The Great War: Britain’s Efforts and Ideals 2 Awst 2014 Y project print mwyaf uchelgeisiol y Rhyfel Byd Cyntaf.Cyfres lawn o brintiau The Great War: Britain’s Efforts and Ideals a gyflwynir yn yr arddangosfa hon. Cynhyrchwyd chwe deg chwech o brintiau fel propaganda artistig gan lywodraeth Prydain ym 1917, er mwyn ysbrydoli’r cyhoedd oedd wedi cael digon ar ryfela ac ailgynnau fflam yr ymdrech.Cyfrannodd deunaw artist eu gwaith, gyda rhai o enwau mwyaf blaenllaw’r cyfnod – yn eu plith Augustus John, George Clausen a Frank Brangwyn.Fel comisiwn gan y llywodraeth, ni chafodd y cyfranwyr ryddid artistig llwyr. Cafodd pob artist ei bwnc penodol ei hun, ac roedd yn rhaid i bob delwedd fodloni’r sensoriaid.Mae’r printiau wedi’u rhannu’n ddau bortffolio, ‘Delfrydau’ ac ‘Ymdrechion’. Cyfleu’r rhesymau dros frwydro, a gobeithion Prydain am y rhyfel oedd diben ‘Delfrydau’. Mae’n llawn delweddau dramatig a symbolaidd, fel Rhyddid y Moroedd a Buddugoliaeth Democratiaeth. Darlunio gwaith caled y bobl mae’r ail bortffolio, yr ‘Ymdrechion’ fyddai’n helpu Prydain i wireddu ei ‘Delfrydau’. Mae’r portffolio ‘Ymdrechion’ wedi’i rannu’n naw adran, pob un yn portreadu gweithgaredd neu thema wahanol.Cynhyrchu ac ArddangosComisiynwyd y printiau gan Wellington House, adran o’r llywodraeth a sefydlwyd yn gyfrinachol i gynhyrchu propaganda. Rheolwr y prosiect oedd yr artist Thomas Derrick (1885-1954), a chyfarwyddwyd y broses argraffu gan yr artist a’r cyfrannwr F. Ernest Jackson (1872-1945). Avenue Press, Llundain, argraffodd y cyfan.Talwyd yr artistiaid yn hael, gyda phob un yn derbyn £210 (tua £10,000 heddiw) a phosibilrwydd o freindaliadau ychwanegol o’r gwerthiant. Printiau cyfyngedig o ddau gant oedden nhw. Gwerthwyd y printiau ‘Ymdrechion’ am £2 2s 0d (£100) yr un, a phrintiau ‘Delfrydau’ am £10 10s 0d (£500).Fel comisiwn gan y llywodraeth, ni chafodd y cyfranwyr ryddid artistig llwyr. Cafodd pob artist ei bwnc penodol ei hun, ac roedd yn rhaid i bob delwedd fodloni’r sensoriaid.Cynhaliwyd yr arddangosfa gyntaf gan y Gymdeithas Celfyddyd Gain, Llundain, ym mis Gorffennaf 1917, cyn crwydro orielau celf rhanbarthol ledled Prydain. Aeth ar daith i Ffrainc ac America hefyd, lle cafodd y rhan fwyaf o’r portffolios eu harddangos a’u gwerthu.Ymateb y Cyfnod i’r Printiau“The very soul of the war is to be read in the set of sixty-six brilliant lithographs.”(The Illustrated London News, 1917)Comisiynwyd y printiau hyn fel propaganda, gyda’r nod penodol o godi ysbryd y werin a dylanwadau ar farn y cyhoedd ynglŷn â’r Rhyfel Byd Cyntaf, ym Mhrydain a thu hwnt. Ym 1917, wedi tair blynedd o frwydro ffyrnig a cholledion enbyd, roedd angen ffordd newydd ar y llywodraeth o gynnal cefnogaeth y cyhoedd i’r rhyfel. Cynlluniwyd y printiau i atgoffa pobl o nod ac amcan y brwydro, ac er mwyn pwysleisio pwysigrwydd dyletswydd gwladgarol.Mae’n anodd gwybod pa mor llwyddiannus oedd y printiau fel arf propaganda. Cawsant eu cyhoeddi’n eang wedi’r arddangosfa gyntaf ym 1917. Roedd rhai newyddiadurwyr yn cefnogi’r achos, “To see these lithographs is a patriotic as well as an artistic duty” (Burton Daily Mail, 15 Chwefror 1918. Ond doedd ymateb pawb ddim mor bositif; “their efforts are in almost every instance sincere; yet the result is, on the whole, meagre and unsatisfying.” (The Daily Telegraph, 20 Gorffennaf 1917). Roedd yr ymateb cychwynnol yn America yn gadarnhaol ‘they have been a revelation to American Fifth Avenue art patrons, dealer, critics…They put up British prestige’. Llai na’r disgwyl, fodd bynnag, fu gwerthiant y printiau yno a gwnaeth y prosiect golled yn gyffredinol.Lithograffi a Chlwb Senefelder‘The most brilliant of the younger men are all now making remarkable lithographs…there is a genuine renaissance of the art’ (Joseph Pennell, 1914)Techneg brintio sy’n seiliedig ar yr egwyddor nad yw olew a dŵr yn cymysgu yw lithograffi. Bydd yr artist yn defnyddio defnydd seimllyd i dynnu llun ar arwyneb llyfn – calchfaen fel arfer. Caiff inc ei rolio dros yr wyneb, fydd yn glynu at y darlun a ond nid at y rhannau llaith di-lun. Gosodir papur