Casgliadau ac Ymchwil

Os oeddech chi yn ymweld â Llundain yr wythnos diwethaf mae’n siŵr eich bod chi wedi sylwi bod yr awyr yn llawn llwch – fel edrych drwy gwmwl brwnt! Ond beth yw mwrllwch, a beth yw’r gwahaniaeth rhyngddo â niwl?

Beth yw niwl?

Cwmwl ar y llawr yw niwl! Llawer o ddiferion dŵr mân yn hofran yn yr awyr yw niwl ac mae’n rhan naturiol o’r tywydd. Mae niwl yn helpu i ddyfrio planhigion ac yn ddiogel i chi ei anadlu i mewn.

Beth yw mwrllwch?

Llygredd aer yw mwrllwch. Mae’n cael ei gynhyrchu wrth i niwl gymysgu â mwg a nwyon cemegol ceir a ffatrïoedd ac mae rhai o’r cemegau yma’n wenwynig! Mae’n niweidio planhigion ac anifeiliaid a gall fod yn beryglus ei anadlu i mewn.

Mae’r mwrllwch diweddar yn Llundain yn gymysgedd o niwl, llygredd a thrydydd cynhwysyn – tywod o’r Sahara! Anialwch anferth yn Affrica yw’r Sahara ac mae peth o’r tywod yno yn fân iawn, iawn fel llwch. Weithiau bydd stormydd gwynt yn codi’r llwch a’i chwythu filoedd o filltiroedd i’r DU. Dyna siwrnai hir!

Yn anffodus, mae’r gymysgedd o niwl, llygredd a llwch yr anialwch yn golygu bod mwrllwch Llundain yn niweidio’r ysgyfaint, ac mae wedi gwneud rhai pobl yn sâl. Mae mwrllwch yn un rheswm da iawn pam y dylen ni i gyd geisio lleihau llygredd aer!

Beth alla i ei wneud i leihau llygredd aer?

Meddyliwch am lygredd aer… beth sy’n ei achosi? Allwch chi feddwl am 3 pheth y gallech chi ei wneud i leihau llygredd aer? Trafodwch yn y dosbarth cyn gwirio eich atebion yma (gwefan Saesneg).

Gan Kath Slade

Mae’r tîm wedi dychwelyd o’u gwaith maes morol yng ngorllewin Iwerddon gyda digonedd o sbesimenau i’w cadw’n brysur, gan gynnwys gwymon. Amserwyd y gwaith i fanteisio ar sawl llanw isel iawn oedd yn ein galluogi i gasglu sbesimenau ymhell i lawr y traeth sydd heb addasu i gyfnodau hir allan o’r dŵr. Er hyn, dim ond tua dwy awr a gafon ni i samplo tra oedd y dŵr ar ddistyll.

Mae sawl gwymon coch i’w gweld ymhellach i lawr y traethau, fel y Gwymon Cochddail (Delesseria sanguinea), Gwymon Crychog Mânwythiennog (Cryptopleura ramosa) a Gwymon Bachog Bonnemaison (Bonnemaisonia hamifera).

Roedd tipyn o waith prosesu i’w wneud yn syth wedi’r casglu gan nad yw gwymon yn para’n hir allan o’i gynefin naturiol ar lan y môr. Cafodd nifer eu harnofio mewn hambyrddau dŵr môr er mwyn lledu’r ffrondiau (neu ddail), cyn eu trosglwyddo i bapur codwm cadwraeth a’u gwasgu. Cafodd y sbesiemau eu pentyrru gyda phapur blotio rhwng pob planhigyn i amsugno’r dŵr cyn eu gwasgu mewn gweisg planhigion mawr, fel y rhai a ddefnyddir i wasgu blodau. Cai’r papur blotio ei newid bob dydd er mwyn tynnu cymaint o ddŵr â phosibl. Wedi dychwelyd i’r amgueddfa gosodwyd y gweisg mewn peiriannau sychu i gyflymu’r broses ac atal y gwymon rhag pydru.

Mae’n anodd adnabod rhai gwymon o’u nodweddion allanol yn unig. Casglwyd darnau bychain o rai rhywogaethau a’u gosod mewn gel silica. Mae hyn yn sychu’r gwymon yn llawer cynt ac yn cadw’r DNA mewn cyflwr gwell er mwyn gwneud gwaith moleciwlaidd yn ddiweddarach. Cadwyd sbesimenau eraill mewn formalin, sy’n tynnu’r lliw o’r gwymon ond yn cadw manylion y celloedd a strwythur 3D y planhigyn. Bydd gwaith adnabod pellach yn cael ei gynnal yn ôl yn yr Amgueddfa.

