'r bymthegfed ganrif. Hi oedd canolfan ariannol Ewrop a dinas fwyaf llewyrchus yr Eidal. Gyda chefnogaeth y Medici a theuluoedd blaenllaw eraill, ffynnodd y celfyddydau. O dipyn i beth, lledaenodd y Dadeni i daleithiau dinesig eraill yr Eidal, i ddinasoedd mawr fel Fenis a Milan yn y gogledd, a dinasoedd llai fel Mantua ac Urbino. O ddiwedd y bymthegfed ganrif ymlaen, bu artistiaid Fflorentaidd fel Leonardo, Michelangelo a Raphael yn gweithio i gyfres o Babau yn y Fatican yn Rhufain. O ddechrau'r unfed ganrif ar bymtheg ymlaen, dechreuodd syniadau'r Dadeni ledaenu i weddill Ewrop, yn arbennig Ffrainc, yr Iseldiroedd a'r Almaen, ac yn ddiweddarach i Brydain. Byddai artistiaid yn teithio dramor i chwilio am waith a rhannu syniadau, a chynorthwyodd y dechnoleg argraffu newydd i ledaenu arddulliau'n gyflym. Arddull a Symbolaeth Celfyddyd Gwlad Groeg a Rhufain glasurol oedd prif ysbrydoliaeth artistiaid y Dadeni. Roeddent hefyd yn ceisio gwella arni, er enghraifft drwy berffeithio'r system newydd ar gyfer persbectif llinol. Mae portreadau peintiedig ac allorluniau, delwau wedi'u cerfio a'u castio, oll yn dangos modd yr artistiaid o astudio cerfluniau, gemau, darnau arian a medalau'r hen fyd. Defnyddiai'r penseiri nodweddion o hen adeiladau Rhufeinig — colofnau, bwâu, cromenni — mewn ffyrdd newydd ac anturus. Cynhyrchwyd amrywiaeth eang o wrthrychau bob dydd, o gadwynau i wydrau gwin, er mwyn creu naws glasurol ym mywydau'r cyfoethogion. A châi'r rhain eu haddurno â motiffau o ffynonellau hynafol. Byddai elît addysgedig y Dadeni'n prynu gweithiau celf fel symbol o'r rhinweddau cymdeithasol a diwylliannol yr oeddent wedi eu hetifeddu o'r hen fyd. Byddent yn arddangos crefftwaith modern — crochenwaith maiolica, gwydr, darluniau, medalau a ffurfiau efydd — ochr yn ochr â hen bethau clasurol. Rhoddwyd gwerth mawr ar gyfeiriadau clasurol mewn testunau ac mewn addurniadau, yn ogystal â defnydd medrus o ddeunyddiau. Yn ddiweddarach yn yr unfed ganrif ar bymtheg, datblygodd arddull o orliwio a elwir yn Ddarddulliaeth. O tua 1600 ymlaen, daeth arddull mwy dramatig ac emosiynol y Baróc i'r amlwg — oedd yn addas iawn i hyrwyddo themâu crefyddol y Gwrthddiwygiad Catholig. Tirlunwyr y Gogledd yn Rhufain Sbardunodd y Dadeni werthfawrogiad a diddordeb cynyddol ym myd natur. Defnyddiwyd tirluniau'n aml fel cefndir i beintiadau crefyddol. Yn raddol fe ddaeth peintio tirluniau yn fwy derbyniol fel celfyddyd yn ei rhinwedd ei hun yn ystod yr unfed ganrif ar bymtheg. Yn yr ail ganrif ar bymtheg, daeth tirluniau'n fwyfwy poblogaidd, er bod straeon clasurol neu Feiblaidd yn dal i fod yn y blaendir yn aml. Yn ystod yr ail ganrif ar bymtheg, heidiodd arlunwyr i Rufain o bob rhan o Ewrop. Cawsant eu denu yno gan brydferthwch ei chefn gwlad a'i hadfeilion clasurol. Yr arlunwyr hyn a ddatblygodd yr arddull a elwid yn dirluniaeth glasurol. Byddai'r arlunwyr Ffrengig, Claude Lorraine a Nicolas Poussin, yn darlunio