Mae Amgueddfa Lechi Cymru’n awyddus i ddathlu cyfoeth enwau chwareli llechi ledled Cymru drwy  eu hysgythru i mewn i lwybr llechi a fydd yn arwain at borth yr Amgueddfa ar ei newydd wedd. Wrth grwydro sawl bro yng Nghymru mae’n hawdd sylwi ar olion ymdrech anferthol cenedlaethau gynt i gloddio am ac echdynnu llechfaen o’r ddaear a’i drawsnewid yn llechi o wahanol fathau. Mae rhai o’r olion i’w gweld yn gwbl amlwg oherwydd i’r chwarelwyr ail-siapio’r dirwedd drwy dyllu a thywallt gwastraff i mewn i domennydd. Ac eto mae olion rhai chwareli bellach mond yn grychdon ar wyneb y ddaear, oherwydd na weithiwyd nhw am ddigon hir i gynhyrchu llawer o wastraff na chreu’r angen am dyllau niferus, ceudodau, adeiladau na system gludo. Beth bynnag yw maint a sylwedd yr olion ffisegol mae math o gliw arall yn gallu dangos bodolaeth chwarel, a hynny yw enw’r chwarel.

Mae rhan fwyaf o’r enwau yn rhai Cymraeg ac yn aml maent yn deillio o nodwedd gyfagos yn y tir megis Ffynnon y Gog, Dŵr Oer, Pompren a Rhiw Gwreiddyn. Mae ambell un wedi’i henwi ar ôl person megis Doctor Hughes, Chwarel Gethin, Mathew’s, Palmerston’s, Vivian a Hollands. Mae enwau nifer fawr  o’r chwareli yn hanu o enw’r lleoliad neu ardal lle maent yn gorwedd megis Tal y Fan, Nantlle Vale, Hafod y Llan, Garreg Fawr a Deeside. Efallai ei fod yn anodd olrhain yn union pam yr enwyd ambell i chwarel ond mae’r enw mor adnabyddus nes bod yr enw yn unig yn gyfystyr â chwarel gan hepgor yr angen i ychwanegu ‘chwarel’ o’i flaen. Yn hyn o beth gellid cyfeirio at Dorothea, Glynrhonwy, Llechwedd, Prince of Wales ac Alexandra.

Yn anad dim mae’r llu enwau sydd ar chwareli yng nghorneli amrywiol o Gymru’n deyrnged i’r chwys a’r llafur a wariwyd i gynhyrchu ac allforio llechi i bedwar ban byd. Mae arbenigwyr a haneswyr ar hyd y blynyddoedd wedi cofnodi nifer fawr o’r chwareli yn ogystal â’u nodweddion mewn llyfrau a phapurau gwahanol. Mae project ailddatblygu Amgueddfa Lechi Cymru’n awyddus i ddathlu cyfoeth y dreftadaeth yma drwy ysgythru gymaint o enwau chwareli Cymru â phosibl i mewn i lwybr llechi a fydd yn arwain at borth yr Amgueddfa ar ei newydd wedd. Wedi hir bori drwy ffynonellau amrywiol mae staff yr Amgueddfa wedi hel rhestr o 196 enw sy’n cynnwys enwau o ardal Safle Treftadaeth y Byd yng Ngogledd Orllewin Cymru yn ogystal â Siroedd Dinbych, Penfro, Maesyfed a Chaerfyrddin. Fodd bynnag rydym eisiau sicrhau bod y llwybr yn gynrychioladol ac yn gyflawn ac felly rydym yn galw ar wybodusion lleol ar hyd a lled Cymru i gyfrannu drwy fewnbynnu enwau chwareli llai adnabyddus. 

Cyfrannwch yn fan hyn: Ffurflen Google 
 

Mwy o wybodaeth: ein gwefan

Cynhaliwyd y gweithgareddau yma fel rhan o broject ailddatblygu Amgueddfa Lechi Cymru, a ariennir gyda nawdd gan Gronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol, Llywodraeth y DU trwy Gyngor Gwynedd fel rhan o broject Llewyrch o’r Llechi, Llywodraeth Cymru yn cynnwys y Rhaglen Cyfleusterau Cymunedol, Sefydliad Wolfson, Sefydliad Garfield Weston a chyllidwyr eraill.   
 

