Rhywun yn darllen... Gareth Bonello, 20 Medi 2007 Waw! Mae rhywun yn darllen! Dwi'm yn siwr sut mae hynny'n gwneud i mi deimlo, ond diolch beth bynnag. Fe geisia'i ateb eich cwestiynau - Nic yn gyntaf. Y cyfan alla i wneud yw pasio'r neges ymlaen at ein adran TG mae'n ddrwg genni. Er fy mod yn Guradur Bywyd Cyfoes, mae fy neall o systemau cyfrifiadurol yn elfennol iawn. Licio enwau'r gwahanol sgriptiau gyda llaw - tybed yw hi'n bosibl gwneud cerdd ohonynt? Rhodri - ia, yn Sain Ffagan ydw i, ond ddim yn siwr at beth wyt ti'n gyfeirio gyda'r poster Pictiwrs. Digwyddiad oedd hwn? Bu gweithgaredd yma dro yn ol i gofnodi canmlwyddiant ffilm lle dangoswyd hen ffilmiau o'r archif yn Institiwt y Gweithwyr, Oakdale, ond dyna'r unig gysylltiad alla i feddwl amdano. Hefyd, doedddwn i heb gysylltu â'r Blogiadur gan fy mod eisiau cael ychydig o stem o'r tu ol i mi cyn hysbysebu i'r Genedl, ond erbyn hyn dwi'n teimlo'n ddigon hyderus i gael fy nghynnwys. Fe geisia i gofrestru dros yr wythnosau nesaf. Parhewch i gysylltu, ac os oes unrhyw syniadau gennych ynglyn â a chasglu cyfoes, neu sut i wella'r blog, bydda i'n falch iawn cael clywed gennych. Ac yn ôl â ni i sôn am fy ngwaith. Ers y tro diwethaf, rydym wedi bod yn dioddef o broblemau technegol yn Oriel 1. Dyw'r system cyfrifiadurol ddim yn dod ymlaen pan ddylai, mae lluniau wedi diflannu oddi ar rhai o'r sgriniau cyffwrdd, a mae rhai o'r pwyntiau gwrando yn anibynnadwy. Wn i'm beth yw'r term technegol am 'Gremlins', ond mae'r anifeiliaid bach gwyrdd wedi bod yn cnoi drwy'r gwifrau o ddifrif yn ddiweddar. Mae dau arddangosfa arall ar y gweill erbyn 2009/2010, sef arddangosfa Eidalwyr sy'n byw yng Nghymru, ac arddangosfa British Sign Language. Mae'r ail un yn ddiddorol ofnadwy achos mae'r 'gymuned' BSL am wneud cymhariaethau gyda'r iaith Gymraeg. Hynny ydi, mae nhw am dynnu sylw at y ffaith mai iaith leiafrifol sydd ddim yn cael y parch y mae'n haeddu yw BSL, yr un peth a'r Gymraeg. Mae ganddynt enghreifftiau o blant yn gorfod eistedd ar eu dwylo i'w stopio rhag arwyddo, sydd ag adlais o'r Welsh Not. Edrych ymlaen i weithio ar y prosiect yma. Bu penwythnos Hindwaidd (cerddoriaeth, bwyd, hanes, diwylliant) yn llwyddiant ysgubol yn ddiweddar, a byddwn yn mynd i ail agoriad swyddogol y deml Hindwaidd yn Grangetown dydd Sadwrn 22 Medi. Croeso i bawb! Heblaw hyn i gyd, rwy'n parhau i weithio gyda cymuned o Johnstown drwy eu helpu i gasglu ar gyfer ein Dresel Gymunedol. Bydd y gwrthrychau yma ar ddangos cyn y Dolig gobeithio, ac ar y we yn fuan wedyn. Yn olaf, bydd arddangosfa o waith yr artist byd-enwog Mary Lloyd Jones yn agor yn swyddogol ar Hydref y 4ydd. Cofiwch gadw mewn cysylltiad!
