Egg-static for Cardiff Peregrines David Thorpe, 22 Ebrill 2009 Peregrines on the Clocktower 2009 is up and running! The birds are back and were observed mating around City Hall in late March. It was on the opening day of the project (4th April) that volunteer Peter Elkington noticed that the birds had chosen a nest site for 2009-the same spot as last year! For those of you new to PoCT, the eyrie (nest) is located in an old raven's nest on the north-facing side of City Hall Clock Tower, just above the clock face. Since early April, the birds have barely left the nest unattended, which suggests that they are incubating eggs. Unfortunately, due to the height of the tower, we can't see in to count them. It will be another 2 weeks before we see the chicks appear and the mystery is revealed! At the moment, the adult birds are taking turns incubating the eggs. If you are lucky you may see a change over at the nest site. Occasionally, one of the birds will return to the tower with prey and give us a gory treat as they devour their hard earned meal. We estimate that hatching will occur in the first week of May (last year the first egg hatched on 1st May) and then the real fun will start! Rearing hungry chicks is demanding and both mum and dad will have to work really hard to keep the food coming. Until then, however, it's a waiting game...
St Teilo's Church - the book Mari Gordon, 20 Ebrill 2009 No blogs for a while now - but mostly because we've been working full tilt on the book (also because I've been off for a week...).So, it's now at the printers, and there's nothing - well, hardly anything - more we can do now. If all is well the books will be in Cardiff this Friday, and we'll all be at St Fagans launching it on Sunday. If the weather is anywhere as good as it has been this last week or so then it'll be a truly lovely afternoon.As exciting as it is to look forward to seeing the actual book (no matter how many proofs, dummies etc you've seen - the real thing always looks different!) this bit always makes me a bit nervous too. After it arrives, and I spot the inevitable typo that got away, or something I wish we'd changed when we had the chance, or... and after the launch event, I'll be able to reflect on what a pleasure it was to work on and how lovely everybody was to work with. It's a real privilege to have been able to learn so much about the whole project - one of the very best bits of my job is being able to get involved with such a variety of different projects that might otherwise have passed me by. But with this one in particular, I think, the depth of people's knowledge and skills, and their committment, is inspiring. Anyway, look out for it, available in all good bookshops - soon!
