Teipiwch eich ffordd i’n casgliadau Harriet Wood, 17 Ebrill 2014 Hafan Catalog Teipiau Molysgiaid. Neptunea lyrata, y sbesimen teip hynaf yn Amgueddfa Cymru, a gasglwyd gan y Capten James Cook yn Alaska ym 1778. Lluniau a labeli sbesimen ar gyfer y teip Octopus maculosus a ddisgrifiwyd gan ein cyfarwyddwr cyntaf, Williams Evans Hoyle, ym 1883. Map yn dangos y 110 o wledydd sy’n gartref i’r bobl sydd wedi ymweld â’n gwefan hyd yn hyn. Sbesimenau mwyaf poblogaidd ar ôl 18 mis ar-lein Cyhoeddodd Amgueddfa Cymru Gatalog Teipiau Molysgiaid ym mis Medi 2012. Hwn oedd y tro cyntaf i’n cynulleidfa gynyddol ar y we allu gweld lluniau o dros 350 o’n sbesimenau pwysicaf o folysgiaid. Casgliadau Molysgiaid Amgueddfa Cymru (Saesneg yn unig) Mae casgliadau molysgiaid Amgueddfa Cymru o arwyddocâd rhyngwladol ac maent yn cynnwys cannoedd o filoedd o sbesimenau. Mae molysgiaid yn grŵp hynod amrywiol sy’n bodoli yn y rhan fwyaf o amgylcheddau’r blaned – o falwod tir ar ben mynyddoedd i folysgiaid dwyfalfog mewn fentiau hydrothermol, cregyn côn gwenwynig i gregyn gleision perl dŵr croyw, gwlithod cigysol i fôr-gyllell guddliw. Mae ein casgliad yn adlewyrchu’r amrywiaeth hon a’r amrediad daearyddol ac amgylcheddol. Beth yw teipsbesimenau? Mae ‘teipsbesimenau’ unrhyw gasgliad hanes natur ymhlith yr eitemau gwyddonol arbennig sydd angen eu diogelu yn fwy na dim byd arall. Maent yn sbesimenau sy’n cael eu dethol yn ofalus i gynrychioli rhywogaethau newydd, ac maent ar gael yn barhaol i dacsonomyddion y dyfodol gyfeirio atynt. Mae casgliad Molysgiaid Amgueddfa Cymru yn cynnwys 3200 o deipsbesimenau, wedi’u casglu dros gyfnod o bron i 200 o flynyddoedd. Mae dwy ran o dair o’r casgliad yn dod o gasgliad cregyn enwog Melvill-Tomlin , gan dystio i ddyfnder gwyddonol a phwysigrwydd hanesyddol y casgliad. Ein teip cynharaf yw gwichiad moch mawr dŵr oer o Alaska, a gasglwyd ym 1778 gan y Capten James Cook yn ystod ei drydedd fordaith (a’r olaf). Disgrifiwyd y teip hwn, a llawer o rai eraill, gan rai o gasglwyr a thacsonomyddion pwysicaf eu hoes, gan gynnwys William Evans Hoyle, cyfarwyddwr cyntaf yr Amgueddfa ac arbenigwr ar Seffalopodau. Y Catalog Teipiau Molysgiaid ar-lein Gan fod llawer o ymholiadau ynglŷn â chasgliadau yn ymwneud â deunydd teip, roeddem yn awyddus i ddatblygu dull o sicrhau eu bod yn hygyrch i bawb ledled y byd, felly aethom ati i greu’r Catalog Teipiau Molysgiaid. Dechreuodd y project yn 2009, gan ganolbwyntio yn y dechrau ar wahanu 350 o’n teipiau pwysicaf o’r prif gasgliad a’u storio mewn cypyrddau newydd haws eu cyrraedd a mwy diogel. Tynnwyd lluniau o’r holl sbesimenau hyn a’u labeli, a gwiriwyd a sganiwyd y cyfeiriadau yn ymwneud â disgrifiadau gwreiddiol y rhywogaethau. Cafodd yr wybodaeth hon ei chasglu mewn cronfa ddata a’i chyhoeddi ar-lein. Ond megis dechrau’r gwaith yw hyn… Bydd y llu o deipiau sy’n weddill yn cael eu hychwanegu o dipyn i beth, a bydd y staff yn parhau i ymchwilio i deipiau anhysbys yn ein casgliadau. Bydd teipsbesimenau newydd yn cael eu hychwanegu hefyd pryd bynnag y caiff rhywogaethau newydd eu darganfod, a’u disgrifio gan ein tacsonomyddion. Pwy sydd wedi bod yn edrych? Ers mynd ar-lein yn 2012, mae nifer yr ymholiadau ynglŷn â theipsbesimenau wedi cynyddu’n ddirfawr. Mae hyn yn dangos cyfraniad pwysig gwefannau at gynyddu mynediad i’n casgliadau a’r defnydd ohonynt. Drwy ddefnyddio Google Analytics, mae gennym rywfaint o syniad o bwy sydd wedi bod yn edrych dros y deunaw mis diwethaf: Mae 3,973 o ymwelwyr wedi edrych ar 12,268 o dudalennau. Mae pobl o 113 o wledydd wedi ymweld â’r safle. Y pum defnyddiwr mwyaf: y DU, Sbaen, yr Unol Daleithiau, yr Eidal, Ffrainc. Mae 59.5% yn ymwelwyr newydd a 40.5% yn ymwelwyr sy’n dychwelyd. Y sbesimen yr edrychwyd arno amlaf: Scintilla lynchae Oliver a Holmes, 2004 Bwrw golwg Felly, beth am fwrw golwg drosoch eich hun ac fe gawn ni weld lle rydym arni ymhen blwyddyn… Wood, H. a Turner, J. A. 2012. Catalog Teipiau Molysgiaid. Amgueddfa Cymru. Ar gael ar-lein yn http://naturalhistory.museumwales.ac.uk/molluscatypes.