Printiadau a darluniau unigryw T. H. Thomas 20 Medi 2007 T.H.Thomas, 'Mrs Jones, the Devil and the supper beer' (1880), o 58, British Goblins; NMW A 11953, pin, inc a golchiad ar bapur. Yn ystod ei oes, creodd T. H. Thomas (1839-1915) gatalog unigryw o brintiadau, darluniau a dyfrlliwiau yn manylu prif ddiddordebau'r 19eg ganrif. Ym 1915, gadawyd y catalog cyfan mewn ewyllys i Amgueddfa Cymru. Thomas Henry Thomas: y casglwr Ganwyd Thomas Henry Thomas, un o sefydlwyr Amgueddfa Cymru, ym Mhont-y-pŵl ym 1839. Astudiodd yn yr Academi Frenhinol a threuliodd amser yn Ffrainc a'r Eidal. Wedi dychwelyd i Lundain ym 1864, arbenigodd mewn portreadau, cynllunio a darlunio llyfrau. Gweithiodd fel arlunydd ar gyfer The Daily Graphic, ac mae nifer o ddarluniau ohono wedi goroesi, yn amrywio o waith ar dwnnel Hafren ym Mhortskewett i ymweliadau brenhinol. Thomas yng Nghymru Rhwng 1866 a 1878, ymsefydlodd Thomas yng Nghaerdydd, lle'r arhosodd am weddill ei fywyd. Daeth i ymwneud â'r Eisteddfod a'r Orsedd ac ymunodd gyda'r Royal Cambrian Academy. Roedd hefyd yn aelod allweddol o Gymdeithas Naturiaethwyr Caerdydd, gan ddod yn llywydd ym 1888. Arweiniodd ei ddiddordeb mewn daeareg at ddarganfod ffosil pwysig newydd, mewn llechen garreg fawr yn y fynwent yn Newton Nottage. Fe'i henwyd yn Brontozoum Thomasii fel teyrnged iddo. Y casgliad Derbyniodd Amgueddfa Cymru gasgliad Thomas o dros 1,000 o brintiadau, lluniau a dyfrlliwiau yn dilyn ei farwolaeth ym 1915. Mae'r prif gasgliad yn cynnwys tri blwch, bob un yn cynnwys tua saith deg o ffolderi sy'n dal hyd at ddeg gwrthrych, wedi'u gosod fesul math o bwnc. Hyd yn ddiweddar, tybiwyd mai gwaith Thomas oedd y system drefnu hon, ond datgelodd astudiaeth fanylach o'r llawysgrifen mai gwaith Isaac Williams, Ceidwad Celf cyntaf yr amgueddfa ydoedd. Nid yw'n hysbys, felly, ar ba ffurf y cyrhaeddodd y gweithiau hyn yn y lle cyntaf, er bod cyfeiriad at lyfr sgrap nad yw wedi ei ddarganfod hyn yma. Gan fod dulliau curadu yn wahanol iawn bryd hynny, mae'n debygol bod y llyfr sgrap wedi ei ddatgymalu a'i gynnwys wedi ei ail osod i'r ffolderi sy'n eu dal heddiw. Mae eu cynnwys yn eithriadol o eang, gyda thestunau yn cynnwys bywyd gwledig a diwydiannol, byd natur, archaeoleg, darlunio llyfrau, llên gwerin a darluniau o fywyd cymdeithasol a diwylliannol. Ymysg y gwrthrychau amrywiol yn y casgliadau mae un arbennig o ddiddorol, sef blwch sigaréts wedi'i llenwi gyda darluniau gan blant o ysgol yn Swydd Rhydychen. Ymddengys bod y rhain yn rhan o arbrawf gan Thomas i ddadansoddi techneg darlunio plant. Cadw bywyd diwylliannol a threftadaeth Cymru Tueddodd diddordebau helaeth Thomas i rwystro ei ddatblygiad artistig, a phetai wedi ymrwymo at gelf yn unig, byddai wedi llwyddo i gael cydnabyddiaeth ehangach. Nid yw hyn, fodd bynnag, yn feirniadaeth — nid yn ei safon artistig mae cryfder deunydd Thomas, ond yn ei ryfeddod, ei ehangder, a'r ffaith ei fod yn cynrychioli catalog sydd bron yn llawn o'r prif ddiddordebau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg. O'i weld o'r persbectif hwn, gellir edrych ar Thomas yn nhraddodiad J. W. Goethe a John Ruskin, dynion yr oedd eu gwaith yn cwmpasu nifer o ddisgyblaethau amrywiol ac a oedd am bontio'r bwlch rhwng gwyddoniaeth a'r celfyddydau. Hefyd, roedd Thomas yn hyrwyddwr brwd o gelf ac artistiaid Cymreig, ac yn gweithio i gefnogi'r bywyd diwylliannol a chadw etifeddiaeth Cymru lle bynnag yr oedd yn bosibl. Mae Amgueddfa Cymru yn ffodus i fod wedi derbyn cymynrodd mor gynhwysfawr, yn arbennig un sy'n cwmpasu bob un o'i adrannau curadurol. T.H.Thomas, 'Effaith ffrwydrad ym Mhwll Glo "Cwtch"', o 115, Mining, NMWA 12383, pin a golchiad gyda phensil ar bapur.