natur yn llonydd a rhamantus, gan osod pob coeden a chraig yn ofalus i greu cyfanwaith delfrydol a chytbwys. Sut ddaeth y gweithiau celf hyn i Gymru? Gwyddom fod ambell i beintiad Ewropeaidd i'w gael yng nghartrefi Cymru yn hanner olaf yr ail ganrif ar bymtheg. Erbyn y 1770au roedd casglu gweithiau celf wedi ennill ei blwyf fel un o ddifyrion y bonedd. Byddai tirfeddianwyr o Gymru, fel Syr Watkin Williams-Wynn , yn prynu peintiadau Eidalaidd, Ffrengig ac Iseldiraidd o'r ail ganrif ar bymtheg. Byddent hefyd yn prynu hynafiaethau clasurol, ac yn comisiynu gwaith gan artistiaid tramor. Yn sgil diwydiannu yng Nghymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, crëwyd cyfoeth a chasglwyr celf newydd, gan gynnwys Gwendoline a Margaret Davies , sydd efallai'n fwy adnabyddus am eu casgliad o beintiadau Argraffiadol. Dechreuodd pobl ail-ymddiddori yn hen gelfyddyd y Dadeni. Bydd rhai o'r peintiadau gan yr Hen Feistri yn Amgueddfa Cymru, yn hongian mewn plastai gwledig yng Nghymru ar un adeg. Casglwyr o Gymru gyflwynodd rhai eraill o'r gweithiau i'r Amgueddfa. Maent yn adrodd hanes difyr am y modd y mae cenedlaethau o bobl wedi gwerthfawrogi celf yng Nghymru.
Diwydiant, diwylliant – cyfraniad chwiorydd Gregynog i Gymru 1 Ionawr 2009 Gwendoline Davies (1882-1951)Gwen, y chwaer hynaf, a'r mwyaf penderfynol a meddylgar, a oedd hefyd yn gerddor medrus. Margaret Davies (1884-1963)Daisy, y chwaer iau, mwy ymarferol, a oedd hefyd yn arlunydd ac yn ysgythrwr rhagorol. Neuadd Gregynog David Davies (1818-1890) Mae'r llun yn ei ddangos yn gorffwys am ennyd prin. Casgliad preifat (Lord Davies) 'The Loan Exhibition of Paintings' a gynhaliwyd yn yr amgueddfa genedlaethol dros dro yn Neuadd Dinas Caerdydd yn 1913. Roedd dwy chwaer o'r canolbarth, o'r enw Gwendoline (1882-1951) a Margaret Davies (1884-1963), ymhlith y cyntaf ym Mhrydain i gasglu darluniau'r Argraffiadwyr a'r Ôl-Argraffiadwyr Ffrengig. Gadawodd y ddwy eu casgliadau celf rhagorol i Amgueddfa Cymru, gan drawsnewid amrywiaeth ac ansawdd casgliad celf cenedlaethol Cymru'n llwyr.Y chwiorydd Davies oedd y cyfranwyr mwyaf at gasgliadau'r Amgueddfa yn ystod ei chanrif gyntaf. Cafodd eu delfrydiaeth a'u haelioni effaith hynod ar fywyd diwylliannol a deallusol Cymru, ac rydyn ni'n dal i weld effeithiau hyn heddiw.Etifeddiaeth ddiwydiannol David DaviesRoedd Gwendoline a Margaret Davies yn wyresau i David Davies, Llandinam, un o entrepreneuriaid mwyaf Cymru'r bedwaredd ganrif ar bymtheg. Adeiladodd ran helaeth o system reilffyrdd y canolbarth, ac roedd yn un o arloeswyr mawr diwydiant glo'r de.Creodd David Davies ffortiwn anferth. Bu farw ym 1890, ac fe'i holynwyd gan ei fab, Edward. Yn eu tro, etifeddodd Gwendoline, Margaret a'u brawd, David, yn ddiweddarach Arglwydd Davies y Cyntaf, y stad.Magwraeth a phlentyndodGaned Gwendoline a Margaret ym 1882 a 1884, a llywiwyd eu plentyndod gan gredoau llym Methodistiaeth Galfinaidd. Cawsant eu dysgu bod