Cyfarchion o Oriel 1!

Yr wythnos hon fe ges i gyfle i arbrofi gyda sesiwn i blant ysgolion cynradd r'yn ni wedi ei galw'n 'gemau dyfalu'. Dwi ddim yn siwr os yw hyn yn beth da neu'n beth drwg ond roedd yr Oriel fel syrcas am yr awr a finne ar fy nglinie am weddill y diwrnod! Bydd rhaid cael stamina gwell na hyn o rywle! Roedd ymateb y plant yn ddiddorol a'u gallu i gyffroi dros gynnwys yr Oriel yn wych!

Mae llawer o ymwelwyr wedi dangos brwdrydedd dros gynnwys yr Oriel newydd a gyda'r sylwadau cliriaf i aros yn fy nghof yw gwraig ganol oed yn dweud wrtha i, "This really is wonderful, but mind you, the old gallery was like a museum". Dwi ddim yn siwr os mai mynegi siom oedd hi neu beidio, efallai nad oedd hi'n gwybod yn iawn. Fodd bynnag mae'n sicr yn yr achos hwn, nad oedd cynnwys yr Oriel yn cydymffurfio i'r hyn yr oedd yr ymwelydd yn disgwyl ei weld yn yr amgueddfa. Gellir dadlau mai dyma enghraifft glir o'r Oriel yn deffro'r ymwelydd i'w amgylchedd gan ei atgoffa mai nid ymweld a'r amgueddfa er mwyn cael golwg ar y gorffennol a wna.

Dyma un sylwad a nodwyd ar gerdyn sylwadau am arddangosfa gyntaf yr Oriel, 'Perthyn', 'Hmmm, not sure what this is all about - Belonging - where?' A dddylai cynnwys yr Oriel gynnig atebion? Dyma sylwad arall sy'n treiddio i'r cwestiynau sylfaenol ynglyn a beth yw oriel ac amgueddfa.

Dewch draw i rhoi eich barn, neu rhowch sylwad yma os ydych chi wedi ymweld! Rwy ar ruthur braidd yn anffodus...ond wedi cael blas ar y blogio 'ma tro 'ma...felly mi fydda i nol ma arna i ofn!

Dyw Sir Ceredigion ddim yn uniongyrchol a chysylltiad a hanes mwyngloddio. Ond fel y teithiwch tuag at Aberystwyth ar yr arfordir, gan ddilyn dyffrynnoedd mewndirol afonydd Ystwyth, Rheidol a Mynach, byddech yn camgymryd wrth gredu mai amaethyddiaeth fu economi Ceredigion ar hyd yr amser.

Mae mwyngloddio am gopor, plwm, zinc ac arian wedi bod yn rhan bwysig o economi'r sir ers 4,000 o flynyddoedd.

Edrychwch yn fanylach ar natur a wyneb y tirlun sy'n newid wrth i chi deithio i'r bryniau, a bydd stori arall dod i'r amlwg. Wrth deithio o un pentref i'r llall, mae'r tirwedd hynafol yn cuddio nifer o storïau, traddodiadau a cynllwynio a fu'n amlwg yn ystod y blynyddoedd gynt.

Mae'r gwasgariad o gymunedau sy'n cynnwys Ponterwyd, Pontrhydfendigaid, Ffair Rhos, Cwmystwyth, Ysbyty Ystwyth, Goginan, Ystumtuen, Pontrhydygroes, Cwmsymlog, Taliesin a Thalybont heb unrhyw beth yn eu cysylltu yn ôl pob golwg. Ond maent yn cynnwys un thema sy'n berthnasol iddynt oll - diwylliant hanesyddol cloddio.

Mae'r gwybodaeth hon yn rhan o'r wefan 'Ysbryd y Mwynwyr' - project adfywio cymunedol i geisio creu hunaniaeth i ogledd Ceredigion trwy fanteisio ar yr etifeddiaeth mwyngloddio metel fel thema.

x

Moving the Bryn Celli Ddu stone from upper archaeology into its new home in the Origins exhibition.

Having moved most of the Early Christian Monuments to new homes already, we looked into the final stone – the Bryn Celli Ddu stone. This stone is from the Bryn Celli Ddu tomb (Anglesey) which is one of the best preserved passage tombs in Wales (for more information see

). We thought it was quite small, and shouldn't be too big a problem - we were wrong! It went right down to the floor, and was encased in a concrete block. We needed help. We called on Nigel Brake from Penybryn Engineering who had already helped us with the ECMs and has helped us many times with other specialised lifting, moving and metal work around the National Museum Cardiff.

Over the course of 10 days, we made a plan to remove the stone upwards out of its casing and onto a pallet for moving to the new gallery. In order to do that we needed to remove some ceiling tiles to create enough space above the stone. The lifting gear was brought in, curators and conservators watched anxiously as the stone was secured to the lifting gear and then removed from the concrete support. It was lifted clear and then carefully laid on a pallet. Jackie Chadwick, Archaeology Illustrator, took the opportunity to photograph and draw the stone in detail as it hadn't been seen in its entirety since 1979. Interestingly we made our own archaeological discovery: as the stone was removed we found evidence of a very different attitude to conservation – cigarette butts in the base of the stone meaning it most have been ok to smoke in the galleries then – unlike today!