Exploring biodiversity in the Amazon Adrian Plant, 15 Ebrill 2014 Adrian Plant continues his fieldwork in the Amazon in collaboration with Jose Albertino Rafael and Josenir Camara from INPA (Brazil’s national Amazon research organisation) in Manaus.So far two field-trips to remote corners of the Amazon have been successfully completed. The first was to Sao Gabriel da Cachoeira high up the Rio Negra not far from Brazil’s borders with Colombia and Venezuela and the second to a major tributary of the Amazon along the border with Peru at Benjamin Constant.The forests of the Amazon Basin are flood forests; they become seasonally inundated by the flooded river and the waters bring with them many of the nutrients essential to the forests great productivity throughout the region. This year the forest remains unusually wet for the time of year which has caused a few practical problems for field entomology.- it is an acquired pleasure to slosh around in deep mud and water searching for new and interesting insects under a constant plague of biting mosquitoes. Yet, to an entomologist this is more or less a definition of “fun”!The biodiversity is amazing of course and many of the insects seen and collected are undoubtedly new to science but will require much study in more comfortable surroundings after returning from the field. Meanwhile, Adrian will shortly be setting out on a third fieldtrip, this time to a little known area between the mouth of the Amazon river and French Guiana where many exciting discoveries will undeniably be made.
Llwch Llundain Catalena Angele, 14 Ebrill 2014 Os oeddech chi yn ymweld â Llundain yr wythnos diwethaf mae’n siŵr eich bod chi wedi sylwi bod yr awyr yn llawn llwch – fel edrych drwy gwmwl brwnt! Ond beth yw mwrllwch, a beth yw’r gwahaniaeth rhyngddo â niwl?Beth yw niwl?Cwmwl ar y llawr yw niwl! Llawer o ddiferion dŵr mân yn hofran yn yr awyr yw niwl ac mae’n rhan naturiol o’r tywydd. Mae niwl yn helpu i ddyfrio planhigion ac yn ddiogel i chi ei anadlu i mewn.Beth yw mwrllwch?Llygredd aer yw mwrllwch. Mae’n cael ei gynhyrchu wrth i niwl gymysgu â mwg a nwyon cemegol ceir a ffatrïoedd ac mae rhai o’r cemegau yma’n wenwynig! Mae’n niweidio planhigion ac anifeiliaid a gall fod yn beryglus ei anadlu i mewn.Mae’r mwrllwch diweddar yn Llundain yn gymysgedd o niwl, llygredd a thrydydd cynhwysyn – tywod o’r Sahara! Anialwch anferth yn Affrica yw’r Sahara ac mae peth o’r tywod yno yn fân iawn, iawn fel llwch. Weithiau bydd stormydd gwynt yn codi’r llwch a’i chwythu filoedd o filltiroedd i’r DU. Dyna siwrnai hir!Yn anffodus, mae’r gymysgedd o niwl, llygredd a llwch yr anialwch yn golygu bod mwrllwch Llundain yn niweidio’r ysgyfaint, ac mae wedi gwneud rhai pobl yn sâl. Mae mwrllwch yn un rheswm da iawn pam y dylen ni i gyd geisio lleihau llygredd aer!Beth alla i ei wneud i leihau llygredd aer?Meddyliwch am lygredd aer… beth sy’n ei achosi? Allwch chi feddwl am 3 pheth y gallech chi ei wneud i leihau llygredd aer? Trafodwch yn y dosbarth cyn gwirio eich atebion yma (gwefan Saesneg). Dilynwch y ddolen hon i ddysgu mwy am fwrllwch. Dilynwch y ddolen hon. Eich cwestiynau, fy atebion: Glyncollen Primary School: Sorry we were late again. We had a busy week as we are going to Llangrannog. We have had great fun doing this investigation. We can't wait to find out who has won the competition. We are going to tell the year3 class about it as they will be doing it next year. Thank you Professor Plant. Yr. 4. Prof P: Hope you had fun at Llangrannog! I am so glad you have enjoyed the investigation Glyncollen. Thank you so much for taking part! Ysgol Clocaenog: Pen wedi disgyn ffwrdd! Athro'r Ardd: Wedi colli ei ben! Gladestry C.I.W. School: Although the flowers were open earlier in the week, they have closed up again at the drop in temperature. Prof P: I can tell that you have learnt a lot about your planrs Gladestry, well done! Diolch yn fawr Athro'r Ardd
