Yr Hawl i Bleidleisio: Yr Ymgyrch yng Nghymru Elen Phillips, 1 Chwefror 2018 Am wyth o'r gloch y nos ar y chweched o Chwefror, 1918, derbyniwyd Ddeddf Cynrychiolaeth y Bobl, trwy gydnabyddiaeth frenhinol yn San Steffan. Golygai hyn fod rhai menywod, ar ôl bron i ganrif o ymgyrchu, 'nawr yn cael pleidleisio. Rydym wedi hen arfer gweld lluniau o'r 'Syffrajetiaid' yn gorymdeithio yn Llundain, ond beth am yr ymgyrch yng Nghymru? Dull di-drais Er mai hynt a helynt y swffragetiaid oedd yn hawlio sylw’r wasg, roedd mwy o lawer o ‘suffragists’ yn bodoli yng Nghymru. Roedd y ‘suffragists’ yn credu mewn gweithredu heddychlon a newid y drefn drwy ddulliau cyfansoddiadol. Yn eu plith, roedd aelodau’r Cardiff & District Women’s Suffrage Society. Hon oedd y gangen fwyaf o’r National Union of Women's Suffrage Societies tu allan i Lundain. Rose Mabel Lewis (Greenmeadow, Tongwynlais) oedd wrth y llyw yng Nghaerdydd – neu Mrs Henry Lewis fel y cyfeirir ati yn nogfennaeth yr Amgueddfa! Yn gyffredinol, roedd aelodau blaenllaw'r gangen yn fenywod dosbarth canol a oedd yn adnabyddus o fewn mudiadau a chylchoedd cymdeithasol y ddinas. I godi ymwybyddiaeth o’u hachos ac i lenwi coffrau’r gangen, roedden nhw’n cynnal digwyddiadau ac yn gwerthu copïau o gylchgrawn y mudiad, The Common Cause. Mae adroddiad blynyddol y gangen ar gyfer 1911-12 yn rhestru gweithgareddau di-ri, yn eu plith dawns gwisg ffansi, gyrfa chwist a ffair sborion. Yn y flwyddyn honno, dyblodd nifer aelodau’r gangen i 920. Crefft ymgyrchu Baner Cymdeithas Pleidlais i Fenywod Caerdydd a'r Cylch. Gwnaed gan Rose Mabel Lewis, Llywydd y Gymdeithas Rose Mabel Lewis bwythodd y faner sidan sydd bellach yng nghasgliad yr Amgueddfa – enghraifft bwerus o rym y nodwydd fel arf i ledaenu neges ac i fynegi barn. Er nad ydym yn gwybod union ddyddiad y faner, rydym yn sicr iddi gael ei defnyddio mewn protest yn 1911. Ar 17 Mehefin y flwyddyn honno, arweiniodd Rose Mabel fenywod de Cymru yn y Women’s Coronation Procession yn Llundain. Mae dogfennau derbynodi’r faner yn cynnwys nodyn o eglurhad gan un o gyn-aelodau’r gangen: The banner was worked by Mrs Henry Lewis… [she] was also President of the South Wales Federation of Women’s Suffrage Societies + she led the S. Wales section of the great Suffrage Procession in London on June 17th 1911, walking in front of her own beautiful banner… It was a great occasion, some 40,000 to 50,000 men + women taking part in the walk from Whitehall through Pall Mall, St James’s Street + Piccadilly to the Albert Hall. The dragon attracted much attention – “Here comes the Devil” was the greeting of one group of on lookers”. Roedd baneri fel hyn yn rhan ganolog o ddiwylliant gweledol y mudiad pleidlais i fenywod, ac mae nifer ohonynt i'w canfod mewn amgueddfeydd ac archifdai, gan