Archif De la Beche yn Amgueddfa Cymru Tom Sharpe, 20 Ebrill 2009 Syr Henry Thomas De la Beche (1796-1855) Map daearegol cyntaf Jamaica Duria Antiquior - A more Ancient Dorset. Dyfrlliw gan De la Beche yn 1830. Y llun hwn oedd y cyntaf i bortreadu amgylchedd ffosil yn ei gyfanrwydd, ac i ddangos sut yr oedd gwahanol elfennau o'r ffosilau ffawna a flora yn rhyngweithio, yn arbennig felly ymlusgiaid môr mawr y Cyfnod Jwrasig cynnar. De la Beche a'i merched yn Abertawe, 1853 Mae Adran Daeareg Amgueddfa Cymru yn rhoi llety i un o'r archifau daearegol pwysicaf yn y byd. Mae'n cynnwys dros 2,000 o eitemau - llythyrau, dyddiaduron, dyddlyfrau, brasluniau a ffotograffau - gan un o brif ddaearegwyr dechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, Syr Henry Thomas De la Beche (1796-1855). Yn ystod hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg chwaraeodd De la Beche ran bwysig yng ngwyddor newydd daeareg. Yn ogystal â'i gyfraniadau gwyddonol, sefydlodd ddaeareg fel galwedigaeth a sefydlu nifer o brif sefydliadau daearegol Prydain gan gynnwys y rhain: British Geological Survey Museum of Practical Geology (wedyn y Geological Museum ac erbyn hyn y Natural History Museum yn Llundain) School of Mines (erbyn hyn yn rhan o Imperial College Llundain) Mining Record Office (erbyn hyn yn rhan o'r Coal Authority). Ganed De la Beche yn Llundain ac fe'i magwyd yn Nyfnaint a Lyme Regis yn Dorset, ble datblygodd ddiddordeb mewn daeareg drwy ei gyfeillgarwch gyda merch leol, Mary Anning (1799-1847) a oedd yn casglu ffosiliau. Jamaica Roedd cyfoeth ei deulu'n dod o gaethweision a phlanhigfa siwgwr yn Jamaica, ac ym 1823-4 treuliodd ddeuddeg mis ar yr ystâd. Roedd hefyd wedi teithio o amgylch yr ynys gan archwilio ei cherrig brig. Wrth ddychwelyd i Loegr, cyhoeddodd y disgrifiad cyntaf o ddaeareg Jamaica a'i map daearegol cyntaf. Ystyrir De la Beche fel 'tad daeareg Jamaica'. Dechreuodd De la Beche fapio creigiau Dyfnaint yn gynnar yn y 1830au. Ond roedd yr aflonyddwch yn Jamaica oherwydd diddymu caethwasiaeth a chwymp yn y farchnad siwgwr wedi ei adael mewn anawsterau ariannol. Nid oedd yn gallu parhau gyda'i waith. Ysgrifennodd at Fwrdd yr Ordnans gan gynnig cwblhau mapio daearegol Dyfnaint i'r llywodraeth am £300. Roedd ei gais yn llwyddiannus a chafodd ei benodi'n Ddaearegydd i Arolwg Trigonometrig yr Ordnans. Sefydlu Arolwg Daearegol Prydain Unwaith bod gwaith Dyfnaint wedi'i orffen gwnaeth gais llwyddiannus i barhau gyda mapio daearegol Cernyw ac ym 1835 sefydlwyd Arolwg Daearegol yr Ordnans. O hwn tyfodd Arolwg Daearegol Prydain heddiw. Mewn cyfnod pan oedd y rhan fwyaf o ddaearegwyr yn ficeriaid neu amaturiaid oedd â diddordeb gydag incwm preifat, De la Beche oedd un o'r proffesiynolion cyntaf. Ym 1837 symudodd De la Beche ei Arolwg Daearegol i Abertawe gan gydnabod pwysigrwydd economaidd maes glo Cymru. Yn fuan daeth yn rhan o fyd gwyddonol lleol fel aelod o Sefydliad Athronyddol a Llenyddol Abertawe a chyfaill i'r naturiaethwr o Abertawe, Lewis Weston Dillwyn. Roedd gan De la Beche ferch deunaw oed, Elizabeth (Bessie). Yn fuan daeth