dyletswydd arnynt fel Cristnogion i ddefnyddio'r cyfoeth mawr y byddent yn ei etifeddu er daioni.Ar ôl cael addysg flaengar dda, datblygodd y ddwy gariad ddofn at gelf a cherddoriaeth. Gan fod hanes celf yn ei fabandod ym Mhrydain, astudiodd y chwiorydd yn yr Almaen a'r Eidal, cyn mynd ati i ddechrau casglu gweithiau celf.Roeddent yn anghyffredin o wybodus ynglŷn â'r celfyddydau, yn enwedig o ystyried mai merched bonedd oeddent.Dechrau casglu celfDechreuodd y chwiorydd gasglu celf o ddifrif ym 1908. Ymhlith y gweithiau cyntaf a brynwyd ganddynt roedd tirluniau o waith Corot, golygfeydd gwerinol o waith Millet a'r Storm a'r Bore wedi'r Storm o waith Turner.Casglodd y ddwy bron i gant o ddarluniau a cherfluniau yn ystod eu chwe blynedd cyntaf o gasglu. Roedd eu chwaeth yn ddigon traddodiadol i gychwyn, ond ym 1912, trodd y ddwy at brynu gweithiau'r Argraffiadwyr.ArgraffiadaethAr y cyfan, roedd y gweithiau Argraffiadol yn rhatach na'r gweithiau roedden nhw wedi bod yn eu prynu gan artistiaid fel Turner a Corot.Prynodd Gwendoline ei pheintiad pwysicaf, La Parisienne, am £5,000 ym 1913.Effaith y Rhyfel MawrCafodd y Rhyfel Byd Cyntaf effaith sylweddol ar fywydau Gwendoline a Margaret. Bu'r ddwy'n gweithio gyda'r Groes Goch yn Ffrainc, ond llwyddodd y ddwy i ychwanegu at eu casgliad yn ystod y blynyddoedd hyn gan brynu gweithiau gan Daumier, Carrière, Renoir, Manet a Monet. Ym 1916 gwariodd Gwendoline Davies £2,350 ar ddeg peintiad olew a darlun o waith Augustus JohnYm 1918, prynodd Gwendoline ddau dirlun enwog o waith Cézanne, Argae François Zola a Thirlun ym Mhrofens,rhai o'i gweithiau pwysicaf a mwyaf craff.Casglu ar ôl y Rhyfel MawrYm 1920, prynodd Gwendoline rhai o'i gweithiau ceinaf efallai, sef Bywyd Llonydd â Thebot gan Cézanne am £2,000 a Glaw — Auvers gan Van Gogh am £2,020.Talodd y chwiorydd symiau mawr am weithiau'r Hen Feistri hefyd, gan gynnwys Y Forwyn a'r Plentyn gyda Phomgranad o waith Botticelli.Gwelwyd lleihad sydyn yn eu gwaith casglu ar ôl hynny. Ym 1921, ysgrifennodd Gwendoline pam nad oedd modd iddynt barhau i brynu gymaint 'oherwydd yr angen dychrynllyd sydd ym mhob man'.Er hynny, fe wariodd y chwiorydd dros £2,000 ar Goleufa o waith Turner ym 1922 a £6,000 ar Ddadwisgo Crist o weithdy El Greco ym 1923. Ym 1926 rhoddodd Gwendoline y gorau i gasglu'n llwyr.Gregynog: canolfan i'r celfyddydau, cerddoriaeth a chrefftauCefnogodd y ddwy lawer o fentrau cymdeithasol, economaidd, addysgol a diwylliannol yng Nghymru yn ystod y 1920au a'r 1930au.Ym 1920 prynodd y chwiorydd Neuadd Gregynog i'w sefydlu fel canolfan i'r celfyddydau a cherddoriaeth yng Nghymru. Ym 1922, sefydlwyd Gwasg Gregynog yno lle argraffwyd rhai o lyfrau ceinaf Prydain rhwng y ddau ryfel. Roedd Gregynog yn cydategu'r Amgueddfa Gelf a Chrefft yr oedd y chwiorydd eisoes wedi helpu i'w chreu yn Aberystwyth.Cynhaliwyd Gwyliau Cerdd a Barddoniaeth poblogaidd yng Ngregynog tan ddechrau'r rhyfel ym 1939, pan drodd y