gynnwys Casgliadau Arbennig ac Archifau Prifysgol Caerdydd. Roedd trefnwyr gorymdaith fawr 1911 yn disgwyl dros 900 o faneri ar y dydd! Dwy flynedd yn ddiweddarach, yng Ngorffennaf 1913, gwelwyd y faner ar strydoedd Caerdydd fel rhan o orymdaith yn y brifddinas i nodi’r Bererindod Fawr i Lundain (the Great Suffrage Pilgrimage). Yng nghasgliad yr amgueddfa, 'mae lluniau anhygoel o Rose Mabel Lewis, ac aelodau eraill y gangen, wedi ymgynnull gyda’r faner tu allan i Neuadd y Ddinas ym Marc Cathays: Dol voodoo gwrth-swffragetaidd a anfonwyd yn ddienw at fenyw yng ngorllewin Cymru, dechrau’r 1900au Yn ôl adroddiad blynyddol 1913-14, roedd rhai o’r aelodau yn betrusgar ynglyn â’r orymdaith, ond wedi eu bywiogi ar ôl derbyn ymateb ffafriol ar y dydd: It was with misgivings that some members agreed to take part in the procession, but afterwards their enthusiasm aroused and the desire to do something more in the future. The march was useful in drawing the attention of many people to the existance of our society. Creu Hanes: Sain Ffagan a’r canmlwyddiant Yn 2018, bydd y faner i’w gweld yng Nghaerdydd unwaith eto – nid mewn rali y tro hwn, ond ymhlith llwyth o wrthrychau arwyddocaol yn ein hanes cenedlaethol fydd i’w canfod mewn oriel newydd yma yn yr Amgueddfa Werin – penllanw ein prosiect ail-ddatblygu, Creu Hanes. Hyd y gwyddom, nid yw'r faner wedi bod ar arddangos ers iddi gael ei rhoi i'r casgliad yn 1950 gan y Cardiff Women Citizens' Association. Ar y pryd, ysgrifennodd drysorydd y gymdeithas honno lythyr at Dr Iorwerth Peate yn mynegi eu balchder fod y faner bellach ar gof a chadw yn Sain Ffagan: A cordial vote of thanks was accorded to you for realising how much the Suffrage Cause meant to women and for granting a memorial of it in the shape of the banner to remain in the Museum. Ymysg casgliadau'r amgueddfa am y cyfnod, 'mae llythyrau ac adroddiadau gan yr NUWSS, yn ogystal â doli wrth-syffrajet anghyffredin o orllewin Cymru. Dol voodoo gwrth-swffragetaidd a anfonwyd yn ddienw at fenyw yng ngorllewin Cymru, dechrau’r 1900au Ffynonellau cynradd: National Union of Women's Suffrage Societies: Cardiff & District Annual Report, 1911-12 (Amgueddfa Werin Cymru). National Union of Women's Suffrage Societies: Cardiff & District Annual Report, 1913-14 (Amgueddfa Werin Cymru). Dogfennau derbynodi 50.118 (Amgueddfa Werin Cymru). Ffynonellau eilradd: Kay Cook a Neil Evans, 'The Petty Antics of the Bell-Ringing Boisterous Band'? The Women's Suffrage Movement in Wales, 1890 - 1918' yn Angela V. John (gol.), Our Mothers' Land Chapters in Welsh Women's History 1830 - 1939 (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1991). Ryland Wallace, The Women's Suffrage Movement in Wales 1866 - 1928 (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 2009).