Mae tua blwyddyn ers i fi ddechrau yn fy rôl fel Cynhyrchydd yn Amgueddfa Cymru (ACP); rwyf bellach ar ddiwedd fy nghyfnod gyda’r amgueddfa, a gofynnwyd i mi fyfyrio ar y profiad.

Dechreuodd fy ngwaith gyda’r amgueddfa ym mis Mehefin 2025 gyda gweithdy cyn Pride (mae blog cyfan am hynny hefyd, y cewch hyd iddo yma). Ar ôl cyflwyno’r gweithdy cyntaf hwnnw, roeddwn i eisiau ceisio creu fy ngweithdy fy hun. Un a oedd yn caniatáu i bobl weld mwy o hanes Cwiar Cymreig sydd gan yr amgueddfa i’w rannu. Datgelodd fy ymchwil cynnar i gatalog casgliadau ar-lein Amgueddfa Cymru lu o bethau na ellir eu harddangos drwy’r amser. Pan ofynnais a fyddwn i’n gallu cynllunio ac efallai cyflwyno’r gweithdy hwn, roeddwn i’n hynod ffodus bod Amgueddfa Cymru wedi dweud ie. 

Y cam cyntaf oedd penderfynu beth roeddwn i eisiau gallu ei gynnig i bobl. Ar ôl ymweld ag Amgueddfa Werin Cymru Sain Ffagan gyda ffrind ychydig fisoedd ynghynt, sylweddolais fy mod eisiau gwneud i bobl deimlo’n gartrefol. Deilliodd y syniad hwn o Dai Teras Rhyd-y-car. Yn aml iawn, rwy’n ei chael hi’n hawdd teimlo fy mod wedi datgysylltu o’r gofodau hyn, fel pe baent ond yn adlewyrchu pobl eraill. Yn nodweddiadol, rwy’n sylwi bod ffocws ar y cartref teuluol mewn amgueddfeydd, ond nid yw’r bywyd priod, heterorywiol, 2.4 o blant a chi fyth wedi adlewyrchu fy sefyllfa fy hun. Mae’n bwysig cofio hefyd bod y strwythur teulu niwclear yn eithaf modern, ac yn un sydd bob amser wedi bod yn ddyheadol. Roedd pobl ei eisiau oherwydd nad dyna’r bywyd roedden nhw’n ei fyw, mewn gwirionedd.

Gyda'r syniad o gartref mewn golwg, dechreuais ymchwilio. Tynnais lawer o ysbrydoliaeth o Queer Phenomenology gan Sara Ahmed, yn ogystal â On the Red Hill gan Mike Parker: llyfr gwahanol iawn - ac yn llawer haws i'w ddarllen - am ddau gwpl hoyw sy'n byw yng Nghymru. Symudodd Reg Mickisch a George Walton i Gymru ar ôl cyfarfod yn Llundain a byw yn Brighton gyda'i gilydd. Roedden nhw'n rhedeg cwpl o leoedd Gwely a Brecwast, ac wedi eu marwolaeth, gadawsant eu cartref, Rhiw Goch, i Mike Parker a'i bartner. Mae'r llyfr yn ymgysylltu â'r syniadau hyn o ddod o hyd i gartref a chreu, a dychwelyd i fyd natur ar ôl byw yn y ddinas. Mae lluniau o Reg a George ar eu gwyliau beicio amrywiol, ac yn eu priodas, ar  gael trwy gasgliad ar-lein Amgueddfa Cymru.