Origins and Early Christian Monuments Pip Diment, 13 Medi 2007 Our Early Christian Monuments (ECMs) are stones that can tell us about individuals, their beliefs, burial practices, languages, art and technology from the past. Some of them are huge and very heavy which makes them difficult to move and install. We were helped by Nigel Brake from Penybryn Engineering and Chris Perry from our Industry Department. You can also see Dr. Mark Redknap (Medievalist) from our Archaeology Department helping with the ECMs and ensuring their safety as they are being installed. It's nice to see people are willing to get stuck in and help!An 'A' frame is used to raise and lower the ECMs. This is the frame from which the winch is hung to support the ECM and lift it up. The ECMs have got inscriptions on them from Early Medieval times that we can't scratch or damage so great care must be taken over moving them. Special steel supports have been made for the larger stones allowing them to be held firmly in place.
Palas ym Mrycheiniog 13 Medi 2007 Llyn Syfaddan a'r crannog yn y cefndir. Llun: Cadw (Hawlfraint y Goron). Crannog Llyn Syfaddan yn ystod gwaith cloddio. Llun o gloddiadau 1991 yn dangos ystyllod o fur palisâd y crannog. Ystyllen dderw o Lyn Syfaddan, 60 cm (2 droedfedd) o hyd. Roedd ystyllod derw soddedig, megis hon, yn ffurfio rhan o'r palisâd o amgylch crannog Llyn Syfaddan. Adluniad o grannog Llyn Syfaddan, yn seiliedig ar y gwaith cloddio. Mae cloddiadau ar safle ynys artiffisial neu grannog yn Llyn Syfaddan, ger Aberhonddu, wedi cynnig cip unigryw ar lys brenhinol Cymreig. Datgelodd cloddiadau rhwng 1989 a 1993, gan dîm o Amgueddfa Cymru a Phrifysgol Caerdydd, fod y crannog, yr unig un y gwyddys amdano yng Nghymru, yn safle brenhinol rheolwr teyrnas fewndirol Brycheiniog. Roedd teyrnas gynnar, fach Brycheiniog (Brecheiniauc) yn cyfateb yn fras i sir hanesyddol Brycheiniog yn ne Cymru. Mae enw'r diriogaeth yn dwyn i gof Brychan, sylfaenydd y llinach frenhinol, yn ôl y chwedl. Cafodd y crannog ei adeiladu'n ofalus o brysgwydd a meini tywodfaen, a atgyfnerthwyd ac a amgylchynwyd gan sawl rhes o balisadau a wnaed o ystyllod derw. Mae'r coed mewn cyflwr da ac mae dyddiadau cylch-coeden yn profi eu bod wedi cael eu torri rhwng OC889 a 893. Mae'n debyg fod y safle'n ymgorffori technegau adeiladu Gwyddelig ac mae'n bosibl y cafodd ei godi gyda chymorth crefftwyr o Iwerddon. Mewn testunau achyddol diweddarach, hawliai brenhinoedd Brycheiniog eu bod yn hanu o frenhinlin a oedd yn rhannol Wyddelig, a drwy ddefnyddio'r fath ddulliau adeiladu anarferol a thrawiadol mae'n bosibl y cryfhawyd eu statws gwleidyddol ac atgyfnerthu eu honiad eu bod o dras Wyddelig. Fel safle brenhinol, roedd crannog Llyn Syfaddan yn ganolfan weinyddol a lletygarwch, lle y byddai'r rheolwr wedi derbyn trethi ac ymbleseru mewn hela a physgota. Mae ansawdd da iawn y gwrthrychau y cafwyd hyd iddynt yn dynodi statws aristocrataidd y trigolion. Yn ôl Cronicl yr