Arwyddion cynnar y gwanwyn Penny Dacey, 29 Ionawr 2018 Helo Gyfeillion y Gwanwyn,Rwy am rannu ambell lun gyda chi. Cofiwch, os gofynnwch i’ch athro neu athrawes yrru lluniau o’ch planhigion i mi, gallaf eu rhannu gydag ysgolion eraill sy’n rhan o’r project! Mae gen i ddiddordeb mawr mewn lluniau sy’n dangos y newid mewn tymhorau – fel blodau’r gwanwyn yng nghanol eira’r gaeaf!Mae rhywfaint o ddryswch wedi bod ynghylch pryd i gofnodi dyddiad blodeuo ar-lein. Gallwch fonitro taldra eich planhigion bob wythnos a gadael i mi wybod yn yr adran ‘sylwadau’ wrth i chi gofnodi’r tywydd. Ond dim ond wedi i’r planhigyn flodeuo y dylech gofnodi ‘dyddiad blodeuo’ a thaldra’r planhigyn.Edrychwch ar y llun o Gennin Pedr yn Sain Ffagan. Cafodd y llun ei dynnu ar ddiwrnod oer, felly nid oedd y blodau wedi agor yn llawn. Ond, gallwch weld pa rai sydd wedi blodeuo trwy edrych yn ofalus. Os yw’r holl betalau i’w gweld yn glir yna mae’r planhigyn wedi blodeuo. Cyn blodeuo mae’r petalau yn cael eu gwarchod gan gasyn tynn o enw blagur.Pan fydd y blodyn wedi aeddfedu, a’r tywydd yn ddigon cynnes, bydd y casyn yn dechrau agor. Gall hyn gymryd ychydig oriau neu rai dyddiau! Efallai y gallwch weld hyn yn digwydd, os wnewch chi wylio’r planhigion yn ofalus iawn! Pan fyddwch yn gallu gweld yr holl betalau a’r casyn wedi disgyn gallwch fesur taldra’r blodau a chofnodi hyn ar y wefan. Wedi i chi wneud hynny bydd y cylch sy'n dangos lle mae eich ysgol ar y map yn newid llyw.Ydych chi wedi cymharu uchder y blodau yn eich dosbarth? Oes yna wahaniaeth mawr yn uchder y planhigion a pha mor aeddfed ydyn nhw, neu ydyn nhw i gyd yn debyg? Beth am y planhigion sydd wedi’u plannu yn y ddaear? Yw’r rhain yn fwy na’r rhai mewn potiau? Pam hynny tybed? Gallwch ddweud beth ydych chi’n feddwl yn yr adran ‘sylwadau’ wrth i chi gofnodi’r tywydd yr wythnos hon!Gyrrwch eich straeon a lluniau i’r blog blodau a dilynwch Athro’r Ardd ar Twitter!Daliwch ati Gyfeillion y Gwanwyn!Athro’r Ardd Eich sylwadau:Ysgol Y Traeth: Yn anffodus mae ein thermomedr wedi torri yn gwyntoedd cryfion rydym yn aros am un newydd i gyrraedd.Ysgol Beulah: Roedd llawer o law dros y penwythnos.Arkholme CE Primary School: Some of the bulbs have spouted and some have not. We have not had much rain or much warmth either. The average temperature has been 5 degrees and the rain has been 3 ml. L and E.Professor Plant: Wow Bulb Buddies, thank you for your update. I’m impressed to have the average temperature and rainfall for the week. Keep up the fantastic work!Steelstown Primary School: Happy New Year, still enjoying the bulb project, lots of little sprouts are coming up now.Carnforth North Road Primary School: Bulbs have started to grow in pots and in the ground as well.Inverkip Primary School: The water was frozen on Friday. The bulbs have started to grow.Carnforth North Road Primary School: Lots of Crocus are growing but not very many daffodils.Ysgol Bro Pedr: A few buds beginning to show their heads above ground this week - happy days.Tonyrefail Primary School: Two of our pots have got shoots coming through.Pembroke Primary School: Approximately half crocus and a few daffodils now showing.Nant y Moel Primary: Our bulbs have started to grow, we are getting excited.Henllys CIW: Monday was 26 mm and shoots are starting to come up.Carnbroe Primary School: Hi Professor Plant on Wednesday the rain was very heavy and the temperature begun to rise. Today it was very frosty and icy. Hopefully our bulbs will begin to grow soon.Glenluce Primary School: We are building an ark in Glenluce!Professor Plant: Gosh Glenluce Primary, that sounds exciting! Please share photos of your ark!Glenluce Primary School: Snow day Friday, great snowball fights!St Teresa's Primary School: We were closed on Wednesday due to snow.Biggar Primary School: Due to snow the school was closed and no data was collected for 3 days.St. Columbkille's Primary School: Heavy snow and school closures meant pupils were unable to get readings for some days.Stanford in the Vale Primary School: Very cold week!