hi'n gyfaill i un o feibion Dillwyn, Lewis Llewelyn Dillwyn , a phriodon nhw yn Awst 1838. Gan eu disgynyddion nhw y daeth y rhan fwyaf o archif De la Beche i'r Amgueddfa yn y 1930au. Darganfod ffosiliau ysblennydd Mae'r papurau'n cynnwys cyfoeth o wybodaeth am ddaeareg gynnar yn hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd enwau'r cyfnodau daearegol (Cambriaidd, Ordofigaidd ac ati) sydd erbyn hyn mor hysbys yn cael eu cynnig am y tro cyntaf ac o hyd yn ddadleuol. Roedd ffosiliau newydd ac ysblennydd yn cael eu darganfod a thystiolaeth o Oes y Rhew'n cael ei hadnabod am y tro cyntaf. Bu De la Beche yn gweithio'n bersonol ar ddisgrifiadau cyntaf ffosiliau'r ymlusgiaid morwrol mawr, y pysgymlusgiaid a'r plesiorsoriaid. Mae llawer yn y papurau hefyd parthed sefydlu'r Arolwg Daearegol a'r sefydliadau eraill roedd ef wedi eu sefydlu. Darwin yn ysgrifennu at De la Beche Roedd De la Beche yn gohebu gyda phrif ddaearegwyr y dydd a gofynnwyd iddo'n aml, ar sail ei brofiad o Jamaica, am gyngor am yr ynys. Mae un o lythyrau'r casgliad yn ei holi ym 1842 am liw'r ceffylau, y gwartheg a'r anifeiliaid eraill a fagwyd ers sawl cenhedlaeth ar yr ynys a sut roedden nhw wedi newid. Awdur y llythyr oedd Charles Darwin a oedd adeg honno'n ffurfio ei ddamcaniaeth am esblygiad. Roedd De la Beche yn ddarluniwr medrus ac mae hyn yn amlwg yn yr archif. Roedd yn gywir iawn wrth fraslunio tirluniau, darluniadau o ffosiliau a chroestoriadau daearegol ond hefyd gwnaeth nifer o wawdluniau a chartwnau. Roedd y rhain yn ffordd iddo wneud sylwadau ar ddatblygiadau mewn daeareg ac ar ei weithgareddau ei hun a rhai ei gyfoedion. Adnodd pwysig yw'r archif i hanes daeareg ac mae ymchwilwyr o Brydain a thramor yn ymgynghori â hi'n aml - i drefnu ymweliad, cysylltwch â ni . Nodyn: fe olygwyd yr erthygl hon ar 28/06/17 i ddileu cyfeiriad at de la Beche fel "perchennog caethweision teg".
Cwiltiau 17 Ebrill 2009 Mae'r casgliad cwiltiau a chlytwaith yn Amgueddfa Cymru yn cynnwys esiamplau o ddillad gwely o'r ddeunawfed i'r ugeinfed ganrif. Mae yma hefyd eitemau llai megis gorchudd clustogau, leinin basgedi bedydd, peisiau o'r ddeunawfed ganrif a gŵn fedydd Peter Morgan o’r Gelli Aur o 1722. Dechreuwyd ar gasgliad cwiltiau'r Amgueddfa yn y 1930au. Er bod nifer o gwiltiau wedi cael eu rhoi i'r Amgueddfa ym 1914, dim ond wedi sefydlu'r Adran Diwylliant a Diwydiant Gwerin ym 1932 y dechreuwyd casglu o ddifrif. Gellir gweld y casgliad drwy apwyntiad. Am ragor o wybodaeth, cysylltwch â'r curadur drwy ein Ffurflen E-bost. Porwch drwy ein casgliadau cwiltiau o dan y categorïau canlynol: Cwiltiau cofio Cwrlid clytwaith ac applique a wnaed gan Mary Lloyd o Aberteifi yn 1840. Cwilt priodas a wnaed ym 1886 gan Mary Miles o Fferm Berthlwyd, Mynwent y Crynwyr. Manylyn o gwilt priodas a wnaed ym 1886 gan Mary Miles o Fferm Berthlwyd, Mynwent y Crynwyr. Cwilt satîn wedi ei addurno â llofnodion. Rhodd trigolion