Great British Mollusca Types Project

Anna Holmes, 29 Mawrth 2018

Great British Mollusca Types Project: A union database for the UK

The GB types project began 2 years ago with 6 mollusc curators from National Museum Cardiff and Natural History Museum, London leading the way. The idea - to find, document and make available online as many mollusc types as possible in 7 Museums around the UK. The project funded by the John Ellerman Foundation (Regional Museums and Galleries Fund) worked with Glasgow Museums, Glasgow Hunterian, World Museum, Liverpool, Newcastle Museums, Leeds Museums, Machester Museum and the Royal Albert Memorial Museum. From October 2016, the process began of visiting the collections at each of the partner museums to locate known and potential mollusc type specimens. The specimens were loaned to National Museum Cardiff or the Natural History Museum for specialist photography, databasing and research. For the first time, data from these nine institutions will be recorded permanently on an internationally accessible online database: https://gbmolluscatypes.ac.uk/

Over 95 potential mollusc types were borrowed from LeedsMuseums, mostly from the extensive collection of Sylvanus C. T. Hanley. The collections contain many type figured and cited specimens of international importance.

Over 150 types were borrowed, researched and photographed from McrMuseum, many of these molluscs were named by Melvill and Standen at the end of the 19th Century.

Mollusc types in GMRCNitshill / GlasgowMuseums include 150 year-old types of Thomas Gray and Carl Westerlund. Thanks to Richard Sutcliffe, & former curator Fred Woodward for GB types work in the 1970s-1980s

Hancock, Alder and Angas collections dominate the GNM_Hancock Mollusca collections and the fluid-preserved nudibranchs proved tricky to photograph!

The mollusc collections at the hunterian are rich in historic material going back to Cook’s voyages, the Duchess of Portland and Laskey. They hold the infamous holotype of Gray’s Strombus listeri and several types of Godwin-Austen.

Over 100 of Col. George Montagu’s shell types were discovered at RAMMuseum. These as well as some found at NHM_London were presented in the following paper.

Marrat’s Olives and Nassas dominated the mollusc type material at World_Museum, easily found thanks to curator Nora McMillan who worked on the collection 1933-2000.

You can see more of the Twitter highlights following this project with the hash tag #GBMolluscaTypes or this Twitter Moment

Cofnodion Blodau

Penny Dacey, 29 Mawrth 2018

Helo Cyfeillion y Gwanwyn,

Diolch i’r ysgolion sef wedi rhannu ei chofnodion blodau! Cofiwch i wneud yn siŵr bod y dyddiad yn gywir a bod taldra'r planhigyn wedi ei chofnodi yn filimedrau. Rydym wedi cael cofnodion yn dweud bod planhigion wedi blodeuo ym mis Ebrill a hefo disgrifiadau am grocws a chennin pedr anhygoel o fyr!

Os ydych yn gweld bod eich cofnodion angen ei chywiro, yna yrrwch rhai newydd i mewn hefo esboniad o hyn yn y bwlch sylwadau.

Rwyf wedi mwynhau darllen y sylwadau hefo’r cofnodion tywydd a blodau dros y pythefnos diwethaf. Rwyf wedi atodi rhai o’r sylwadau isod. Daeth cwestiwn diddorol o Ysgol Stanford in the Vale flwyddyn ddiwethaf, yn gofyn a oedd rhaid cofnodi pob blodyn i’r wefan os oedd y dyddiad a’r taldra'r un peth? Mae’n bwysig i rannu’r cofnodion i gyd, oherwydd mae'r nifer o blanhigion sydd yn blodeuo ar ddyddiad unigol a’r taldra'r planhigion yn effeithio'r canlyniadau.

I weithio allan taldra cymedrig eich ysgol ar gyfer y crocws a’r cennin pedr, adiwch bob taldra o’r crocws neu’r cennin peder, a rhannwch hefo'r nifer o gofnodion. Felly os oes genych deg cofnodion o daldra i’r crocws, adiwch y rhain at ei gilydd a rhannwch hefo deg i gael y rhif cymedrig.