Dyma Morgie! Caroline Buttler, 26 Ionawr 2018 Dangosodd ddarganfyddiad y deinosor Cymreig, Dracoraptor, bod deinosoriaid yn byw yn ne Cymru 200 miliwn o flynyddoedd yn ôl. Petaech chi'n teithio 'nôl i'r cyfnod hwnnw, fe fyddech chi hefyd wedi gweld ambell i famal bychan, tebyg i lygoden goch, yn cuddio yn y tyfiant. Rhain yw rhai o'r mamaliaid cynharaf yn y byd. Gellir darganfod esgyrn a dannedd y creaduriaid bach blewog yma mewn ogofau a mewn craciau mewn cerrig - efallai am fod rhain yn cynnig lloches, neu le i aeafgysgu. Darganfyddwyd y ffosilau cyntaf ohonynt mewn chwarel yn ne Cymru rhyw saith deg mlynedd yn ôl. Mae Palaeontologwyr wedi bod yn dadansoddi'r ffosilau, er mwyn creu darlun fwy cyflawn o sut greaduriaid oedden nhw. Enw un o'r mamaliaid cynnar yma yw 'Morganucodon', sy'n golygu 'Dant Morgannwg'. Mewn prosiect ymchwil newydd wedi'i gefnogi gan Y Cyngor Ymchwil Amgylcheddol, defnyddiodd wyddonwyr o Brifysgol Bryste belydr-X pwerus i sganio'r esgyrn bychain, i greu darlun digidol o'r creaduriaid. Cymharwyd y darluniau digidol yma gyda mamaliaid modern, er mwyn ail-greu strwythr cyhyrau'r anifail. Ychwanegwyd rheiny i'r darlun digidol. Wedi hynny, defnyddiwyd rhaglen arbennig i asesu sut y byddai'r esgyrn a'r cyhyrau'n symud. Astudiwyd dannedd y creaduriaid mewn manylder - roedd rhai mamamliaid cynnar yn meddu ar ddannedd ddigon cryf i grensio pryfaid gyda casys adennydd, ac eraill ond yn medru bwyta pryfaid meddal. Mae model hyfryd o Morganucodon, wedi'i greu can Bob Nicholls, y palaeoartist, i'w ganfod yn ein orielau hanes natur yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd. Mae'n edrych fel creadur bywiog iawn a'i enw yw Morgie!
Croeso i Flwyddyn y Môr Amgueddfa Cymru - National Museum Wales, 24 Ionawr 2018 Shwmai! Efallai i chi glywed taw 2018 yw Blwyddyn y Môr yng Nghymru, ac i ddathlu byddwn ni'n rhannu straeon rhyfeddol am bobl, llefydd a gwrthrychau sy'n rhan o hanes morol a morwrol Cymru.Bob wythnos byddwn ni'n rhannu gwybodaeth am ddigwyddiadau, casgliadau ac arddangosfeydd, yn ogystal â chyfleon i bobl o bob cwr o Gymru gyfrannu at Flwyddyn y Môr.Bydd ein saith amgueddfa genedlaethol yn cymryd rhan. Yn Amgueddfa Genedlaethol y Glannau gallwch chi ganfod straeon am drais a brad yn yr arddangosfa Môr-Ladron; bydd Amgueddfa Genedlaethol Caerdyd yn edrych ar arfordir amrywiol Cymru yn ei horielau hanes natur; ac yn Amgueddfa Wlân Cymru gallwch chi ymweld ag ogof danddaearol wedi'i gweu!Cadwch lygad ar ein gwefan am straeon o'r môr yn ein blog, dilynwch ni ar twitter @amgueddfaCymru, ac ar facebook/amgueddfacymru i ddysgu rhagor.