Arweiniodd y ddau lyfr at gael fy nhywys gan y syniad o gyfeiriadedd, gan ei fod yn ymwneud â lleoli eich hun a phethau, ond hefyd cyfeiriadedd rhywiol. At beth y cawn ein denu? At bwy y cawn ein denu? At ble y cawn ein denu? Rhoddodd hyn strwythur lled-dywysedig i'r gweithdy. Ym mhob stop ar y daith, roeddwn i'n caniatáu i bobl grwydro a dod yn ôl ar ôl dod o hyd i'w ffordd eu hunain o gwmpas. Roedd hyn yn golygu bod pawb wedi cael profiad gwahanol o'r safle ac yn glynu at wahanol wrthrychau a straeon. Mewn byd delfrydol, byddwn wedi cael mwy o amser i ganiatáu i bobl drafod oherwydd ei bod yn ddiddorol cymharu a gweld beth roedd pob person yn ei gysylltu â'u profiad eu hunain. Cefais fy synnu gan y ffaith fod nifer o bobl yn teimlo eu bod yn cael eu tynnu tuag at y cloc a adferwyd ar ôl trychineb Aberfan yn oriel Cymru, gwrthrych nad oeddwn yn bersonol wedi rhoi llawer o feddwl llawer iddo.

Roeddwn i'n ffodus bod Cynhyrchwyr blaenorol yn Amgueddfa Cymru wedi llunio llyfryn taith cwiar hunan-dywysedig roeddwn wedyn yn gallu ei addasu i'r llwybr a ddilynom ar y diwrnod. Gan ddefnyddio'r rhan fwyaf o'r adeiladau a'r gwrthrychau roeddent wedi'u dewis, fe wnes i ychydig o ymchwil ar hanes a pherthnasedd pob stop. O'r fan hon, lluniais ddwy set o gwestiynau, un ar gyfer arteffactau y tu mewn i'r orielau, ac un ar gyfer yr adeiladau y tu allan. Fy nod oedd caniatáu i bobl ddewis rhywbeth heb lawer o feddwl ymwybodol ac yna archwilio'r peth hwnnw, a pham y maent wedi cael eu denu tuag ato. 

O ran gwrthrychau, roeddwn i eisiau i bobl archwilio a oedden nhw wedi gwneud unrhyw ragdybiaethau ynghylch pwy allai fod wedi bod yn berchen ar y peth hwnnw neu ei ddefnyddio, a beth gallai'r rhagdybiaethau hynny fod wedi’u seilio arno. Yna, roedd ochr fwy personol i gwestiynu. A oes pethau mewn amgueddfeydd rydych chi'n eu hadnabod o'ch bywyd eich hun neu’ch teulu? A oes pethau y byddech chi eisiau yn eich cartref, neu ddillad y byddech chi eisiau eu gwisgo? A yw'n cysylltu â'r bywyd rydych chi'n ei arwain nawr, neu'r bywyd rydych chi eisiau ei fyw?

Mae'r cwestiynau ar gyfer adeiladau wedi cael eu hysbrydoli'n fwy gan Queer Phenomenology gan Ahmed ac yn meddwl am ble rydyn ni'n dychmygu hanes cwiar yn digwydd. I mi, roedd y syniad o'r toiled cyhoeddus a'r tolldy yn arbennig o ddiddorol oherwydd eu defnydd fel mannau trosiannol. Nid yw'r naill na'r llall ohonynt yn fannau i orffwys ynddynt, i gymryd amser a chysylltu â chi eich hun. Maent yn cael eu diffinio gan eu swyddogaeth cyn i adael ddod yn angenrheidiol. Maen nhw'n awgrymu ysbaid byr, ond ni allant fyth fod yn arosfannau parhaol. Tybed a yw ansefydlogrwydd y gofodau hyn wedi gadael effaith ar y meddwl cwiar?