16 weeks to go... Maria del Mar Mateo, 11 Ebrill 2014 Let me introduce myself, my name is Mar Mateo Belda, I’m a paper conservator and after working in different cultural institutions in Spain, Nicaragua, Cuba and the United States, I’ve got a traineeship at the National Museum of Wales.The purpose of this traineeship is to carry out conservation of the 66 lithographs from the portfolio “Efforts and Ideals” in 1917 that will be exhibited at the beginning of August 2014 with the title “The Great War: Britain’s Efforts and Ideals”.Let’s get the show on the road!I’m sure that for most of you, paper conservation sounds like interesting and weird all at the same time and for that reason you need to watch this space to find out what it is and what I’m doing.The first step we follow before carrying out the conservation treatments of the works is making a condition report to assess the conservation condition of each of them. The next step is to photograph them all to capture the initial condition of the prints.
Casglu Gwymon yn Iwerddon Katie Mortimer-Jones, 10 Ebrill 2014 Gan Kath SladeMae’r tîm wedi dychwelyd o’u gwaith maes morol yng ngorllewin Iwerddon gyda digonedd o sbesimenau i’w cadw’n brysur, gan gynnwys gwymon. Amserwyd y gwaith i fanteisio ar sawl llanw isel iawn oedd yn ein galluogi i gasglu sbesimenau ymhell i lawr y traeth sydd heb addasu i gyfnodau hir allan o’r dŵr. Er hyn, dim ond tua dwy awr a gafon ni i samplo tra oedd y dŵr ar ddistyll.Mae sawl gwymon coch i’w gweld ymhellach i lawr y traethau, fel y Gwymon Cochddail (Delesseria sanguinea), Gwymon Crychog Mânwythiennog (Cryptopleura ramosa) a Gwymon Bachog Bonnemaison (Bonnemaisonia hamifera).Roedd tipyn o waith prosesu i’w wneud yn syth wedi’r casglu gan nad yw gwymon yn para’n hir allan o’i gynefin naturiol ar lan y môr. Cafodd nifer eu harnofio mewn hambyrddau dŵr môr er mwyn lledu’r ffrondiau (neu ddail), cyn eu trosglwyddo i bapur codwm cadwraeth a’u gwasgu. Cafodd y sbesiemau eu pentyrru gyda phapur blotio rhwng pob planhigyn i amsugno’r dŵr cyn eu gwasgu mewn gweisg planhigion mawr, fel y rhai a ddefnyddir i wasgu blodau. Cai’r papur blotio ei newid bob dydd er mwyn tynnu cymaint o ddŵr â phosibl. Wedi dychwelyd i’r amgueddfa gosodwyd y gweisg mewn peiriannau sychu i gyflymu’r broses ac atal y gwymon rhag pydru.Mae’n anodd adnabod rhai gwymon o’u nodweddion allanol yn unig. Casglwyd darnau bychain o rai rhywogaethau a’u gosod mewn gel silica. Mae hyn yn sychu’r gwymon yn llawer cynt ac yn cadw’r DNA mewn cyflwr gwell er mwyn gwneud gwaith moleciwlaidd yn ddiweddarach. Cadwyd sbesimenau eraill mewn formalin, sy’n tynnu’r lliw o’r gwymon ond yn cadw manylion y celloedd a strwythur 3D y planhigyn. Bydd gwaith adnabod pellach yn cael ei gynnal yn ôl yn yr Amgueddfa.Mae’r holl waith paratoi yn ein galluogi i gadw gwymon ar gyfer astudiaethau gwyddonol yn y dyfodol. Cedwir y sbesimenau ym Mhlanhigfa Genedlaethol Cymru (casgliadau planhigion) yn yr Amgueddfa, ac mae pob un yn brawf o’r gwymon oedd yn bresennol ymhle ac ar ba bryd. Mae’r broses wasgu mor effeithiol nes y gall sbesimenau bara am gannoedd o flynyddoedd.