ar ben y garreg a’i roi drwy’r wasg. Gellir creu effeithiau gwahanol trwy ddefnyddio deunyddiau seimllyd amrywiol i ddarlunio, gan efelychu darlun sialc, pensil neu lun dyfrlliw. Cynhyrchwyd y rhan fwyaf o’r printiau hyn yn y dull ‘trosglwyddo’, gyda darlun ar bapur arbennig yn cael ei drosglwyddo i garreg, yn hytrach na gweithio arni’n uniongyrchol. Gyda lithograff lliw, bydd yr artist yn cychwyn gyda chynllun un lliw ar faen clo. I ychwanegu lliwiau eraill, rhaid defnyddio carreg wahanol ag arni’r inc newydd, ac argraffu un ar ben y llall.Roedd llawer o’r artistiaid hyn yn aelodau o glwb Senefelder, clwb bychan a sefydlwyd ym 1908 er mwyn annog ac adfywio lithograffi fel cyfrwng artistig. Enwyd y clwb ar ôl yr Almaenwr a ddyfeisiodd y broses yn y ddeunawfed ganrif. Cynhyrchwyd y portffolio hwn mewn cyfnod pan oedd chwa newydd o ddiddordeb ym mhotensial artistig lithograffi. Ideals Rhyddid y Moroedd - Frank Brangwyn Teyrnasiad Cyfiawnder - Edmund J. Sullivan Aileni’r Celfyddydau - Charles Shannon Buddugoliaeth Democratiaeth - William Rothenstein Italia Redenta - Charles Ricketts Diwedd Rhyfel - Sir William Nicholson Adfer Serbia - Gerald Moira Safiad Unedig Rhag Ymosodiad (Lloegr a Ffrainc – 1914) - F. Ernest Jackson Adfer Alsace-Lorraine i Ffrainc - Maurice Greiffenhagen Gwlad Pwyl, Cenedl - Edmund Dulac Ail-greu Gwlad Belg - George Clausen Y Wawr - Augustus John “To lose sight of Britain's ultimate ideals of freedom and democratic justice is to reduce the present war to nothing less than a carnival of carnage” (Burton Daily Mail, Feb 15, 1918)Aeth deuddeg artist ati i greu lithograff lliw llawn ar gyfer yr adran hon. Roedd rhai, gan gynnwys Brangwyn ac F. Ernest Jackson yn feistri ar y grefft tra bod eraill, fel Clausen a Grieffenhagen, yn defnyddio’r dechneg am y tro cyntaf.Trwy gyfrwng alegorïau a symbolaeth, mae portffolio Delfrydau yn cyfleu nod ac amcan y rhyfel. Yn draddodiadol, mae alegori wedi bod yn dechneg gyffredin yn y byd celf gyda ffigyrau chwedlonol neu hanesyddol yn cyfleu syniadau a chysyniadau ehangach. Mae ffigyrau a ffurfiau yn cynrychioli gwledydd a chysyniadau a theitl pob darn yn cyfeirio at neges ac ystyr y gwaith. Er nad oedd portreadau alegorïaidd yn ffasiynol yn y byd celf pan gynhyrchwyd y printiau yma, defnyddiwyd y dechneg fel arf propaganda i bwysleisio pwysigrwydd yr amcanion. Drwy wneud cysylltiadau mawreddog, nod y printiau oedd cyfiawnhau dulliau a gwirioneddau rhyfel i bobl gyffredin.Er i lawer ganmol y project, roedd eraill yn beirniadu ‘Delfrydau’ am ei bortread rhamantaidd o’r rhyfel. Making Soldiers Arwain Carcharorion - Eric Kennington Dros yr Ymyl - Eric Kennington I’r Ffosydd - Eric Kennington Barod i Wasanaethu - Eric Kennington Y Mwgwd Nwy - Eric Kennington Ymarfer Bidogau - Eric Kennington Darluniau ‘sy’n cyfleu ysbryd ein byddin newydd ifanc’ – dyna ddisgrifiad un newyddiadurwr o’r printiau hyn, sy’n dangos milwyr yn hyfforddi ac ar faes y gad. Mae’n debyg y dewiswyd Kennington i fynd i’r afael â’r pwnc hwn gan ei fod yntau wedi listio gyda 13eg Bataliwn (Kensington) Catrawd Llundain ac wedi ymladd ar Ffrynt y Gorllewin, Ffrainc, rhwng 1914 a 1915. Cafodd ei glwyfo a’i ryddhau am resymau meddygol ym 1915. Fel y rhan fwyaf o waith celf yn ystod cyfnod y rhyfel, nid portreadu’r gyflafan a’r drasiedi fawr oedd y nod. Yn hytrach, mae Kennington yn clodfori’r milwr cyffredin.Ganed Kennington yn Chelsea, Llundain, yn fab i arlunydd portreadau amlwg. Astudiodd yn Ysgol Gelf Sant Paul, Ysgol Gelf Lambeth ac Ysgol City and Guilds. Cafodd ei benodi’n artist rhyfel swyddogol rhwng 1917 a 1919 a rhwng 1940 a 1943, lle bu’n portreadu morwyr ac awyrenwyr. Making Sailors Uchelgais yr Ifanc - Frank Brangwyn Y Gwn - Frank Brangwyn Y Gwyliwr - Frank Brangwyn Mynd Dramor - Frank Brangwyn Ymarfer ar Long - Frank Brangwyn Duff - Frank Brangwyn Mae lluniau Brangwyn yn adlewyrchu ei ddiddordeb yn y môr. Yn llawer o’i brintiau, mae wedi manteisio ar nodweddon lithograffi er mwyn creu printiau tebyg i frasluniau a darluniau. Cafodd Brangwyn ei ysgwyd i’r byw gan ddifodiant a