Er bod rhaid i ni lywio cau'r Gweithdy dros dro ac anhygyrchedd sefydliad y gweithwyr, ceisiais gyffwrdd â'r rhain mewn cyflwyniad cyn i ni archwilio. Roedd yn gymysgedd o wybodaeth o'r amgueddfa a'r ffynonellau a oedd wedi llywio fy nghynllunio a'm ffordd o feddwl ar gyfer y diwrnod; fodd bynnag, dyma’r pethau allweddol a ddysgwyd: Mae pobl yn aml yn gwneud rhagdybiaethau heterorywiol. Efallai yn fwriadol, ond yn aml dyma'r unig opsiwn y maen nhw'n gwybod sut i'w hystyried. Fodd bynnag, dim ond oherwydd y gallai'r rhagdybiaeth heterorywiol (neu yn wir cisryweddol, neu wrywaidd, neu wyn) fod y arfer neu'r mwyaf tebygol, nid yw bob amser yn wiriadwy neu'n wir. Mewn achosion lle nad ydym yn gwybod gyda sicrwydd, lle efallai na fyddwn fyth yn gwybod y gwir, efallai na fydd dehongliad cwiar yn llai craff nag un normadol. Nid newid neu ailysgrifennu hanes yw'r pwynt, ond ystyried bywydau mewnol cyfoethog pobl sydd bellach ar goll i ni.

Ar y cyfan, rwy'n hynod ddiolchgar i Hywel ac Amgueddfa Cymru am ganiatáu i mi ddatblygu'r gweithdy hwn, o syniad a gefais ar fainc bren o flaen lle tân, i weithdy go iawn a fynychwyd gan ffrindiau a dieithriaid (ac ŵyn newydd-anedig) ar ddiwrnod hyfryd o wanwyn. Mae'n rhaid i mi hefyd ddiolch i bawb a fynychodd am roi cyfle i’m gweithdy bach cwiar a chynnig eu profiadau a'u meddyliau i'r grŵp. Hyd yn oed pan nad oedd pobl yn siarad, roedd cael pobl yn barod i ddod a chymryd rhan yn bleser ac yn fraint na fyddaf yn ei hanghofio.

Mae REACH Cymru yn bosibl diolch i gymorth Cronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol. Mae REACH Cymru yn bartneriaeth rhwng tri ar ddeg o sefydliadau ac yn cael ei arwain gan y Brifysgol Agored ac Amgueddfa Cymru. Mae’n cael ei ariannu gyda grant gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol. Dechreuodd y cyfnod presennol yn hydref 2024 ac mae disgwyl iddo barhau tan hydref 2026.

Tra bod Amgueddfa Lechi Cymru ar gau dros dro ar gyfer prosiect ailddatblygu mawr, mae’r tîm wedi bod yn brysur yn teithio gyda’n ‘pop-ups’ ac yn mynychu digwyddiadau lleol a chenedlaethol. Maent wedi bod yn treialu ac yn profi gweithgareddau fydd yn cael eu plethu i mewn i’r ailddatblygiad, ac yn rhannu’r cynlluniau gyda’n cymunedau.  Darllenwch isod sut y rhoddwyd cyfleoedd llawrydd i weithwyr creadigol fel rhan o raglen Cynhyrchwyr Amgueddfa Cymru yn ystod y digwyddiad blynyddol ‘Cymerwch Ran’ yn Venue Cymru.

Cynllunio a pharatoi  

Cefais daith rithiol o gwmpas y ganolfan gasgliadau ym Mangor.  Roedd hyn yn hynod addysgiadol ac yn rhoi posibiliadau a syniadau da i mi ar gyfer creu gweithdai.  Edrychwyd ar bethau fel enwau gweithwyr benywaidd oedd wedi'u cerfio ar swîts fwrdd teleffon; wagenni wedi'u creu gan grwpiau o chwarelwyr a fyddai'n eu cludo i ac o'r chwarel - byddai'r rhain yn cael eu haddurno gan grwpiau o ddynion a phob wagen yn unigryw; plât wedi'i gynllunio a'i greu'n ofalus gyda stribedi o lechi, pob un yn lliw gwahanol ac yn gysylltiedig ag ardal lechi penodol.  Wrth edrych y tu hwnt i'r pethau ymarferol fel peiriannau ac offer, roedd gennyf ddiddordeb yng nghrefft y chwarelwyr, yn eu sgiliau creadigol a ddefnyddiwyd yn hollti a naddu llechi. Roedd llawer o gerfluniau llechi wedi'u creu gan chwarelwyr tu allan i'w oriau gwaith. Yr oedd y gwaith yn fanwl a chymhleth, adeiladau hardd a chlytiau o lechi wedi'u cerfio'n fanwl a gofalus gan ddefnyddio offer traddodiadol.  