Os oes gennych un blodyn hefo taldra o 200mm ac un blodyn hefo taldra o 350mm, fydd y rhif cymedrig yn 275mm. Ond, os oes gennych un blodyn hefo taldra o 200mm a deg hefo taldra o 350mm fydd y rhif cymedrig yn 336mm. Dyma pam mae’n bwysig i gofnodi pob cofnod blodau.

Mae pob cofnod blodau yn bwysig ac yn cael effaith ar y canlyniadau. Os nad yw eich planhigyn wedi tyfu erbyn diwedd mis Mawrth, plîs wnewch gofnod data heb ddyddiad na thaldra ac esboniwch pam yn y bwlch sylwadau. Os mae eich planhigyn yn tyfu, ond ddim yn blodeuo erbyn diwedd mis Mawrth, yna plîs cofnodwch daldra'r planhigyn, heb ddyddiad blodeuo, ac esboniwch hyn yn y bwlch sylwadau.

Cadwch y cwestiynau yn dod Cyfeillion y Gwanwyn! Mae 'na nifer o adnoddau ar y wefan i helpu hefo’r prosiect. Unwaith mae eich planhigyn wedi blodeuo, fedrwch greu llun ohono a defnyddio hyn i labelu'r rhannau o’r planhigyn! Hoffwn weld ffotograff o rain, a wnâi rhannu pob un sy’n cael ei yrru ata i ar fy blog nesaf!

Daliwch ati gyda’r gwaith called Cyfeillion y Gwanwyn,

Athro’r Ardd

Ar goll: Stori Wellesley

Richard Edwards, 28 Mawrth 2018

Ebrill 1 2018 yw canmlwyddiant ffurfio’r Awyrlu Brenhinol, ac i gyd-fynd â hyn hoffwn rannu stori ryfeddol o’r casgliadau. Yma yn Sain Ffagan, mae gennym gasgliad o lythyrau a thelegramau a anfonwyd i ac oddi wrth Eli Evans o Gaerdydd. Maent yn ymwneud â phrofiadau mab Eli, Arthur Wellesley Rees Evans, yn y rhyfel. O’r ohebiaeth hon, rwyf wedi gallu olrhain yr hanes.

Ganwyd Arthur Wellesley Rees Evans ar 18 Mehefin 1898 yn Llaneirwg, Caerdydd. Roedd yn byw gyda’i rieni – Eli a Laura Evans – ar 204 Heol Casnewydd, Caerdydd ac yn gweithio i Mr D. P. Barnett, perchennog llongau, yn Baltic Buildings yn y dociau.

Ym mis Rhagfyr 1916 derbyniwyd Wellesley ar Gwrs Hyfforddi Swyddogion, ond fe’i gwrthodwyd yn Whitehall oherwydd twbercwlosis ar ei ysgyfaint. Yn y pendraw, cafodd ei dderbyn i’r Fyddin Brydeinig a chafodd ei ddatgan yn ffit i ymuno â’r Corfflu Awyr Brenhinol ar 22 Awst 1917. Flwyddyn yn ddiweddarach cafodd ei yrru i Gaer-wynt at Adran Cadetiaid rhif 2, cyn cael ei drosglwyddo i Sgwadron Hyfforddi rhif 25 yn Thetford, Norfolk.

Ar 9 Ionawr 1918, dechreuodd Wellesley ar ei hyfforddiant hedfan ac ymladd yng Nghanolfan Hyfforddiant Old Sarum, yr Amwythig, a graddiodd gyda 103ydd Sgwadron yr Awyrlu Brenhinol ar 5 Ebrill 1918, bedwar diwrnod wedi ffurfio’r RAF. Aeth yn ei flaen i Ysgol Llywio Awyr a Gollwng Bomiau rhif 1 yng Nghôr y Cewri, cyn gadael am Lundain ar 24 Medi ar ei ffordd i Ffrainc.