dinistr rhyfel, yn enwedig yn Fflandrys, lle cafodd ei eni. Er na chafodd erioed ei benodi’n artist rhyfel swyddogol, cynhyrchodd lu o lithograffau ar gyfer achosion da.Ganwyd Brangwyn yn Brugge, Fflandrys. Roedd ei dad o dras Eingl-Gymreig a’i fam yn hanu o Aberhonddu. Dychwelodd y teulu i fyw ym Mhrydain, ac erbyn iddo droi’n bymtheg, roedd Brangwyn yn astudio dan adain William Morris, y cynllunydd a’r sosialydd. Wrth iddo ennill ei blwyf fel paentiwr, ysgythrwr a lithograffydd, dechreuodd Brangwyn grwydro’r byd. Roedd eisoes yn adnabyddus dramor pan dderbyniodd y comisiwn hwn, ac yn aelod o Glwb Senefelder a hyrwyddai lithograffi fel cyfrwng. Making Guns Codi a Thiwb Mewnol - George Clausen Y Craen Rheiddiol - George Clausen Turnio Gwn Mawr - George Clausen Y Morthwyl Mawr - George Clausen Y Ffwrnais - George Clausen Lle Gwneir y Gynnau - George Clausen Bu Clausen yn ymchwilio ar gyfer y printiau hyn yn Ffatri Ynnau Frenhinol Woolwich Arsenal, Llundain a oedd yn cynhyrchu arfau, bwledi a ffrwydron ar gyfer lluoedd arfog Prydain. Ar ei anterth yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, roedd y ffatri’n cyflogi tua 80,000 o bobl ac yn ymestyn dros 1,300 o erwau. Penodwyd Clausen yn artist rhyfel swyddogol ym 1917 ac oherwydd ei oed, bu’n cofnodi gweithgareddau gartref yn hytrach nag ymweld â maes y gad.Ganwyd Clausen yn Llundain yn fab i George Clausen Senior, paentiwr o fri o dras Danaidd. Aeth i’r Coleg Celf Brenhinol ac ysgolion celf South Kensington, yna’r Académie Julian ym Mharis. Ef oedd un o sylfaenwyr y New English Art Club a chafodd ei ethol yn Athro Arlunio'r Academi Frenhinol ym 1904. Fe’i urddwyd yn farchog ym 1927. Building Ships Barod i forio - Muirhead Bone Basn arfogi llong - Muirhead Bone Gweithdy - Muirhead Bone Iard longau o graen mawr - Muirhead Bone Ar y blociau - Muirhead Bone Iard Longau - Muirhead Bone Muirhead Bone oedd yr artist rhyfel swyddogol cyntaf. Roedd yn enwog am greu darluniau â manylder ffotograffig ac ymhlith darlunwyr amlycaf Prydain. Yn ogystal â chofnodi’r rhyfel ar y Ffrynt, treuliodd Bone gyfnod ar lannau’r Clyde yn yr Alban, yn cofnodi bwrlwm y diwydiant adeiladu llongau yno. Byddai’n clymu llyfr nodiadau i’w law er mwyn braslunio. Mae’r printiau yn dangos camau gwahanol y broses adeiladu, yn ogystal â golygfeydd o’r iard, un ohonynt o ben craen. Dywedodd un gohebydd fod ei gyfres, ‘delights in the intricacies of scaffolding and mechanical contrivances’. Ymddangosodd y lluniau hyn yng nghyhoeddiad y Swyddfa Ryfel hefyd, The Western Front, cyfrol II, 1917.Brodor o Glasgow oedd Bone, ac astudiodd yn ysgol gelf y ddinas honno. Ymgartrefodd yn Llundain ym 1901. Bu’n artist rhyfel swyddogol rhwng 1916 a 1918, ac yn artist swyddogol y Morlys rhwng 1939 a 1946. Fe’i urddwyd yn farchog ym 1937. Building Aircraft Plymio ar awyren Taube - Christopher Richard Wynne Nevinson Gogwyddo ar uchder o 4,000 o droedfeddi - Christopher Richard Wynne Nevinson Yn yr awyr - Christopher Richard Wynne Nevinson Weldiwr Asetylen - Christopher Richard Wynne Nevinson Cydosod darnau - Christopher Richard Wynne Nevinson Creu’r Injan - Christopher Richard Wynne Nevinson Dyma printiau Nevinson yn ennyn cryn edmygedd pan gawsant eu harddangos am y tro cyntaf. Yn ôl un beirniad, ‘he contrives to make the visitor almost giddy’, a dywedodd un arall bod ganddo rym arbennig, ‘the power of expressing sensations rather than visual facts’.Astudiodd Nevinson lithograffi ym 1912 dan law Ernest Jackson. Ar ddechrau’r rhyfel, aeth ati i wirfoddoli fel gyrrwr ambiwlans, profiad a gafodd effaith ddirdynnol arno. Fe’i penodwyd yn artist rhyfel swyddogol ym 1917. Mae’r printiau hyn yn dilyn y broses o adeiladu awyren, o greu a chydosod y darnau i’r hedfan yn y pen draw, ac yn Weldiwr Asetylen a Cydosod darnau gwelwn gyfraniad cynyddol menywod i’r diwydiant.Ganed Nevinson yn Llundain, yn fab i’r newyddiadurwr a’r gohebydd rhyfel Henry Nevinson. Astudiodd yn Ysgol Gelf Slade ac ym Mharis. Caiff ei ystyried yn un o artistiaid rhyfel enwoca’r cyfnod. Er cymaint oedd dylanwad mudiadau avant-garde celfyddyd