chwiorydd eu sylw at ymdrech y rhyfel unwaith eto.Gregynog — diwedd cyfnodPan fu farw Gwendoline ym 1951, daliodd Margaret ati â'r gweithgareddau y gallai barhau â nhw yn ystod ei blynyddoedd olaf. Ond heb Gwendoline, y 'prif grëwr ac ysbrydolwr', ni ddaeth oes aur Gregynog fyth yn ôl. Y flwyddyn cyn ei marwolaeth, cyflwynodd Margaret y tŷ a'r gerddi i Brifysgol Cymru i'w defnyddio fel canolfan gynadledda breswyl.Troi casgliad personol yn un preifatYm mis Hydref 1951, cyhoeddodd yr Amgueddfa Genedlaethol ei bod wedi derbyn cymynrodd 'y diweddar Miss Gwendoline Davies'. Dyma un o'r rhoddion mwyaf gwerthfawr i gasgliad cyhoeddus ym Mhrydain mewn blynyddoedd diweddar.Daliodd Margaret Davies ati i gasglu gweithiau celf tan ychydig cyn ei marwolaeth ym 1963, gan ganolbwyntio'n bennaf ar waith gan artistiaid Prydeinig modern, a llawer ohonynt yn Gymry. Gadawodd ei gweithiau hithau hefyd i'r Amgueddfa, a phrynodd nifer o'r gweithiau diweddarach gyda'r Amgueddfa mewn golwg.Ym 1963, ymunodd cymynrodd Margaret o 152 o weithiau â chymynrodd ei chwaer. Gyda'i gilydd, trawsnewidiodd gweithiau'r chwiorydd ein casgliad celf cenedlaethol yn llwyr.Nodiadau ar y lluniau Jean-Baptiste Camille Corot (1796–1875), Castel Gandolfo, Bugeiliaid o’r Tyrol yn dawnsio ger Llyn Albano, olew ar gynfas, 1855–60 Disgrifiwyd y gwaith hwn fel un o gampweithiau Corot ar y pryd. Talodd Gwendoline £6,350 amdano ym 1909. Roedd Margaret wedi cofnodi gweld 'sawl darn hyfryd o waith Corot' yn y Louvre yn gynharach yn yr un flwyddyn.Amgueddfa Cymru (Cymynrodd Gwendoline Davies, 1951) NMW A 2443. Jean-François Millet (1814–1875), Merch y Gwyddau yn Gruchy, olew ar gynfas, 1854–6 Prynodd Gwendoline a Margaret nifer o weithiau gan artistiaid Ysgol Barbizon yn ystod blynyddoedd cyntaf eu gwaith casglu. Millet oedd un o ffefrynnau'r chwiorydd.Amgueddfa Cymru (Cymynrodd Gwendoline Davies, 1951) NMW A 2479. J.M.W. Turner (1775–1851), Y Bore Wedi’r Storm, olew ar gynfas, tua 1840–5 Prynodd Gwendoline y llun yma am £8,085 ym mis Tachwedd 1908, a phrynodd Margaret Y Storm oedd yn cyd-fynd ag ef. Mae'n debyg i storm fawr 21 Tachwedd 1840 ysbrydoli'r ddau lun.Amgueddfa Cymru (Cymynrodd Gwendoline Davies, 1952) NMW A 434. Claude Monet (1840–1926), San Giorgio Maggiore yn y Gwyll, olew ar gynfas, 1908 Teithiodd y chwiorydd i Fenis ym 1908 a 1909. Mae'r llun yn dangos eglwys San Giorgio Maggiore gan y pensaer Palladio fel silwét porffor yn y gwyll. Talodd Gwendoline £1,000 amdano ym mis Tachwedd 1912.Amgueddfa Cymru (Cymynrodd Gwendoline Davies, 1951) NMW A 2485.