Edmonton yng Nghanada i'r Welsh War Relief Committee ym 1942. Manylyn o gwilt satîn wedi ei addurno â llofnodion. Rhodd trigolion Edmonton yng Nghanada i'r Welsh War Relief Committee ym 1942. Manylyn o gwilt priodas a wnaed ym Maesteg yn y 1920au. Cwilt priodas a wnaed ym Maesteg yn y 1920au. Cwilt clytwaith o gotwm printiedig a waned yn Aberhonddu tua 1820. Mae'r panel canolog yn cynnwys darlun o Caroline o Brunswick, gwraig Siôr IV. Cwrlid clytwaith heb lenwad na chefn. Gwnaed gan deulu Richards, Darowen, o bosib i gofnodi agoriad eglwys newydd yn eu pentref ym 1863. Cwilt brethyn cyfan o Abergwawr a wnaed i gofnodi Jiwbili Aur Brenhines Fictoria ym 1887. Cwilt brethyn cyfan o Abergwawr a wnaed i gofnodi Jiwbili Aur Brenhines Fictoria ym 1887. Clytwaith chweochrog Lliain bwrdd a ddefnyddiwyd ym mhlasdy Llwyn Onn, Wrecsam. Gwnaed o clytwaith o gotwm a tsints sy'n dyddio o'r cyfnod 1780-1820. Cwrlid clytwaith a wnaed gan forwyn laeth yn Llanharan House, ger Llanharan, ym 1886. Cwrlid clytwaith o gotymau printiedig coch a leilac. Gwnaed gan Esther David o Lanfabon ganol i ddiwedd y 19eg ganrif. Cwrlid clytwaith o'r 19eg ganrif a wnaed yn bennaf o tsints cotwm. Daw'n wreiddiol o Gaerdydd. Cwrlid o glytwaith cotwm printiedig yn dilyn patrwm cadwynau. Cyflwynwyd fel rhodd priodas ym 1874 i A. C. Humphreys-Owen o Glansevern House, Y Trallwng. Manylyn o gwrlid clywaith heb gefn a wnaed yn Llantrisant ym 1886. Cwrlid clytwaith heb gefn a wnaed ym 1886 yn Llantrisant. Cwrlid clytwaith o gotwm printiedig a wnaed yn Y Wig yn ystod y 19eg ganrif. Cwilt o chweonglau coch a gwyn wedi eu gosod yn groeslinol. Gwnaed gan Elizabeth Edwards o Gaerdydd ym 1870. Clytwaith: Ar y gweill Manylyn o gwrlid clytwaith o'r 19eg ganrif a wnaed yn bennaf o tsints cotwm. Daw'n wreiddiol o Gaerdydd. Cwrlid clytwaith anorffenedig o ddiwedd y 19eg ganrif. Gwnaed ym Mhort Talbot o gotymau plaen a phrintiedig. Mae'r templedi papur gwreiddiol i'w gweld mewn mannau. Manylyn o gwrlid clytwaith anorffenedig o ddiwedd y 19eg ganrif. Gwnaed ym Mhort Talbot o gotymau plaen a phrintiedig. Mae'r templedi papur gwreiddiol i'w gweld mewn mannau. Clytwaith anorffenedig a wnaed yng Nghaerdydd ddiwedd y 19eg ganrif. Mae'r stribedi cotwm wedi eu gosod mewn patrwm a elwir yn 'log cabin'. Clytwaith anorffenedig a wnaed ym Maentwrog ar ddiwedd y 19eg ganrif. Mae'r darn wedi ei wneud o sidan, melfed a satin ac yn dilyn patrwm Americanaidd a elwir yn 'crazy patchwork'. Manylyn o gefn clytwaith anorffenedig a wnaed yn Aberpennar ym 1880. Mae'r templedi papur a'r brasbwythau gwreiddiol wedi goroesi. Clytwaith anorffenedig o gotwm printiedig chweochrog a wnaed yn Aberpennar ym 1880. Mae'r templedi papur a'r brasbwythau gwreiddiol wedi goroesi. Clywaith anorffenedig o Ddinas Powys a wnaed o gotymau printiedig wedi eu gosod o amgylch panel canolog. Mae'n dyddio o ddechrau'r 19eg ganrif. Cwiltiau buddugol Rhaglen yn