Ewrop megis Ciwbiaeth a Dyfodoliaeth arno, mabwysiadodd arddull mwyfwy realistig wrth iddo geisio cyfleu’r gwrthdaro. Work on the Land Dyrnu - William Rothenstein Llusgo coed - William Rothenstein Plannu tatws - William Rothenstein Llosgi marchwellt - William Rothenstein Drilio - William Rothenstein Aredig - William Rothenstein Ar 15 Mai 1917, ysgrifennodd Rothenstein at Ernest Jackson, ‘I hope to have the 5th drawing finished early this week and the last next week. I will then come up to town and do what is needful to the stones’. Nid oedd yn hapus gyda rhai o’i weithiau cynnar, gan ddweud fod y llinellau’n ymddangos yn fain a phur symol. Penderfynodd argraffu rhai mewn lliw browngoch yn hytrach na du. Mae’r gweithiau hyn yn syml a chynnil, ac yn wrthgyferbyniad i holl ddwndwr a moderniaeth rhyfel a welir yn llawer o brintiau eraill y gyfres. Mae’r printiau hyn yn dwyn i gof ddelweddau o lafurwyr gwledig a oedd yn gyffredin iawn mewn tirluniau ers canol y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Mwy na thebyg iddynt gael eu darlunio yn ardal Stroud, Swydd Gaerloyw, lle’r oedd Rothenstein yn byw.Ganed Rothenstein yn Bradford i deulu Almaenig-Iddewig. Dysgodd ei grefft yn Ysgol Gelf Slade, Llundain a’r Académie Julian, Paris. Yn ogystal â chael ei benodi’n artist rhyfel swyddogol Byddin Prydain ym 1917-1918, bu’n artist i fyddin Canada ym 1919. Ef oedd Pennaeth y Coleg Celf Brenhinol rhwng 1920 a 1935, ac fe’i urddwyd yn farchog ym 1931. Tending the Wounded Ysbyty Glirio yn Ffrainc - Claude Shepperson Ymadfer yn Lloegr - Claude Shepperson Mewn Ysbyty yn Lloegr - Claude Shepperson Gadael y trên yn Lloegr - Claude Shepperson Ar Fwrdd Llong Ysbyty - Claude Shepperson Blaen-orsaf Trin Clwyfau yn Ffrainc - Claude Shepperson Mae’r printiau hyn yn dilyn taith milwr clwyfedig o’r Ffrynt, trwy’i driniaeth a’i adferiad nôl adref. Yn wreiddiol, roedd y trefnwyr wedi gofyn i’r artist a’r cyn-lawfeddyg Henry Tonks (1867-1937), ymateb i waith y gwasanaethau meddygol. Fodd bynnag, teimlai Tonks nad oedd y papur a ddarparwyd yn addas ar gyfer darlunio, a gwrthododd y cynnig. Comisiynwyd Shepperson i fynd i’r afael â’r pwnc wedyn, ac aeth ati i gynhyrchu cyfres a gafodd dderbyniad gwresog iawn.Ganwyd Shepperson yn Beckenham, Caint, ac roedd yn artist amlgyfrwng llwyddiannus yn gweithio mewn dyfrlliw a phen ac inc, darluniau a lithograffau. Wedi rhoi’r gorau i astudio’r gyfraith, dilynodd gyrsiau celf yn Llundain a Pharis. Mae’n enwog am y darluniau doniol a gyfrannodd i gylchgrawn Punch rhwng 1905 a 1920. Women's work Gydag Arfau: Gwaith medrus - A. S. Hartrick Ffatri Arfau: Gwaith Trwm (Drilio castin) - A. S. Hartrick Gydag Arfau: gwaith peryglus (pacio T.N.T) - A. S. Hartrick Ar y Lein: Glanhawyr injans a cherbydau - A. S. Hartrick Yn y Trefi: Tocynwraig bysiau - A. S. Hartrick Ar y Tir: Aredig - A. S. Hartrick Mae’r printiau hyn yn cofnodi cyfraniad allweddol menywod i’r ymdrech ryfel. Pan alwyd ar ragor o ddynion i ymuno â’r brwydro ym 1915, roedd gofyn i fenywod ysgwyddo’r baich. Cododd lefelau cynhyrchu yn y ffatrïoedd a’r ffermydd wrth i fenywod wneud gwaith fyddai’n draddodiadol yn waith y dyn. Er bod cryn dipyn ohono’n waith llafurus a pheryglus, cafodd llawer o fenywod ryddid newydd, a chyfle i ddangos eu dawn a’u gallu mewn meysydd a reolwyd cyn hynny gan ddynion. Anfonwyd Hartrick i wneud brasluniau yn y fan a’r lle, ac mae llawer o’r cyfansoddiadau yn fwriadol eu hystum a’u hosgo – yn lluniau ‘gwneud’. Delweddau propaganda ydyn nhw heb arlliw o’r caledi a’r peryglon a wynebai’r menywod o ddydd i ddydd.Ganwyd yr artist a’r darlunydd Hartrick yn India a’i fagu yn yr Alban cyn mynd ati’n wreiddiol i astudio meddygaeth. Wedi troi at gelf, mynychodd Ysgol Gelf Slade, Llundain, ac ysgolion celf Paris, gan arddangos yn Salon Paris 1887. Roedd yn un o sylfaenwyr Clwb Senefelder ym 1909. Trodd ei law at ddysgu hefyd, gan gyhoeddi’r gyfrol ganllaw Lithography As A Fine Art ym 1932. Transport by Sea Yr Harbwr Diogel - Charles Pears Cynnal y Lluoedd Dramor - Charles Pears Cludo’r Milwyr - Charles Pears Cyflenwi’r Llynges - Charles Pears Cynnal y Fasnach Allforio - Charles Pears Cynnal Cyflenwadau Bwyd - Charles Pears Cyflawnodd y llynges fasnachol dasgau allweddol yn ystod y rhyfel, gan gynnwys cefnogi llongau’r llynges, cludo milwyr a chario cyflenwadau hanfodol. Roedd yn beryg bywyd, a mawr fu colledion y fflyd. Yn llun Pears gwelwn y llongau yn eu holl fanylder.Ganwyd Pears yn Pontefract, Swydd Efrog, ac er ei lwyddiant fel darlunydd a lithograffydd, mae’n bennaf enwog am ei forluniau. Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, roedd yn swyddog â chomisiwn gyda’r Morlu Brenhinol, a bu’n gweithio fel artist morol swyddogol rhwng 1914 a 1918, ac eto ym 1940. Cafodd hefyd yrfa lwyddiannus fel cynllunydd posteri, gan greu gweithiau i gwmnïau fel trenau tanddaearol Llundain.CadwraethCafodd holl brintiau eu trin yn Stiwdio Cadwraeth Papur Amgueddfa Cymru. Cadwyd y printiau yn eu mowntiau a’u ffolderi gwreiddiol ers eu cyflwyno i’r Amgueddfa ym 1919.Roedd llawer o’r printiau wedi brychu (yn cynnwys smotiau browngoch) ac yn fudr. Mae hyn yn arwydd o bapur mewn cyflwr gwael. Byddai’n parhau i ddirywio heb ei drin.Gwnaed cais am gyllid i benodi cadwraethydd papur dan hyfforddiant i weithio ar y prosiect hwn am bum mis. Mae’r holl brintiau wedi’u golchi, eu gwasgu, eu trwsio a’u hailfowntio. Bellach, mae pob un yn y cyflwr gorau posibl a bydd y mowntiau newydd yn darparu amodau storio rhagorol. Bydd y gwaith cadwraeth hwn yn sicrhau y byddant ar gof a chadw i genedlaethau’r dyfodol.Cynhaliwyd ymchwil i’r math o bapur a ddefnyddiwyd ar gyfer y printiau hefyd. O’r dyfrnod ‘HOLBEIN’, gwelsom taw cwmni Spalding a Hodge, gwerthwyr a chynhyrchwyr papur â melinau papur yng Nghaint, oedd yn gyfrifol amdano.
John Constable Salisbury Cathedral from the Meadows 1831 20 Mawrth 2014 Salisbury Cathedral from the Meadows 1831 John Constable (1776 – 1837) Ffotograff © Tate, Llundain 2013Prynwyd gan Tate gyda chymorth y Loteri Genedlaethol drwy Gronfa Dreftadaeth y Loteri, Sefydliad Manton a'r Gronfa Gelf (gyda chyfraniad gan Sefydliad Wolfson) ac Aelodau Tate, mewn partneriaeeth gydag Amgueddfa Cymru-Museum Wales, Gwasanaeth Amgueddfaol Caer Colun ac Ipswich, Amgueddfeydd Cenedlaethol yr Alban; ac Amgueddfa Caersallon a De Wiltshire. Pan gafodd y paentiad hwn ei arddangos yn yr Academi Frenhinol, fe wnaeth Constable gynnwys dyfyniad naw llinell o’r gerdd The Four Seasons: Summer (1727) gan James Thompson, bardd o’r Alban, i ategu’r ystyr.As from the face of heaven the scatter’d clouds Tumultous rove, th’interminable sky Sublimer swells, and o’er the world expands A purer azure. Through the lightened air A higher lustre and a clearer calm Diffusive tremble; while, as if in sign Of danger past, a glittering robe of joy, Set off abundant by the yellow ray, Invests the fields, and nature smiles reviv’dJames Thompson, The Seasons: Summer (1727)Mae’r gerdd yn portreadu’r chwedl am y cariadon ifanc Celadon ac Amelia. Wrth iddynt gerdded drwy’r goedwig yng nghanol storm, mae Amelia druan yn cael ei tharo gan fellten, ac yn marw ym mreichiau ei chariad. Mae gan y gerdd neges grefyddol: mae’n archwilio grym Duw, ac anallu dyn i reoli ei dynged ei hun. Mae hefyd yn gerdd am obaith ac achubiaeth. Daw’r enfys yn arwydd o berygl a fu.Mae’n bwnc sy’n atseinio galar personol Constable. Bu farw Maria ei wraig o’r diciâu ym 1828, wedi deuddeg mlynedd o briodas. Mae’n debyg bod y gerdd yn hynod arwyddocaol i’r cwpl ifanc. Pan oedd Maria yn gwegian ac yn ansicr a ddylai briodi Constable neu beidio, byddai’n aralleirio llinellau o’r gerdd er mwyn ceisio lleddfu’i hofnau. Archwiliwch y llun Defnyddiwch y cysylltiadau isod i ddod i wybod mwy am y llun Eglwys Gadeiriol Cymylau Stormus Enfys Leadenhall Pompren Eglwys St Thomas Trol a Chert Eglwys Gadeiriol Pan beintiodd Constable lun o Eglwys Gadeiriol Caersallog, roedd dyfodol yr Eglwys Anglicanaidd yn y fantol. Mae’n dangos yr Eglwys dan gwmwl du, a mellten yn taro’r to – a fydd yn llwyddo i oroesi’r storm? Mae’r meindwr – a ddisgrifiwyd gan Constable fel ‘darting up into the sky like a