Cyrhaeddodd Wellesley ym Mharis ar 28 Medi 1918, ac oddi yno cafodd ei symud i ‘rywle yn Ffrainc’ i ymuno â 110fed Sgwadron yr RAF ar 15 Hydref. Cymerodd ran yn ei ymgyrch gyntaf chwe diwrnod yn ddiweddarach, ar 21 Hydref. Hedfanodd y sgwadron i fomio Cwlen (Köln), ond ni ddychwelodd Wellesley. Roedd ef a’i wyliwr, Is-gapten Thompson, wedi’u saethu i lawr.

Derbyniodd Eli a Laura Evans wybodaeth swyddogol gan y Weinyddiaeth Awyr fod eu mab ar goll ar 21 Hydref. Anfonodd Eli lythyrau a thelegramau i’r Weinyddiaeth ac i’r Asiantaeth Garcharorion Rhyngwladol yn Genefa yn gofyn am fwy o wybodaeth. Rhyddhad mawr oedd darganfod fod Wellesley yn fyw ac yn iach, ond yn garcharor rhyfel yn Limburg, yr Almaen.

Yn ffodus i Wellesley, byr fu ei gyfnod fel carcharor. Daeth y rhyfel i ben yn dilyn cadoediad 11 Tachwedd, lai na mis wedi iddo gael ei ddal. Ar 3 Rhagfyr, gadawodd yr Almaen gan fynd adref trwy Swistir a Ffrainc ac i Dover ar 10 Rhagfyr. Ar 7 Chwefror 1919, cafodd ei ryddhau o’r fyddin ac wythnos yn ddiweddarach roedd yn ôl yn nociau Caerdydd gyda D. P. Barnett. Ychydig fisoedd wedi i’w fab ddychwelyd adref, bu farw Eli Evans yn 52 oed. Mae’n bur debyg fod straen a phryder y cyfnod hwn wedi dweud arno.

Wedi’r rhyfel arhosodd Wellesley yng Nghaerdydd fel Swyddog Marchnata i’r Bwrdd Glo Cenedlaethol. Priododd â Gladys Gwendolyn Mitchell a chawsant ferch. Bu farw Arthur Wellesley Rees Evans ar 5 Ionawr 1965 yn 66 mlwydd oed, yng Nghyncoed, Caerdydd. Mae wedi’i gladdu gyda’i wraig yn Eglwys Blwyf Llaneirwg.

Cefnogir gan Gynllun Cyfamod y Lluoedd Arfog

Voices from the Archives: Lambing in the Black Mountains

Gareth Beech, Curator: Rural Economy, 26 Mawrth 2018

As Lambcam comes to a close for another year, we look back at the history of lambing in Wales.

 

Voices from the Archives is a series of articles with sound clips based on recordings in the Oral History Archive of St Fagans National Museum of History. They accompany agricultural activities and events at the Museum. The speakers were farmers who had usually lived all their lives in the same locality as where they had been born and grown up. Their descriptions, experiences, recollections, voices, accents were authentic and distinctive, from different parts of Wales, and from different times.

 

March is lambing time at the Museum’s working farm, Llwyn-yr-eos. Lambing time on a farm at the foot of the Black Mountains, south east Wales was described by William Powell when interviewed in 1978. He farmed Gellywellteg, near the village of Forest Coal Pit, a few miles north east of Abergavenny. To the north of the farm were the Black Mountains, and Sugar Loaf mountain to the south.

 

He kept 140 ewes, home-bred Hill Radnor sheep, the predominant breed in the area during his farming life. They had brown-grey faces, no wool on their heads, convex noses, sturdy legs, and were compact and hardy. Two or three Hill Radnor rams were also kept, brought in, and changed every two years.