Syniadau Cyntaf Unigol  

Roedd rhai o’r syniadau cychwynnol oedd gennyf wedi'u hysbrydoli gan wagenni'r chwarelwyr megis y Falwoden Lwyd, yr enw wedi’i beintio ar ochr un ohonynt.  Roeddwn i'n hoffi'r syniad o addasu gwrthrych o’r casgliadau - yn enwedig un ble byddai rhywun yn cael y profiad o eistedd ynddo. Yn llawn brwdfrydedd meddyliais am greu wagen ble byddai cyfranogwyr yn gallu ei addurno ac eistedd ynddo. Sylweddolais yn gyflym na fyddai hyn yn bosibl oherwydd yn gyntaf byddai'r gofod i bob cyfranogwr gyfrannu ato yn gyfyngedig, gan godi'r cwestiwn am y niferoedd o wagenni - daeth hyn braidd yn hunllef ymarferol a logistaidd yn fy mhen. Fodd bynnag, efo’r syniad o’r casgliadau dal yn y cof, byddai cyfranogwyr yn gallu creu baner ar y cyd fel atgof am y chwarelwyr.  Fel y wagenni - roedd y syniad o’r faner yn un cyffrous gan y byddai yn dipyn o faint ac yn eitem y gellid ei hongian neu ei arddangos.

Cyfarfod cyntaf gyda Iza  

Ar ôl fy nhaith gychwynnol a chael amser i feddwl am syniadau cefais y pleser o gyd weithio gydag Iza, Artist Symudedd ar y prosiect yma gan gyfarfod yn gyntaf ar-lein. Fe wnaethom rannu ein canfyddiadau gan ystyried ein syniadau ac roedd yn ymddangos ein bod wedi ein denu at y cerfiadau llechen a’r merched a oedd wedi cerfio eu henwau ar y swîts fwrdd teleffon a'r syniad o faner. Deuthum i benderfyniad i ymchwilio yn benodol i fywydau merched a chwarelwyr tu allan i’r gwaith a beth roeddent yn ei wneud yn eu hamser hamdden.  Penderfynwyd ar hyn wedi i Iza sôn am le tân oedd eisoes wedi’i greu fel prop ar gyfer arddangosfa ddiweddar a fyddai'n creu amgylchedd ystafell fyw wych.    

Roedd trefniant ystafell fyw yn caniatáu i fwy o adrodd straeon ac addysg ddigwydd yn naturiol. Mi wnaethon feddwl am natur y gweithgaredd a sut i annog pobl i greu gyda’i gilydd drwy efallai eistedd mewn cylch yn hytrach na chael byrddau mewn rhesi a fuasai'n gwneud y gweithgaredd yn fwy ffurfiol ac annibynnol. Hefyd, beth arall allai ddenu pobl i mewn i ofod o’r fath? Gallai lluniau ar y wal ddenu pobl (os maent wedi’u gosod yn iawn) a rhoi caniatâd iddynt gamu mewn a chymryd golwg o’r hyn sydd yno. I lenwi’r ystafell ymhellach, roedden ni eisiau ychwanegu matiau rhacs oedd fel arfer yn cael eu gwneud gan y gwragedd, hongian lluniau o chwarelwyr fel pe baent yn bortreadau o'n teuluoedd ynghyd â darnau o’r casgliad fel addurniadau ar y lle tân.  

Adroddiad Terfynol  

Ar gyfer yr adroddiad terfynol roeddem yn gallu cynnwys bron pob elfen o'n dyluniad. Fel y gwelwch isod, ail-grewyd yr ymdeimlad o ystafell fyw gan ddefnyddio matiau rhacs. Roedd gennym ruban coch yn hongian uwchben y lle tân i hongian yr hyn grëwyd gan y cyfranogwyr.  Roedd rhuban coch yn symbol a ymddangosai yn rheolaidd yn ein hymchwil megis ar faneri felly roedden ni eisiau cynnwys hyn yma hefyd.  