needle’ – yn trywanu’r tywyllwch i lygedyn o oleuni. Awgrym o’i obaith ar gyfer dyfodol yr Eglwys, o bosibl. Cymylau Stormus ‘The sky is in a state of utter derangement’ - dyna oedd cwyn The Morning Herald pan gafodd y darlun hwn ei arddangos am y tro cyntaf. Roedd eraill yn ei ddisgrifio fel anhrefn llwyr. Ond mae’n rhan allweddol o ystyr y darn. Nid cefnlen yn unig oedd yr awyr i Constable. Mae’n gallu cyfleu naws a chyflyrau emosiynol gwahanol. Mae’r awyr yma’n cael ei ystyried fel mynegiant o alar a phoen meddwl a deimlai ar y pryd. Mae’r ôl brwsio chwim yn ychwanegu at y wefr emosiynol hon. Enfys Dywedodd Constable ‘nature… exhibits no feature more lovely nor any that awaken a more soothing reaction than the rainbow’. Mae’r enfys yn cynrychioli llygedyn o obaith mewn dyddiau cythryblus, yn arwydd bod y storm ar fin mynd heibio. Leadenhall Mae pen draw’r enfys i’w gweld yn Leadenhall, cartref yr Archddiacon John Fisher, cyfaill agos Constable. Nid cydddigwyddiad mo hyn: roedd Fisher wedi cynnig cysur a chymorth emosiynol i Constable ar ôl colli’i wraig. Fisher oedd y cyntaf i annog Constable i beintio llun o Eglwys Gadeiriol Caersallog. Bu farw prin flwyddyn ar ôl i’r paentiad gael ei arddangos am y tro cyntaf. Pompren Roedd Constable wedi dotio gyda manylion bach syml y bywyd gwledig. ‘Old rotten planks, slimy posts, and brickwork, I love such things’ ysgrifennodd mewn llythyr at ei gyfaill John Fisher. Mae’r paent yma’n drwchus a garw, ac yn awgrymu gwedd a graen naturiol y bompren – manylyn syml na fyddai’r rhan fwyaf o arlunwyr y dydd wedi ystyried ei gynnwys. Eglwys St Thomas Mae eglwys blwyf St Thomas bron ynghudd yn y coed. Does dim modd gweld yr eglwys o’r llecyn hwn mewn gwirionedd, felly pam mae Constable wedi tynnu’n sylw ati? Ai ar gyfer cyfansoddiad y llun yn unig, neu oes yna esboniad arall? Ni wyddom naill ffordd neu’r llall. Trol a Chert I Constable, nid oedd yr un tirlun yn gyflawn heb olion bywyd bob dydd. Byddai’n llenwi ei lyfrau braslunio â manylion bach, ac yn eu hychwanegu at ei baentiadau wedyn. Yma, mae ceffyl a throl yn croesi afon Nadder. Mae’r portread bychan o’r drol wedi’i gymharu’n aml â’r Hay Wain (1821), un o’i baentiadau enwocaf. Mae’r ci defaid yn ymddangos yng ngweithiau eraill gan Constable, fel The Cornfield (1826). Mae’r ddau paentiad yng nghasgliad yr Oriel Genedlaethol, Llundain. Lawrlwythwch y tudalen fel PDF yma.
Posteri Rheilffyrdd Mark Etheridge, 4 Tachwedd 2013 Posteri Rheilffordd yng Ngorsaf Machynlleth, tua 1930 Posteri Rheilffordd yng Ngorsaf Machynlleth, tua 1930 Mae posteri rheilffyrdd yn weithiau celf lliwgar sy'n adlewyrchu cyfnod eu cynhyrchu. Mae casgliad Amgueddfa Cymru'n cynnwys tua 60 o enghreifftiau, ac mae'r rhain yn gynrychiolaeth dda o'r mathau o bosteri oedd yn cael eu cynhyrchu a'u harddangos ledled Cymru Roedden nhw'n nodwedd gyfarwydd wrth deithio ar y rheilffordd, i'w gweld mewn gorsafoedd, swyddfeydd tocynnau ac ar hysbysfyrddau ar y platfform. Fe'u defnyddiwyd i ddenu'r cyhoedd i deithio ar y rheilffordd a dianc o'u bywyd bob dydd. Yn gyffredinol, roedden nhw'n cyflwyno lluniau delfrydol o drefi gwyliau fel Dinbych-y-pysgod ac Aberystwyth; trefi hanesyddol fel Caernarfon; a chefn gwlad ac arfordir y gogledd, Sir Benfro a Gŵyr. Wedi dyfodiad y rheilffyrdd, roedd pobl yn gallu cyrraedd y mannau hyn yn hawdd. Yn wir, dywedir yn aml mai'r rheilffordd a ddyfeisiodd y 'gwyliau pecyn'. Ym mlynyddoedd cynnar y rheilffyrdd roedd hysbysebu'n digwydd ar ffurf taflenni syml a hysbyslenni bach yn bennaf. Ond datblygodd y rhain i fod yn fwy cywrain, a chafwyd chwyldro mewn argraffu posteri gyda gwelliannau mewn lithograffi lliw ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, wrth i'r poster lliw ddod yn rhatach i'w gynhyrchu. Er bod posteri rheilffyrdd wedi'u defnyddio ers diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, roedd eu hoes aur rhwng 1923 (pan sefydlwyd pedwar cwmni mawr, y Great Western Railway; Southern Railway; London, Midland & Scottish a'r London & North Eastern Railway) a 1947, pan wladolwyd y rheilffyrdd. Fodd