Etifeddiaeth ddiwydiannol David Davies 29 Gorffennaf 2007 David Davies (1818-1890) Mae'r llun yn ei ddangos yn gorffwys am ennyd prin. Casgliad preifat (Lord Davies) Hafn Talerddig, y dyfnaf yn y byd ar y pryd. Doc Rhif 1 ym 1913, pan oedd dociau'r Barri'n allforio 11 miliwn tunnell o lo. Mae'r ardal ym mlaen y llun ar y dde'n edrych fel arwynebedd solet a gwastad, ond dŵr y doc yw hwn mewn gwirionedd, wedi'i orchuddio â throchion a llwch glo. David Davies, Llandinam Trawsnewidiodd rhoddion a chymynroddion Gwendoline a Margaret Davies amrywiaeth ac ansawdd casgliad celf cenedlaethol Cymru'n llwyr. Y chwiorydd Davies oedd cyfranwyr mwyaf yr Amgueddfa yn ystod ei chanrif gyntaf. Roedd Gwendoline a Margaret Davies yn wyresau i David Davies, Llandinam, un o entrepreneuriaid mwyaf Cymru'r bedwaredd ganrif ar bymtheg. Dechreuodd David Davies ei oes fel ffermwr tenant a llifiwr. Gwnaeth ei ffortiwn trwy adeiladu rhan helaeth o system reilffyrdd y canolbarth wrth i Gymru Oes Victoria ddiwydiannu, bu'n arloeswr y diwydiant glo yng nghwm Rhondda, ac ef oedd y grym y tu ôl i'r gwaith o adeiladu dociau'r Barri. Rheilffyrdd Dechreuodd ei yrfa ym myd y rheilffyrdd wrth iddo adeiladu Rheilffordd y Drenewydd a Llanidloes ym 1859, a bu'n allweddol wrth adeiladu nifer o reilffyrdd y canolbarth, Dyffryn Clwyd a Sir Benfro. Ei gamp fwyaf fel peiriannydd y rheilffyrdd oedd hafn fawr Talerddig ar Reilffordd y Drenewydd a Machynlleth - hon oedd hafn ddyfnaf y byd pan gwblhaodd y gwaith ym 1862. Ond ni lwyddodd pob un o fentrau Davies — ni chyrhaeddodd y rheilffordd â'r enw crand Rheilffordd Manceinion a Milffwrdd fyth y naill le na'r llall! Glo — 'Davies yr Ocean' Bu 1864 yn drobwynt yng ngyrfa David Davies pan gymerodd les fwynau arloesol yng nghymoedd y de. Fe gymerodd ddwy flynedd i'r pyllau cyntaf ddechrau cynhyrchu ar raddfa fawr ac roedd wedi agor pum glofa ychwanegol erbyn 1886. Y flwyddyn ganlynol daeth y pyllau dan enw cwmni cyfyngedig cyhoeddus newydd, yr Ocean Coal Co. Ltd. Pan fu farw Davies ym 1890, hwn oedd cwmni glo mwyaf a mwyaf proffidiol y de. O'r pwll i'r porthladd Penllanw gyrfa David Davies oedd adeiladu'r doc yn y Barri. Cyfunodd Davies a nifer o berchnogion glofeydd eraill cwm Rhondda eu hymdrechion i ddatrys problem prysurdeb Rheilffordd Cwm Taf a dociau Bute yng Nghaerdydd. Aethant ati i adeiladu rheilffordd o'r maes glo i'r dociau newydd yn y Barri, oedd yn bentrefan bach bryd hynny. Er gwaetha'r gwrthwynebiad ffyrnig o garfan Bute, agorodd y doc ym 1889. Cyfoeth ar waith Roedd David Davies yn Fethodist Calfinaidd selog. Ffydd anghydffurfiol lem oedd hon, oedd yn unigryw yng Nghymru ac yn wahanol i Fethodistiaeth Wesleaidd. Fel holl aelodau teulu Gwendoline a Margaret, bu'n Sabathydd ac yn llwyrymwrthodwr gydol ei oes. Fe wnaeth hyn feithrin ynddo ymdeimlad dwfn o ddyngarwch a gwasanaeth cyhoeddus. Roedd yn gyfrannwr hael iawn at achosion crefyddol ac addysgol. Gan iddo dderbyn addysg elfennol iawn ei hun, roedd darparu addysg prifysgol yng Nghymru yn agos at galon David Davies. Roedd yn gefnogwr brwd o'r coleg cyntaf a agorwyd yn Aberystwyth ym 1872. Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros Fwrdeistrefi Ceredigion rhwng 1874-86, a chafodd ei ethol i Gyngor cyntaf Sir Drefaldwyn adeg ei sefydlu ym 1889. Ar ôl David Davies Bu farw David Davies ym 1890 ac fe'i olynwyd gan ei fab Edward. Bu straen rhedeg y busnes yn ormod iddo, a bu farw gwta wyth mlynedd ar ôl ei dad. Olynwyd yntau yn ei dro gan David, brawd Gwendoline a Margaret, yn ddiweddarach Arglwydd Davies y Cyntaf. Ef fu'n gorfod dygymod â dirwasgiad hir y blynyddoedd rhwng y ddau ryfel. Yn dilyn y rhyfel gwladolwyd y diwydiant glo, y dociau, a'r rheilffyrdd, ac fe gollodd y teulu eu gafael ar eu busnesau helaeth. Heddiw mae holl lofeydd Ocean a'r rhan fwyaf o'r system rheilffordd a greodd David Davies wedi cau, ac mae dociau'r Barri'n gymharol segur.
Y Chwiorydd Davies a’r Rhyfel Mawr 29 Gorffennaf 2007 Ymwelloedd Gwendoline â'r ddinas Ffrainc Verdun oedd wedi'i difrodi a bron yn wag ar 9 a 10 Mawrth 1917, ac fe gafodd y cerdyn post hwn i gofio ei hymweliad. Casgliad preifat (Lord Davies) Cafodd y Rhyfel Byd Cyntaf effaith fawr ar fywydau Gwendoline a Margaret Davies. Y ddwy chwaer o'r canolbarth a drawsnewidiodd amrywiaeth ac ansawdd casgliad celf cenedlaethol Cymru gyda'u rhoddion a'u cymynroddion. Lladdwyd rhai o'u perthnasau agos a bu'r ddwy'n gweithio gyda'r Groes Goch yn Ffrainc, gan weld dinistr trychinebus yno gyda'u llygaid eu hunain. Roeddynt yn ymwybodol iawn o ddioddefaint milwyr Prydain a Ffrainc, a chawsant eu synnu gan ddioddefaint y ffoaduriaid sifil. Ymroddodd eu brawd David yn llwyr i ymgyrchu dros heddwch rhyngwladol, ond gobaith y chwiorydd oedd gwella bywydau'r cyn-filwyr oedd yn dioddef trawma yn sgil y rhyfel, drwy eu haddysgu yn y crefftau a thrwy gerddoriaeth. Allan o hyn datblygodd y syniad o sefydlu Gregynog fel canolfan ar gyfer y celfyddydau, ac i drafod problemau cymdeithasol. Rhoi Lloches i Artistiaid yng Nghymru Ar 4 Awst 1914, ymosododd yr Almaen ar wlad Belg, gan ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf. Bu'n rhaid i dros filiwn o drigolion gwlad Belg ffoi o'u cartrefi. Penderfynodd y teulu Davies y dylid dod ag artistiaid o wlad Belg i Gymru, lle gallent weithio'n ddiogel, ac ysbrydoli myfyrwyr celf y wlad. Teithiodd yr Uwchgapten Burdon-Evans, eu hasiant, a'u cyfaill Thomas Jones i wlad Belg lle sefydlwyd grŵp o nawdeg un o ffoaduriaid, oedd yn cynnwys y cerflunydd George Minne, yr arlunwyr Valerius de Saedeleer a Gustave van de Woestyne a'u teuluoedd. Treuliodd y tri artist weddill y rhyfel fel ffoaduriaid, gan ddibynnu'n helaeth ar gymorth y teulu Davies. Er mai effaith gyfyngedig gawsant ar y celfyddydau yng Nghymru, effeithiodd eu halltudiaeth yng Nghymru ar waith y tri. Y Chwiorydd yn Ffrainc, 1916–18 Ar y cychwyn, bu'r chwiorydd yn gwneud gwaith elusennol oedd yn gysylltiedig â'r rhyfel gartref. Roeddent yn awyddus i wneud 'mwy i helpu', ond ni lwyddodd llawer o fenywod fynd i Ffrainc. Un ffordd o wneud hyn oedd gwirfoddoli trwy Bwyllgor y Groes Goch Ffrengig yn Llundain. Ychydig iawn o ddarpariaeth oedd yn y fyddin Ffrengig ar gyfer lles y milwr cyffredin, ac anfonodd y Pwyllgor fenywod i weithredu cabanau