Gan fod y digwyddiad takePart yn llawn bwrlwm a digwyddiadau amrywiol o dan yr un to nid oedd hi’n ymarferol i ni drefnu dylunio ac argraffu mewn fformat cylch ar y llawr.  Yn hytrach na hynny roedd gennym dau fwrdd, un ar gyfer cerfio’r dylunio arno.  Yma byddem yn egluro a chyflwyno beth oedd cerfio llechi yn draddodiadol gan gyfeirio at yr offer y byddai chwarelwyr wedi'u defnyddio. Defnyddiodd y cyfranogwyr yn lle hynny pensiliau, brigau a morthwylion pren bach i efelychu'r broses draddodiadol. Hefyd, roeddem yn darparu enghreifftiau o ddyluniadau crefft llechen a allai gael eu defnyddio fel ysbrydoliaeth.  

Yna byddai'r cyfranogwyr yn symud ymlaen i'r bwrdd paent a chael dewis lliw yn seiliedig ar liwiau amrywiol y plât wedi'u gwneud gyda lliwiau gwahanol o lechen. Daeth y plât lechen hwn yn sail ar gyfer y printio.  Gwnaethom hyn hefyd i addysgu pobl oedd yn galw heibio, doedd llawer ddim yn sylweddoli bod llechen yn amrywio yn ei liw. Creodd hyn hefyd elfennau ble gallai nifer o bobl ifanc gysylltu ag adnabod enwau oedd yn gyfarwydd iddynt fel Penrhyn.

Gwaith gorffenedig yn y gweithdy print

Yn gyffredinol roedd y gweithdy'n llwyddiant mawr, gyda dros 300 o gyfranogwyr!  Cawsom amser hyfryd yn rhyngweithio gyda phobl ifanc oedd eisiau arbrofi gyda’r posibiliadau o brint fel defnyddio lliwiau niferus a haenau amrywiol.  Cawsom hefyd ymateb gwych gan rieni oedd yn awyddus iawn i gymryd rhan gan eu hannog i greu printiadau unigryw eu hunain. 

Mae prosiect ailddatblygu Amgueddfa Lechi Cymru yn cael ei ariannu gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol, Llywodraeth y DU drwy Gyngor Gwynedd fel rhan o’r prosiect Llewyrch o’r Llechi, Llywodraeth Cymru gan gynnwys y rhaglen Cyfleusterau Cymunedol, Sefydliad Wolfson, Sefydliad Garfield Weston, a chyllidwyr eraill.
 

Tra bod Amgueddfa Lechi Cymru ar gau dros dro ar gyfer prosiect ailddatblygu mawr, mae’r tîm wedi bod yn brysur yn teithio gyda’n ‘pop-ups’ ac yn mynychu digwyddiadau lleol a chenedlaethol. Maent wedi bod yn treialu ac yn profi gweithgareddau fydd yn cael eu plethu i mewn i’r ailddatblygiad, ac yn rhannu’r cynlluniau gyda’n cymunedau.  Darllenwch isod sut y rhoddwyd cyfleoedd llawrydd i weithwyr creadigol fel rhan o raglen Cynhyrchwyr Amgueddfa Cymru yn ystod y digwyddiad blynyddol ‘Cymryd Ran’ yn Venue Cymru.

Dechreuodd y prosiect hwn drwy ymchwil a gweld casgliadau’r Amgueddfa Lechi.  Roedd y cyfle o weld sut mae nifer helaeth o eitemau yn cael eu storio, eu catalogio, a'r gofal a roddir yn ddiddorol iawn.  Rhoddodd hyn deimlad gwirioneddol i mi o beth allwn i'w wneud a’i ddatblygu gan sbarduno syniadau wedi'u gwreiddio yn hanes y diwydiant llechi ledled Gogledd Cymru a thu hwnt.  Roedd yr atyniad tuag at ochr creadigol y cymunedau llechi fel cerfio addurniadol, barddoniaeth, a gwneud baneri yn gryf iawn ynof.  