bynnag, mae gan Amgueddfa Cymru enghreifftiau lu o bosteri rheilffyrdd a gynhyrchwyd yn y 1950au a'r 60au sydd yr un mor drawiadol a diddorol, a'r un mor lliwgar a llawen. Mae rhai posteri'n cyfuno lluniau a sloganau. Un o'r rhai enwocaf yw llun John Hassall o bysgotwr llawen yn sgipio ar y traeth, gyda'r slogan "Skegness is SO Bracing". Datblygodd y pysgotwr llawen hwn yn fasgot i Skegness a chredir ei fod wedi cyfrannu at lwyddiant y dref fel cyrchfan wyliau. Mae'r poster G.W.R. gan John Hassall yn ein casgliad, sy'n dyddio'n ôl i tua 1925, yn hysbysebu Aberdaugleddau, ac yn dangos pysgotwr a bachgen yn gafael mewn pysgodyn gyda'r slogan"Milford Haven – where fish comes from." Mae casgliad Amgueddfa Cymru'n cynnwys tua 60 o enghreifftiau, ac mae'r rhain yn gynrychiolaeth dda o'r mathau o bosteri oedd yn cael eu cynhyrchu a'u harddangos ledled Cymru. Mae'r enghreifftiau'n amrywio o ran dyddiad o tua 1914 i'r 1960au, gyda llawer iawn o enghreifftiau o'r 1905au a'r 60au. Datblygodd pob cwmni rheilffordd ei arddull unigryw ei hun, ac roedd pob un yn defnyddio artistiaid posteri gorau'r dydd. Mae ein casgliad yn cynnwys enghreifftiau rhagorol gan Norman Wilkinson, Charles Pears a John Hassall. Casgliadau'r Amgueddfa Gallwch weld detholiad o'r posteri hyn yn ein cronfa ddata casgliadau, Delweddau Diwydiant. Llyfryddiaeth Happy as a Sand-Boy Early Railway Posters gan Beverly Cole a Richard Durack (1990) Railway Posters 1923-1947 gan Beverly Cole a Richard Durack (1992).
Portread o Teddy Evans o'r Antarctig, Evans y Broke (1880-1957) 14 Mehefin 2013 Yr Is-swyddogion William Lashly (chwith) a Tom Crean ar fwrdd y Terra Nova wrth iddi ddychwelyd i Gaerdydd, 14 Mehefin 1913 Evans of the Broke> (1880-1957) Pan gafodd y llun hwn ei beintio ym 1937, roedd y Llyngesydd Syr Edward Ratcliffe Garth Russell Evans yn 57 mlwydd oed ac yn Gadbennaeth, The Nore, gorsaf reoli'r Llynges Frenhinol yn Chatham, Caint. Roedd wedi cael gyrfa nodedig ar y môr, yn enwedig yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf pan arweiniodd long HMS Broke i hyrddio yn erbyn distrywlong Almaenig mewn brwydr ger arfordir Dover ym 1917. Ond roedd yn adnabyddus hefyd fel Ail Gomander yn ystod alldaith olaf Capten Scott i'r Antarctig rhwng 1910 a 1913. Mae'r paentiad hwn yn rhan o gyfres o ugain portread o Gymry amlwg a gomisiynodd Syr Leonard Twiston Davies ym 1937 ar gyfer Amgueddfa Genedlaethol, gan yr arlunydd Sydney Morse-Brown (1903-2001), Prifathro Ysgol Gelf Caerfyrddin ac Arolygydd Celf Ysgolion Cymru. Cafodd eraill eu dethol o feysydd amrywiol dros ben; gan gynnwys y dramodydd a'r actor Emlyn Williams (1905-1987), Dr Thomas Jones (1870-1955) cyn-ysgrifennydd i'r Cabinet, David Davies, Arglwydd Davies y Cyntaf o Landinam (1880-1944), y pensaer Clough Williams-Ellis (1883-1978), y nofelwyr Richard Hughes (1900-1976), Charles Morgan (1894-1958) a Hilda Vaughan (1892-1985) a Jimmy Wilde, paffiwr a phencampwr pwysau pryf y byd (1892-1969). Roedd Evans yn honni bod ganddo waed Cymreig, er mai braidd yn annelwig yw'r cefndir hwnnw mewn gwirionedd. Cafodd ei eni ar 28 Hydref 1880 ym Marylebone Llundain; yn fab i frodor o Oldham, Swydd Gaerhirfryn lle'r oedd ei dad yntau, Henry Edwin Evans, yn cadw siop. Wedi plentyndod digon cythryblus, ymunodd Evans â'r Llynges Frenhinol ym 1896. Ym 1902, fel is-gapten, gwasanaethodd Evans fel ail swyddog ar long y Morning, un o ddwy a anfonwyd gan y Gymdeithas Ddaearyddol Frenhinol i helpu i ryddhau'r Discovery, llong alldaith gyntaf Scott, o'r rhew yn McMurdo Sound yn yr Antarctig. Ym 1909, manteisiodd Evans ar ei dras Gymreig niwlog er mwyn denu cefnogaeth yng Nghaerdydd ar gyfer Alldaith Genedlaethol Gymreig i'r Antarctig. Ond ymhen ychydig fisoedd, clywodd am gynlluniau Capten Scott i ddychwelyd i'r Antarctig a chafodd wahoddiad i ymuno ag ef fel yr ail gomander. Llwyddodd i ddenu cymaint o nawdd o Gaerdydd a gweddill Cymru, nes Scott benderfynu defnyddio Caerdydd fel cartref y Terra Nova, llong yr alldaith. Yn ystod ail alldaith Scott (a'r olaf), ymunodd Evans â William Lashly a Tom Crean, fel aelod