bwyd, ysbytai a gwersylloedd tramwy. Ym mis Gorffennaf 1916 anfonwyd Gwendoline i wersyll tramwy ger Troyes. Ymunodd Margaret â'r caban bwyd yno ym Mehefin 1917, ac mae eu dyddiaduron yn rhoi cofnod o'r cyfnod hwn yn eu bywydau. Cafodd stoiciaeth y milwyr Ffrengig cyffredin, a dioddefaint y ffoaduriaid lluddedig, sâl a llwglyd effaith ddofn ar y chwiorydd. Casglu yn ystod y Rhyfel Llwyddodd y chwiorydd i ychwanegu at eu casgliad celf yn achlysurol adeg y Rhyfel Byd Cyntaf. Er bod teithio yn Ffrainc adeg y rhyfel yn anodd, cafodd Gwendoline gyfleoedd i ymweld ag oriel Bernheim-Jeune yn sgil teithiau i Baris ar ran y Groes Goch. Prynodd luniau o waith Daumier a Carrière yno yn Ebrill 1917, a pheintiadau gan Renoir, Manet a Monet yn Rhagfyr. Yn Chwefror 1918 prynodd y tirluniau enwog gan Cézanne, Argae François Zola a Thirwedd ym Mhrofens, sydd ymysg y pwysicaf a'r mwyaf ysbrydoledig o'i phryniadau. Yn Chwefror 1916 gwariodd Gwendoline Davies £2,350 ar ddeg peintiad olew a darlun gan Augustus John. Aeth Margaret a hithau ati i gasglu mwy, ac ni chasglwyd gwaith unrhyw artist arall ar yr un raddfa ganddynt. Roedd hi'n benderfynol y dylid arddangos ei waith yn yr Amgueddfa Genedlaethol, ac yn ddiweddarach rhoddodd nifer o'i weithiau ar fenthyg i'r Amgueddfa. Nodiadau ar y Lluniau Paul Cézanne (1839–1906), Tirlun ym Mhrofens, olew ar gynfas, tua 1887–8 Prynodd Gwendoline y llun yma'r un pryd â Argae François Zola o waith yr artist ym 1918, ond am hanner pris y gwaith arall, £1,250. Fe'i peintiwyd yn fwy na thebyg o gartref y teulu ger Aix-en-Provence. Mae'n tywynnu â lliwiau De Ffrainc lle'r oedd y chwiorydd wedi treulio'u gwyliau ym 1913-14. Roedd hi'n fyd hollol wahanol i amodau gaeafol Paris dan lach y rhyfel. Amgueddfa Cymru (Cymynrodd Gwendoline Davies, 1951) NMW A 2438. Paul Cézanne (1839–1906), Argae François Zola, olew ar gynfas, tua 1879 Dyma un o'r lluniau pwysicaf a brynodd Gwendoline. Fe'i prynodd ym Mharis yn Chwefror 1918 am £2,500. Roedd caban bwyd Troyes ar gau ar y pryd yn ystod gwaith trwsio. Treuliodd y cyfnod yn y ddinas, wedyn ar fusnes y Groes Goch yn sgil bomio ysbeidiol yr Almaenwyr. Mae'n bosibl iddi weld y gwaith ar ymweliad cynharach am fod Margaret wedi cyfieithu stori'r masnachwr Ambroise Vollard am hanes bywyd Cézanne o'r Ffrangeg ym mis Ionawr y flwyddyn honno. Ynghyd â Thirlun ym Mhrofens a brynodd yr un pryd, dyma un o'r lluniau cyntaf o waith Cézanne i ddod i gasgliad ym Mhrydain. Amgueddfa Cymru (Cymynrodd Gwendoline Davies, 1951) NMW A 2439. Camille Pissarro (1831–1903), Porthladd Rouen, olew ar gynfas, 1898 Prynodd Margaret sawl darn o waith Pissarro yn Orielau Leicester, Llundain, ym Mehefin 1920. Hwn oedd y drutaf a thalodd £550 amdano. Y flwyddyn flaenorol roedd hi wedi gweithio yn un o gabanau bwyd Pwyllgor Cabanau Eglwysi'r Alban yn Rouen. Amgueddfa Cymru (Cymynrodd Margaret Davies, 1963) NMW A 2492.