cynnwys manylion arddangosfeydd a digwyddiadau a gynhaliwyd yn Sain Ffagan ym 1951 i gyd-fynd a Gwyl Prydain. Rhaglen yn cynnwys manylion arddangosfeydd a digwyddiadau a gynhaliwyd yn Sain Ffagan ym 1951 i gyd-fynd a Gwyl Prydain. Boned a wnaed gan Jane Davies o Bontardawe ar gyfer yn gystadleuaeth gwiltio a gynhaliwyd yn Sain Ffagan ym 1951. Cwilt buddugol o gotwm poplin a gafodd ei arddangos yn Sain Ffagan yn ystod Gwyl Prydain, 1951. Gwnaed gan Jessie Edwards, athrawes gwiltio o Ferthyr. Manylyn o gwilt cotwm buddugol a gafodd ei arddangos yn Sain Ffagan yn ystod Gwyl Prydain, 1951. Gwnaed gan Jessie Edwards, athrawes gwiltio o Ferthyr. Cwiltiau plant Cwilt crud sidan a wnaed gan Mabel Owen o Aberdar. Ennillod wobr gyntaf yn y Sioe Frenhinol a gynhaliwyd yn Aberystwyth ym 1933. Cwilt crud a wnaed yn Amgueddfa Werin Cymru ym 1987 gan Katy Lewis o Gaerffili. Gorchudd o gotwm melynbinc a llenwad o bolyester. Cwilt clytwaith ar gyfer crud plentyn. Gwnaed a defnyddiwyd yng Nghaerfyrddin ym 1914. Cwilt clytwaith ar gyfer crud plentyn. Gwnaed yn Nhy Ddewi, Sir Benfro. Cwrlid clytwaith a ddefnyddiwyd ym 1850 gan William Hely Llewelyn o Gwrt Colman, Penybont-ar-Ogwr. Cwilt crud o gotwm printiedig a tsints. Gwnaed ym 1856 ar gyfer William Hely Llewelyn, plentyn saith mlwydd oed o Gwrt Colman, Penybont-ar-Ogwr. Cwilt o sidan plaen a chaerog yn dilyn patrwm a elwir yn 'falling blocks'. Gwaed a defnyddiwyd yn Llanelwy ym 1870. Cwiltiau: Ennill bywoliaeth Cwiltwragedd o bentref Solfach gyda'u ffrâm ym 1928. Manylyn canol o gwilt a wnaed ym 1933 gan gwiltwragedd y Porth, Rhondda. Cwilt o gotwm poplin lliw hufen gyda llenwad o wlân wedi ei gribo. Gwnaed ym 1933 gan gwiltwragedd y Porth, Rhondda. Llyfryn yn cynnwys nodiadau, patrymau a ffioedd am gwiltio. Eiddo'r diweddar Irene Morgan o Aberdar a fu'n mynychu dosbarthiadau cwiltio yn ystod y 1920au-30au. Llyfryn yn cynnwys nodiadau, patrymau a ffioedd am gwiltio. Eiddo'r diweddar Irene Morgan o Aberdar a fu'n mynychu dosbarthiadau cwiltio yn ystod y 1920au-30au. Llyfryn yn cynnwys nodiadau, patrymau a ffioedd am gwiltio. Eiddo'r diweddar Irene Morgan o Aberdar a fu'n mynychu dosbarthiadau cwiltio yn ystod y 1920au-30au. Cwilt o gotwm pinc a gwyrdd a wnaed tua 1906 ym Mancyfelin gan Phoebe Walters - cwiltwraig broffesiynol. Manylyn o gwilt cotwm pinc a gwyrdd a wnaed tua 1906 ym Mancyfelin gan Phoebe Walters - cwiltwraig broffesiynol. Cwiltiau: Gwell clwt na thwll Cwilt clytwaith o wlanen Cymreig. Gwnaed yn ystod y 19eg ganrif gan y gwehydd Benjamin Jones, neu aelod o'i deulu, ym Melin Wlân Ogof, Drefach-Felindre. Cwilt a wnaed gan yr arlunydd Becky Knight o Borth yn 2006. Caniau Guinness wedi eu pwytho â pheiriant yw'r gorchudd blaen. Manylyn o gwilt a wnaed drwy ailgylchu caniau Guinness. Cynlluniwyd gan yr arlunydd Becky Knight o Borth yn 2006. Cwilt clytwaith o wlanen Cymreig. Gwnaed yn ystod y 19eg ganrif gan y gwehydd