o'r criw sled wrth gefn a deithiodd gyda Scott o fewn 150 milltir i Begwn y De, cyn troi'n ôl ar 4 Ionawr 1912, a gadael Scott, Lawrence Oates, Edward Wilson, Henry Bowers ac Edgar Evans i barhau tua'r Pegwn. Teddy Evans, Lashly a Crean oedd y rhai olaf i weld Scott a'i griw yn fyw. Bu bron i Evans farw wrth ddychwelyd i gaban cychwynnol y daith. Ac yntau'n dioddef o'r llwg, bu'n rhaid i Lashly a Crean ei lusgo ar y sled. Ar 18 Chwefror 1912, straffaglodd Crean ar ei ben ei hun am y 35 milltir olaf i chwilio am gymorth, gan adael Lashly i ofalu am Evans a oedd bellach yn ddifrifol wael. Cyflwynwyd Medal Albert i Crean a Lashly yn ddiweddarach, am achub bywyd Evans. Wedi cyfnod o adferiad yn Lloegr, dychwelodd Evans i'r Antarctig yn feistr ar y Terra Nova er mwyn casglu aelodau'r alldaith a chriw'r pegwn. Ar ôl cyrraedd caban cychwynnol y daith, a'r llong wedi'i haddurno yn barod i ddathlu'r gamp o gyrraedd Pegwn y De, clywodd y newyddion trist fod Scott a'i gymdeithion wedi marw ar y ffordd yn ôl. Roedd Evans bellach yn gyfrifol am arwain yr alldaith, a dychwelodd y Terra Nova yn ôl i Ddoc y Rhath, Caerdydd, ar 14 Mehefin 1913. Penllanw gyrfa Evans oedd cael ei urddo'n Farwn cyntaf Mountevans ym 1945. Bu farw yn Norwy ar 20 Awst 1957.
Perseus a'r Graiae: Archwilio'r Paentiad 2 Mai 2013 Perseus a’r Graiae Syr Edward Burne-Jones (1833-1898) 1877 Mae'r darn rhyfeddol hwn yn troedio'r ffin rhwng llun a cherflun, a dyma ganolbwynt un o weithiau traethiadol mwyaf uchelgeisiol Burne-Jones. Ym 1875 comisiynodd yr AS ceidwadol ifanc Arthur Balfour (1848-1930), ddaeth yn Brif Weinidog yn ddiweddarach, gylch o weithiau traethiadol ar gyfer parlwr ei gartref yn Llundain. Dewisodd Burne-Jones chwedl yr arwr Groegaidd Perseus, gan rannu'r stori'n gyfres o ddeg golygfa – chwech paentiad olew a phedwar panel cerfwedd isel. Y bwriad oedd arddangos y deg mewn fframwaith gymhleth o sgroliau acanthws yn uchel ar waliau'r parlwr. Oeraidd oedd yr ymateb i'r gwaith pan gafodd ei arddangos ym 1878 fodd bynnag a chafodd gweddill y gyfres ei anghofio, gan adael y panel hwn fel yr unig esiampl. Archwilio'r Paentiad Defnyddiwch y dolenni isod i symud o amgylch y paentiad ac i ddysgu mwy am chwedl Perseus a'r Graiae a hanes cynhyrchu'r gwaith. Perseus Llygad y Graiae Testun Lladin Wynebau a dwylo wedi'u paentio. Gild Geso Perseus Un o arwyr chwedlau Groeg oedd Perseus. Roedd yn hanner duw – mab y duw Zeus a Danaë, merch y brenin dynol Argos. Canolbwyntiodd Burne-Jones ar elfennau mwyaf cyfarwydd y chwedl – sut y chwiliodd yr arwr am y gorgon Medusa, gan ei lladd ac achub Andromeda brydferth. Llygad y Graiae Tair menyw fythol oedrannus oedd y Graiae, chwiorydd i'r gorgoniaid oedd yn rhannu un llygad ac un dant rhyngddynt. Gwelwn Perseus yn dal eu llygad rhwng ei fysedd. Wrth i'r menywod basio'r llygad o un i'r llall dyma Perseus yn ei dwyn, gan addo ei dychwelyd wedi iddyn nhw ddweud wrtho sut i ganfod Medusa. Testun Lladin Adroddir hanes Perseus yn y testun Lladin hir hwn. Cerfiwyd y llythrennau o fahogani cyn eu gorchuddio â geso a gild a'u pinio fesul un i'r panel derw. O edrych yn fanwl gallwn weld y llinellau sialc a dynnwyd yn wreiddiol fel canllaw i'r llythrennau. Defnyddiodd Burne-Jones ddetholiad o fersiwn farddonol o'r chwedl gan ei ffrind agos William Morris (Earthly Paradise, 1868-70). Wynebau a dwylo wedi'u paentio. Mae wynebau a dwylo'r ffigurau wedi cael eu paentio ag olew yn syth ar y panel derw a gallwn weld graen y coed drwy'r haen o baent. Gadawodd Burne-Jones weddill y panel heb ei baentio, gan greu cefndir moel i'r ddelwedd. Gild Geso Modelwyd cyrff, breichiau a dillad y ffigurau mewn geso cerfwedd isel. Gweithiodd Burne-Jones gyda'r arbenigwr geso Osmund Weeks i greu'r gwaith hynod hwn. Yn draddodiadol, glud croen cwningen a sialc gaiff ei ddefnyddio i greu geso. Byddi'n cael ei osod tra'n wlyb a'i gerfio'n ofalus wedi iddo sychu i greu ffurf a manylion eraill. Byddai'r geso yna'n cael ei baratoi cyn i'r dail aur ac arian gael eu gosod drwy ei baentio (coch dan y darnau aur a llwyd tywyll dan y darnau arian).