Roedd gweithio gyda Cara yn rhan ganolog o’r broses. Dechreuon ni gan ymchwilio’n unigol wedyn cymharu nodiadau, rhannu diddordebau a thrafod beth oedd wedi ein hysbrydoli. Yn y flwyddyn newydd fe wnaethon ni gyfarfod i rannu syniadau.  Yn y cyfarfod hwnnw roeddem yn rhannu’r un brwdfrydedd ac ar yr un llwybr yn enwedig wrth archwilio printio sbwng (foam) fel bod y cyfranogwyr yn gallu creu eu patrymau llechen eu hunain. Penderfynon ni ar weithdy cerdded-i-mewn a fyddai'n caniatáu i bobl brofi hanes ac estheteg o le tân cerfiedig o lechi yn Ddyffryn Ogwen.  Cawsom ein hysbrydoli gan y plât a grëwyd o lechi ac felly dewison ni baled lliw gan dynnu sylw at lechen fel diwydiant byd-eang ac amrywiol. Roedd y cydweithio ei hun yn ysgogol iawn gan ein bod yn cyfnewid syniadau yn gyson.  

Un o uchafbwyntiau'r gweithdy oedd gweld ymatebion y plant wrth i’w printiau ymddangos; eu balchder, y syndod a’r cyffro.  Dangosai hyn pa mor bwerus yw creu amgylchedd i gyfranogwyr weld eu syniadau a’u lleisiau yn cael ei adlewyrchu yn yr hyn maent yn ei greu. Gwelais hefyd pa mor hanfodol yw paratoi ar gyfer y math yma o weithdy, mae bron yn amhosibl paratoi yn ormodol.  Roedd meddwl am y broses, gosod deunyddiau yn barod a rhoi camau mewn lle i gynnal gweithdy o’r math yn sicr wedi gwneud gwahaniaeth pan oedd deg o blant angen cefnogaeth ar yr un pryd.  

Yn y pen draw, gwelais werth symleiddio a lleihau cymhlethdod a hynny heb gyfyngu ar ddychymyg er enghraifft, roedd cyfyngu ar y lliwiau ar y palet yn annog ffocysu ac arbrofi yn hytrach na chyfyngu ar bosibiliadau creadigol.    

Mi wnaeth y prosiect ddyfnhau fy nghysylltiad gyda chasgliad Amgueddfa Lechi ac atgyfnerthu fy sgiliau cydweithio, hyrwyddo, a dylunio gweithdai.  Rhoddodd i mi mewnwelediad newydd i gadw cydbwysedd rhwng strwythur a rhyddid a roddai cyfle i’r cyfranogwyr weld eu hunain yn yr hyn yr oeddent yn ei greu.  

Mae prosiect ailddatblygu Amgueddfa Lechi Cymru yn cael ei ariannu gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol, Llywodraeth y DU drwy Gyngor Gwynedd fel rhan o’r prosiect Llewyrch o’r Llechi, Llywodraeth Cymru gan gynnwys y rhaglen Cyfleusterau Cymunedol, Sefydliad Wolfson, Sefydliad Garfield Weston, a chyllidwyr eraill.

Helo pawb! Athro’r Ardd yma!

Gobeithio eich bod chi'n mwynhau eich gwyliau haf, neu os ydych chi eisoes wedi dychwelyd i'r ysgol, gobeithio eich bod chi'n edrych ymlaen at gymryd rhan yn Arolygiad Hinsawdd Blodau'r Gwanwyn eleni!

Os ydych chi'n chwilio am weithgaredd cyffrous i'w wneud ymlaen llaw, edrychiwch ar ein Gwaith Sylwi Bywyd Gwyllt a gweld pa anifeiliaid a phryfed y gallwch eu canfod yn eich ardal chi!

Cwrdd eto'n fuan!