Benjamin Jones, neu aelod o'i deulu, ym Melin Wlân Ogof, Drefach-Felindre. Cwrlid clytwaith a wnaed yn ystod blynyddoedd cynnar yr 20fed ganrif ym Mlaenau Ffestiniog. Siwtiau brethyn a wisgwyd gan chwarelwyr yw'r gorchudd blaen. Cwilt clytwaith o gotymau printiedig. Gwaned tua 1850 gan gwiltwraig anhysbys o Rydlafar. Cwilt a wnaed yn ystod y ganrif ddiwethaf yng Nghaerdydd o deis sidan lliwgar wedi eu hailgylchu. Cwilt o Langamarch a wnaed ar ddiwedd y 19eg ganrif drwy ailgylchu dwy siol paisley, y naill wedi ei wehyddu a'r llall o gotwm printiedig. Cwilt clytwaith o gotwm printiedig a wnaed gan Esther David o Lanfabon yng nghanol y 19eg ganrif. Hen gwilt neu flanced yw'r llenwad mae'n debyg. Cwrlid clytwaith a wnaed gan y teiliwr James Williams o Wrecsam rhwng 1842 a 1852. Gwnaed o 4,525 darn o frethyn unigol - lifrau milwrol yn bennaf.
Pengliniau bawlyd, cacwn a blodau'r gwynt! Gareth Bonello, 9 Ebrill 2009 Bladau'r gwynt yn Sain Ffagan Ar ôl gaeaf hir ac oer dwi'n siŵr bod llawer ohonom ni'n falch iawn bod y gwanwyn wedi cyrraedd o'r diwedd! Er ei bod hi erbyn hyn yn ddechrau Ebrill mae arwyddion cynnar y gwanwyn wedi bod gyda ni ers sbel. Roedd y mis Mawrth hwn ymhlith y rhai sychaf yng Nghymru er 2002 ac roedd bron pobman ym Mhrydain wedi cael lefelau uwch nac arfer o heulwen. Roedd hyn wedi esgor ar ffrwydriad o liw yn ein coedwigoedd gyda blodau'n ymagor, y filfyw, blodyn y gwynt a'r friallen. Mae cacwn hefyd wedi dihuno o'u gaeafgwsg ac wedi cripian o'u tyllau yn y ddaear i ddechrau casglu paill a neithdar i fwydo'r nythfa.Drwy gydol mis Mawrth cynhaliom ni weithgareddau yn Sain Ffagan gan eich annog i fynd yn weithgar mewn gwarchodaeth gwenyn. Plannodd dros 400 o ymwelwyr flodau gwyllt sy'n gynhenid i Brydain i ddenu gwenyn a phili-palaod. Dwi'n falch dweud eu bod yn ffynnu! Os hoffech chi wybod mwy am warchodaeth gwenyn beth am ymweld â wefan Gwarchod ein Gwenyn?Byddai tro bach yn y parc neu'r goedwig leol yn ddigon i chi ddeall bod yr adar yn brysur iawn ar hyn o bryd. Mae ein hadar cân yn paru a nythu ar yr adeg hon o'r flwyddyn. Mae'r rhan fwyaf wedi ymlafnio drwy'r gaeaf llym yma ym Mhrydain ond nid pob un. Mae'r Siff Saff cyntaf yn cyrraedd Prydain yn gynnar ym mis Mawrth o dde Ewrop a gogledd Affrica. Gallwch chi glywed eu cri dau nodyn ‘siff-saff’ nodweddiadol yn ein coedwigoedd, parciau a gerddi wrth fod y gwrywod yn cystadlu am fenywod a thiriogaeth. Beth am foeli clust am eu cri arbennig y tro nesaf rydych chi allan, neu pam na ddewch i ddigwyddiadd Côr y bore bach ar y 3ydd o Fai? Mae gyda ni lawer o weithgareddau ar gyfer y gwanwyn gydag Wythnos Genedlaethol Compost yn digwydd yn gynnar ym mis Mai ac arwyddion y gwanwyn yn ystod hanner tymor mis Mai. Ewch i'r tudalen digwyddiadau am fwy o fanylion. Yn y cyfamser rhowch wybod i mi am ryfeddodau'r gwanwyn rydych chi wedi'u gweld yn ddiweddar yn y blwch sylwadau isod - unrhyw fwtsias y gog eto?