Y canlyniadau hyd yn hyn: 2018-01-22 Penny Dacey, 22 Ionawr 2018 Am dywydd diddorol Gyfeillion y Gwanwyn!Wrth edrych trwy ein canlyniadau o 2011 i 2017 (gan ddefnyddio'r siart ar y dde), gallwn weld fod Tachwedd a Rhagfyr 2017 wedi cael tymheredd a glawiad llai na'r cyfartalog, ond oriau o haul uchaf na'r cyfartalog! Drwy gymharu'r data ar gyfer 2017 gyda blynyddoedd blaenorol, gallwn weld cafodd Tachwedd a Rhagfyr 2017 yr oriau o haul trydydd uchaf ers i ni gychwyn ein cofnodion.Beth am weithio allan eich darlleniadau cyfartalog ar gyfer mis Tachwedd a Rhagfyr a chymharu heu’n hefo’r darlleniadau yn y tabl?Mae nifer ohonoch wedi rhoi gwybod bod eich planhigion wedi cychwyn tyfu! Ydych chi'n meddwl y bydd y Crocws neu’r Cennin Pedr yn ymddangos yn gyntaf? Beth am edrych drwy’r adroddiad llynedd a chymharu'r dyddiau blodeuo ar gyfer y Crocws a’r Cennin Pedr i'ch helpu penderfynu pa un fydd yn tyfu’n gyntaf?Rwyf wedi atodi lluniau gan ysgolion a rhannwyd ar Twitter. Plîs rhannwch eich lluniau fel bydda’n gallu dangos nhw ar fy blog nesaf!Daliwch ati Gyfeillion y Gwanwyn,Athro'r Ardd Eich sylwadau:Ferryside V.C.P School: Mae wedi bod yn wythnos wlyb dros ben!Ysgol Carreg Emlyn: Roedd yr ysgol ar gau Dydd Llun a Dydd Mawrth oherwydd yr eira.Pembroke Primary School: We have planted tulips in pots also in school and it will be interesting to see how they compare to the daffodils and crocus. Professor Plant: That will be interesting, let me know how they compare Bulb Buddies!Portpatrick Primary School: Shoots are stretching out of the ground :) . Professor Plant: What a lovely way of describing the sprouting of plants Bulb Buddies!Inverkip Primary School: We really enjoyed doing it. We really want to do it again. Professor Plant: I’m glad to hear you are enjoying the project Bulb Buddies. Keep up the good work!Newton Primary School: It's been a lovely week. It's been quite cold, but mainly dry. Four plants have started to grow over the weekend and by the end of the week they were around 2cm tall. Professor Plant: Gosh Bulb Buddies, thank you for keeping such a close eye on your plants. It will be interesting to see how much they grow week by week!Darran Park Primary: There hasn't been any change to our bulbs this week.Auchenlodment Primary School: We can see some roots growing out the bottom of the pots.Ysgol San Sior: Our plants are growing well.Darran Park Primary: We had a lot of snow on the weekend the temperature was very cold and below freezing on Monday and Tuesday. The temperature rose a little on Wednesday and it rained a lot.Carnbroe Primary School: Hi Professor Plant last week we had snow,snow,snow! On Tuesday the rainfall cup was filled with snow because of the low temperature. On Friday we got sent home because of the red warning about a blizzard coming our way. Our bulbs look safe and are still sleeping. Professor Plant: Wow Bulb Buddies, it sounds as though you have had some extreme weather! Thank you for keeping me up dated.St Julians Primary School: Melted snow increased our rainfall total on Monday. Our plants didn't seem to mind the colder weather!Newton Primary School: A chilly week on the playground!Beaufort Hill Primary School: Closed Monday and Tuesday due to snow.St. Nicholas Primary School: We had a snow day on Monday - the 40mm (42mm) was ice in our rain gauge!Hudson Road Primary School: It is getting colder and we have had heavy rain againSt Paul's CE Primary School: Frosty every morning, sunny spells.Peterston super Ely Primary School: It was a wet week this week!St Andrew's RC Primary School: We hope you have a merry Christmas and a happy new year. Professor Plant: Thank you Bulb Buddies, I hope you all enjoyed your holidays!St Michael's CE (Aided) Primary School: There has been snow laying on our playground 11/12 December.Canonbie Primary School: It's Christmas jumper day today so we were all wearing our Christmas jumpers as we were out measuring rainfall.