Finally it was time to install the Bryn Celli Ddu stone in it's new support in the Origins Gallery. You'll be able to see it in all its glory when the exhibition opens in December.

Coed Ffawydd, dechrau hydref

Helo bawb! Dw’i wedi penderfynu dechrau blog i sôn am brosiect diweddara (ac yn fy marn i, prosiect gorau) Sain Ffagan: Amgueddfa Werin Cymru. Mae’r amgueddfa wedi apwyntio fi i fod yn ‘ddehonglydd coedwigoedd’ a dwi’n bwriadu dehongli’r goedwig i’r eithaf.

I ddechrau, ychydig amdana’ i. Fy enw i yw Gareth Bonello ac rwy’n 26 mlwydd oed. Dwi’n dod yn wreiddiol o Gaerdydd ond serch hynny datblygais ddiddordeb mawr mewn byd natur ac fe es i Brifysgol Bryste i astudio S?oleg. Ar ôl graddio yn 2002 roeddwn i’n gweithio i’r BTO (British Trust for Ornithology) yn cyfri niferoedd yr adar oedd yn bridio yng ngogledd-orllewin Lloegr. Dychwelais i Gaerdydd yn 2003 lle gweithiais fel dehonglydd hanes natur i Amgueddfa Cymru ym Mharc Cathays am dair blynedd a hanner.

Dechreuais y swydd newydd yn Sain Ffagan ym mis Mai 2007. Mae hefyd gennyf ddiddordeb mewn ffotograffiaeth a ffilm a dw’i ar fin cwpla MA mewn Ffilm o brifysgol Casnewydd. Os oes byth gennyf unrhyw amser sbâr dwi’n hoff iawn o chware’r gitâr, bwyta a chysgu!

Y Prosiect

Digon amdana’ i, beth am y prosiect? Wel, mae ganddi dair prif ran:

1. Addysg
2. Llwybr Natur
3. Y We

Yn gyntaf, mae’r prosiect yn un addysgiadol sy’n anelu at ddysgu pobl am natur y goedwig, cynaladwyedd a llawer mwy. Yn ystod y tymor ysgol mi fyddaf yn rhedeg gweithgareddau ar gyfer ysgolion yn y goedwig yma yn Sain Ffagan. Mi fydd y gweithgareddau yn cynnwys sesiynau ar adnabod trychfilod, bioleg y coed, ymarfer corff a chelf. Yn ystod y gwyliau ysgol mi fyddaf yn rhedeg gweithgareddau am goedwigoedd ar gyfer teuluoedd.

Yn ail, maer’ prosiect mynd i osod llwybr natur newydd yn Sain Ffagan. Mi fydd y llwybr yn rhedeg trwy'r goedwig ffawydd tu ôl i’r Pentref Celtaidd, lle fydd mynedfa newydd yn ei lle. Ar hyd y llwybr fydd paneli gyda gwybodaeth am natur y goedwig ffawydd ac am y defnydd mae pobl wedi ’neud o goedwigoedd trwy gydol eu hanes. Dwi’n gobeithio defnyddio cerflunydd llif-gadwyn i wneud cerfluniau diddorol o amgylch y goedwig ac mae Ian Daniel, dehonglydd newydd y Pentref Celtaidd yn mynd i wneud cerfluniau o ffigyrau o chwedlau'r Celtiaid.

Yn olaf, mi fydd y prosiect yn mynd ar y we. Mae arbenigwyr camerâu natur Eco-Watch (sy’n gwneud BBC Springwatch) mynd i fy helpu i roi camerâu mewn bocsys nythu adar, ar fwrdd bwydo adar ac o dan y d?r erbyn y gwanwyn. Yn ogystal â hyn mi fyddaf yn ffilmio ac yn cymryd lluniau o amgylch y maes ac yn eu rhoi nhw i fyny ar y we fel y byddwch chi’n gallu dilyn digwyddiadau trwy gydol y flwyddyn.

Mae’r bywyd gwyllt yma’n ddiddorol iawn gyda Ystulmod yn y Sguboriau, Madfallod d?r yn y pyllau a channoedd o amrywion o bryfed ac adar – mae gen i lot o waith i wneud! Mi fydd y wefan hefyd yn cynnwys gemau addysgiadol ac adnoddau ar gyfer athrawon yn ogystal â linciau i’r blog yma ac i wefannau eraill am fywyd y coedwigoedd.

Dw’i mynd i sgwennu’r blog yma unwaith y mis, ond wna’i ychwanegu darnau diddorol wrth iddyn nhw ddigwydd. Yn y cyfamser ewch draw i’r gwefannau isod i ddarganfod mwy am goedwigoedd a’r anifeiliaid sy’n byw ynddynt:

BBC Autumnwatch
BBC Springwatch
The Woodland Trust
Nature Detectives
RSPB

Dyma casgliad o luniau dw'i wedi cymryd yn ddiweddar:

Mae Prosiect Ymchwilio Ein Coedwigoedd yn rhedeg gyda cymorth Legal & General ac Cyngor Caerdydd trwy Cardiff Council Communities Landfill Trust;