 

In the first selection of clips from the interview, William Powell describes when lambing took place and how:

The ewes about to give birth had to be checked regularly in case they had any difficulties. Ideally lambs would be born by their two front legs and head coming out first. There could be complications if one or both front legs were pointing backwards, or if the two legs were coming out but not the head. William Powell gained a reputation locally for his expertise:

Sometimes a weak lamb could be adopted by a ewe whose own lamb had died using an age-old method:

 

Young lambs could be vulnerable to illnesses and diseases, such as running noses, known locally as ‘snuff’:

 

 

And finally, how many lambs could be produced from a flock of 140 ewes:

 

 

Datguddio Hanes Cymru: Lansio Casgliadau Arlein

26 Mawrth 2018

Wrth i ni ddatguddio hanner miliwn o gofnodion casgliadau am y tro cyntaf, dyma rai o’r gwrthrychau rhyfedda' a mwya' diddorol o’n gwasanaeth Casgliadau Arlein newydd.

Mae’r erthygl hon yn cynnwys llun o ran o sgerbwd dynol.

Y Mwyaf

Mae ambell i wompyn yn y casgliad – gan gynnwys Tram Ceffyl maint llawn o Gaerdydd a hofrennydd achub môr – ond y mwya’ o bell ffordd yw Institiwt y Gweithwyr o Oakdale.

Agorwyd yr adeilad ym 1917, gyda neuadd ddawns, stafell gemau a llyfrgell – erbyn heddiw fe ddowch chi o hyd i’r adeilad yn Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru.

Ffotograff o 1908 yn dangos Horace Watkins mewn awyren gynnar, fregus yr olwg

Horace Watkins yn profi ei awyren ym 1908

Mae rhan helaeth o adeiladau Sain Ffagan yn rhan o’r casgliad cenedlaethol – ac yn meddu ar yr un statws cyfreithiol ag un o gampweithiau Monet neu gelc o drysor. Mae’r adeiladau’n cael eu datgymalu, eu symud a’u hail-adeiladau yn defnyddio technegau traddodiadol gan dîm o grefftwyr arbenigol.
 

Yr Hynaf


ffotograff o ddau ddant bachgen Neanderthalaidd 8 mlwydd oedd

Rhain yw olion dynol hynaf Cymru

Dannedd bachgen wyth oed yw’r rhain. Mae’n nhw dros 230, 000 mlwydd oed – yr olion dynol hynaf a ddarganfyddwyd yng Nghymru.

Datguddiwyd nhw gan archaeolegwyr yn archwilio Ogof Pontnewydd, ger Cefn Meiriadog, ble darganfyddwyd olion arth, llew, llewpart, a dant rheinosorws.

Bydd y dannedd yma i’w gweld yn arddangosfeydd newydd Sain Ffagan o Hydref 2018.
 

Y Mwya Sgleiniog

Mae pobl yng Nghymru wedi bod yn creu, ffeirio a gwisgo trysorau aur ers miloedd o flynyddoedd – fel yr addurn gwallt yma o’r Oes Efydd, a’r fodrwy enfawr hon.


ffotograff o ddisg aur gyda chynllun addurniadol

'Disgen haul' yw'r enw ar y math hwn o addurn, ond nid yw pwrpas y gwrthrych yn hollol glir

Mae’r Ddisgen Haul hon yn un o’r esiamplau cynharaf o addurn aur o Gymru, a darganfyddwyd hi yng Nghwmystwyth yng Ngheredigion.

Credir mai addurn angladdol oedd y ddisgen hon, a'i bod yn debygol i'r ddisgen gael ei phwytho ar ddillad y person marw cyn eu hangladd. Dim ond chwech o'r disgiau yma sydd wedi eu canfod yn y DU yn gyfan.
 

Mwyaf Dadleuol

Ar yr olwg gynta, set de capel gyffredin yw hon. Ond o edrych yn agosach, fe welwn ni’r geiriau ‘Capel Celyn’ arni. Mae’r Capel a’i chymuned, wrth gwrs, o dan ddyfroedd Llyn Celyn erbyn hyn.