Eingl-Seisnig, anfonodd Æthelflaed, 'Boneddiges y Mersiaid', fyddin i Gymru yn y flwyddyn OC916, dridiau wedi llofruddiaeth Abad Ecgberht a'i gymdeithion. Dinistriodd y fyddin Brecenanmere (yr enw Sacsonaidd ar Lyn Syfaddan) a chipio 'gwraig y brenin a thair ar ddeg ar hugain o bobl eraill'. Yn ôl pob tebyg, mae'r cofnod sy'n crybwyll y mere (llyn) yn cyfeirio at yr ymosodiad ar y crannog, ac at gipio gwraig y brenin Eliseg ap Tewdwr. Mae'n bosibl fod haenlin ruddedig a gofnodwyd yn ystod y cloddiadau yn cynrychioli'r digwyddiad hwn. Capsiwl amser prin iawn o fywyd ar safle brenhinol ar ddiwedd y nawfed ganrif ac yn gynnar yn y ddegfed ganrif yw'r safle hwn, ac mae'r arteffactau, sy'n cynnwys gweolyn brodiog a rhannau o gysegrfa symudol, yn cadarnhau ei statws arbennig. Llinell Amser 880au: Eliseg ap Tewdwr, rheolwr Brycheiniog, dan orfod gweithrediadau ymosodol Gwynedd, yn ceisio tra-arglwyddiaethu ar Alffred. 889-93: Crannog Llyn Syfaddan yn cael ei godi gan reolwr Brycheiniog. 894: Y Llychlynwyr yn anrheithio Brycheiniog. 916: Brecenanmere (crannog Llyn Syfaddan, yn ôl pob tebyg) yn cael ei ddinistrio gan fyddin Mersiaidd (Sacsonaidd). Darllen Cefndir 'On a crannoge, or stockaded island, in Llangorse Lake, near Brecon' gan E. N. Dumbleton. Yn Archaeologia Cambrensis, 4edd gyfres, cyf. 1, tt2-98 (1870). 'The early medieval crannog at Llanorgse, Powys: an interim statement on the 1989-1993 seasons'. Yn The International Journal of Nautical Archaeology, cyf. 23, tt189-205 (1994).
New gallery installation - Origins: in Search of Early Wales Pip Diment, 11 Medi 2007 Before the contractors arrive on site our temporary exhibitions gallery looks almost empty. We used to use this gallery to hold large exhibitions at National Museum Cardiff and are now redisplaying and reinterpreting our Archaeology collections here in a new exhibition called 'Origins; in Search of Early Wales'.We've installed some Early Christian monuments (ECMs) already and some are lying on pallets waiting for more action to take place. Dysons are the contractors responsible for creating the new exhibition space prior to us installing all the objects to bring it to life. They are due on site shortly to begin the construction in earnest.The cases are from a previous Archaeology exhibition we did in partnership with the British Museum and others called 'Buried Treasure' about archaeological treasures from our collections and how they were found. We've had them refurbished and recycled for this exhibition to complement new ones we've bought especially for the new Origins gallery. The heavy steel bases and supports for the ECMs look good enough to be in the display themselves, but there are other plans for the finished look. The floor is protected in areas so the installation of the steel bases and ECMs does not scratch it. The ECMs weigh up to 2 tonnes each so moving them is a serious business involving heavy lifting gear, engineers, curators and conservators.