Portread mawreddog ar gyfer priodas ym 1777 25 Gorffennaf 2007 Mae gan Amgueddfa Cymru grŵp nodedig o bortreadau hyd llawn o'r 1770au. Yn eu plith mae darn a helpodd i ddod â bri i'r arlunydd George Romney ar ôl dychwelyd o ymweliad i geisio gwneud enw iddo'i hun yn yr Eidal. Bu'r darn hwn o gymorth iddo gystadlu â Reynolds a Gainsborough. George Romney (1734-1802), Elizabeth Harriet Warren (Is-iarlles Bulkeley) fel Hebe, tua 1776 Olew ar ganfas, 238.5 cm x 148 cm Symudodd Romney i Lundain o Kendal ym 1762 i geisio llwyddiant ac enwogrwydd. Un o'r lluniau a ddechreuodd wneud enw iddo oedd portread mawr o'r teulu Warren o Poyton, Swydd Gaer, a orffennwyd ym 1769. Rhwng 1773 a 1775, bu Romney'n teithio yn yr Eidal, i weld darnau celfyddyd clasurol a rhai o gyfnod y dadeni drosto'i hunan ac i feithrin hygrededd ymhlith noddwyr. Pan ddychwelodd i Lundain, cafodd bod bron bawb wedi anghofio amdano. Fodd bynnag, cymerodd brydles ar dŷ mawr yn Sgwar Cavendish, a daeth rhai o'i hen gefnogwyr ato â chomisiynau newydd. Syr George Warren oedd un o'r rhai cyntaf. Archebodd bortread o'i ferch Elizabeth, i ddathlu ei phriodas ym mis Ebrill 1777, â Thomas, 7fed Is-iarll Bulkeley o Fiwmares (1752-1822). Ef oedd prif dirfeddiannwr Ynys Môn ac roedd ganddo gysylltiad â Syr Watkin Williams-Wynn. Bu'n Aelod Seneddol dros y sir rhwng 1774 a 1784 pan wnaed ef yn Arglwydd. Bu Elizabeth yn eistedd ar gyfer Romney bum gwaith ym mis Mai 1776. Yna aeth yr arlunydd yn sâl, a bu'r eisteddiad olaf ym mis Rhagfyr. Aeth llawer o feddwl i'r darlun ac mae brasluniau ar ei gyfer mewn sawl casgliad. Ers amser, bu Romney'n awyddus i ennill ei blwyf fel darlunydd gweithiau ac iddynt neges lenyddol a moesol ac fe ddarlunir Elizabeth fel Hebe, cludwraig cwpanau'r duwiau a duwies harddwch ieuenctid. Fel rheol, mewn lluniau o Hebe byddai ganddi gwpan neu stên a byddai eryr yn y llun i gynrychioli ei thad Sews. Roedd yn bersona alegorïaidd poblogaidd ar gyfer portreadau o ferched ifanc yn y 18fed ganrif. Mae'r gwaith hwn yn enghraifft o'r "aruchel a'r arswydus" yn arddull Romney. Mae lliwiau'r rhaeadr fynyddig yn llym, bron fel monocrom. Bwriad yr arlunydd oedd atgoffa'r gwyliwr o gerflun clasurol. Roedd yn un o nifer o ddarnau neo-glasurol a ddaeth â bri iddo ym 1776 gan arwain at ugain mlynedd fel paentiwr portreadau prusuraf a mwyaf ffasiynol Llundain. Ni chafodd Elizabeth a Thomas Bulkeley blant ac, yn y pen draw, hanner brawd Thomas a etifeddodd y portread a fu'n hongian ym mharlwr eu cartref, Baron Hill, ar Ynys Môn. Pasiwyd ef ymlaen yn nheulu Williams-Bulkeley tan iddo gael ei brynu gan yr Amgueddfa (lle bu ar fenthyg ers 1948) gyda chymorth y Gronfa Glef yn 2000. Cyhoeddiadau cysylltiedigï: Fritz Saxl & Rudolph Wittkower, British Art and the Mediterranean, Oxford 1948, repr.63(4); John Steegman, A Survey of Portraits in Welsh Houses, vol. 1, Houses in North Wales, National Museum of Wales, Cardiff 1957, p.25; David Irwin, English Neoclassical Art, London 1966, p.152