Ffotograff yn dangos cwpan a soser â'r geiriau 'Capel Celyn' a chynllun rhuban arnynt

Casglodd guraduron esiamplau o fywyd bob dydd yng Nghapel Celyn, cyn i'r cwm gael ei foddi yn 1965

Pan foddwyd cwm Tryweryn ym 1965 gan Gorfforaeth Lerpwl, daeth y digwyddiad yn drobwynt yn hanes ymgyrchu Cymreig. Crewyd cenhedlaeth newydd o brotestwyr, a hawliodd well triniaeth i gymunedau Cymreig gan y llywodraeth a chan gorfforaethau.

Casglwyd y cwpanau hyn fel esiampl o fywyd bob dydd yng Nghapel Celyn – i’n atgoffa o gymuned wedi ei dadleoli, ac i goffau un o ddigwyddiadau gwleidyddol mwyaf pwysig Cymru’r 20ed ganrif.
 

Gwobr Arbennig: Awyren wedi’i gwneud o Sedd Stafell Fwyta

Adeiladwyd y Robin Goch ym 1909 – o gadair stafell fwyta, weiren biano ac injan 40 horsepower. Amserwr wy ger yr olwyn yrru sy’n mesur faint o danwydd sydd ar ôl yn yr awyren.


ffotograff o awyren fechan o'r ugeinfed ganrif, ag iddi adennydd coch

Y Robin Goch wedi'i harddangos yn Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

Bu'r awyren hon yn hedfan o gwmpas Caerdydd rhwng 1909 a 1916 - dyma lun o Horace Watkins, a adeiladodd y Robin Goch, mewn fersiwn gynharach, hyd yn oed yn fwy bregus, o’r awyren.
 

Ffotograff o 1908 yn dangos Horace Watkins mewn awyren gynnar, fregus yr olwg

Horace Watkins yn profi ei awyren ym 1908

Mae ein casgliadau yn llawn straeon sy’n olrhain hanes a dangos cymeriad unigryw pobl Cymru. Mae’r Robin Goch yn un o drysorau’r casgliad, ac yn eisampl o ddyfeisgarwch a menter Cymru ar ei orau.

Hanner miliwn o eitemau i’w chwilio

Mae lansiad Casgliadau Arlein yn datguddio hanner miliwn o gofnodion casgliad, sydd nawr ar gael ar lein i’w chwilio am y tro cyntaf.

“Mae Casgliadau Arlein yn garreg filltir enfawr yn ein gwaith, wrth i ni geisio dod â rhagor o’n casgliadau arlein, i gynulleidfa ehanach, fyd eang.

Dim ond dechrau’r gwaith yw hyn. Mae hi mor gyffrous meddwl beth y bydd pobl Cymru a thu hwnt yn ei wneud gyda’r cofnodion yma – archwilio gwrthrychau, llunio straeon ac ychwanegu at ein dealltwriaeth ni o’r casgliad cenedlaethol” – Chris Owen, Rheolwr y We
 

Chwilio Casgliadau Arlein

I’r dyfodol...

Ein gwaith ni ‘nawr fydd i fynd trwy’r hanner miliwn o gofnodion, a’u gwella. Ysgrifennwyd rhai yn y 1940au ac felly byddwn yn ychwanegu gwybodaeth a lluniau wrth i ni fynd yn ein blaen.

Fe fyddwn ni’n dadansoddi sut y mae pobl yn defnyddio’r casgliadau, i weld be sy’ fwya’ poblogaidd ymysg ein hymwelwyr, neu beth sy’n sbarcio trafodaeth. Bydd hyn yn rhoi syniad i ni o beth i dynnu llun ohono nesaf, neu beth i’w ystyried ar gyfer arddangosfeydd yn y dyfodol.

Mae paratoi gwrthrychau a thynnu eu lluniau yn broses sydd angen gofal, am fod llawer o'r gwrthrychau yn fregus neu'n sensitif i olau. Os hoffech chi ein cefnogi yn y gwaith yma, gwnewch rodd heddiw - mae pob cyfraniad yn cyfri.

 

Cyfrannu Heddiw

 

Rydym ni'n eithriadol o ddiolchgar i'r People's Postcode Lottery am eu holl gefnogaeth wrth i ni weithio i rannu'n casgliadau arlein.