Mae’r holl waith paratoi yn ein galluogi i gadw gwymon ar gyfer astudiaethau gwyddonol yn y dyfodol.  Cedwir y sbesimenau ym Mhlanhigfa Genedlaethol Cymru (casgliadau planhigion) yn yr Amgueddfa, ac mae pob un yn brawf o’r gwymon oedd yn bresennol ymhle ac ar ba bryd. Mae’r broses wasgu mor effeithiol nes y gall sbesimenau bara am gannoedd o flynyddoedd.

The team are now back from the West Coast of Ireland and the trip has proven to be really successful. The team continued to sample around Corraun, near Achill Island, north Clew Bay for several days, although the weather did turn. They are now processing the samples collected back at National Museum Cardiff. The seaweed samples are carefully dried and pressed, bristleworm and shell specimens are removed from the formaldehyde fixative and then placed into alcohol, and the DNA samples are placed into the freezer. Once processed the specimens will become part of the Museum Collections, and will contribute greatly to the research of the Natural Sciences department.

Shwmae gyfeillion y gwanwyn!

Canlyniadau Big Garden Birdwatch

Beth yw’r 10 aderyn mwyaf cyffredin yn eich gardd chi? Cyfrannodd bron i hanner miliwn o bobl at Big Garden Birdwatch 2014 yr RSPB (y Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar). Dyma nhw’n cyfri dros 7 miliwn o adar! Wnaethoch chi helpu? Os na, beth am ddechrau eleni er mwyn gallu helpu y flwyddyn nesaf? I weld y 10 aderyn mwyaf cyffredin, dilynwch y ddolen hon. 

Pa ysgolion sydd wedi gweld eu blodau cyntaf?

Mae Trellech Primary School yng Nghymru, ac Britannia Community Primary School yn Lloegr i gyd wedi anfon eu cofnodion blodau cyntaf. Da iawn a diolch yn fawr i’r ysgolion yma!

Dyma un o fy nghydweithwyr yng Nghaerdydd yn dangos y ffotograff yma i fi o gennin Pedr yn ei gardd. Allwch chi weld rhywbeth rhyfedd am y blodau? Mae’r llun ychydig yn aneglur ond wrth edrych yn ofalus gallwch chi weld bod gan rai o’r coesynnau ddau neu dri o flodau! Rhyfedd iawn. Ydych chi wedi gweld unrhyw blanhigion anarferol?

Diolch i Ysgol Gynradd SS Philip a James yr Eglwys yn Lloegr am anfon y ffotograff hwn o’u holl flodau hyfryd. Yn y trydydd ffotograff gallwch chi weld eu bod nhw hefyd wedi gweld blodau anarferol – wnaeth rhai o’r cennin Pedr ddim agor yn llawn. Mae hyn yn ddiddorol iawn, alwch chi feddwl am unrhyw reswm pam na fyddai’r blodau yn agor? Wnaeth hyn ddigwydd i’ch blodau chi?

Cot Cennin Pedr!

Ydych chi am weld llun doniol o ddyn yn gwisgo cennin Pedr? Dyma chi! James yw ei enw ac mae’n gwisgo siwt wedi’i gwneud o gennin Pedr i godi arian at elusen. Da iawn James!

Your comments, my answers:

Prof P: I had lots and lots of comments from Dallas Road Community Primary School so I thought I would put them all on the blog this week, thank-you all for sending me your messages! Congratulations to all of you, even if your flower did not grow, was stepped on, got broken or died, you are ALL Super Scientists! Prof P.

Dallas Road Community Primary School: 

I think it didn't open because the daffodil was hovering over it and so it didn't get enough sun and rain. :(

I think my daffodil was in the shade so it did not open.

Someone cut its head off

It didn't open because somebody stepped on it

It died

Someone broke the bud off

Mine did not open!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

My Bulb disappeared

It was a bit floppy so we did not get chance to tie it up. But it is still open.

I am quiet sad my daffodils have not opened but they are growing so I will believe that soon they will and they are really tall.

My daffodil is growing very tall but it is a bit floppy.

My crocus is beautiful some of them are starting to die but still i'm happy because some are still growing and some have opened and some of them are fully beautiful i'm really happy about every crocus. My crocus's are quiet tall some are small as well

my crocus is really beautiful i have got another 3-4 crocuses opening i really enjoy seeing my plant grow.

My crocus has flowered well and is growing quite tall which is good and happy about it all.

I did not get a daffodil so it did not grow.

Daffodil has broke and I had to tie it up.

My plant head fell off. I haven't seen it since so I don't know if it has grown back.

My daffodil didnt open. I dont think mine had enough sunlight

Prof P: Culross Primary School sent me messages to tell me they had named their flowers, thanks Culross! Here are some of the names they gave their Daffodils and Crocuses: Danny, Dafty, Crocy, Abby, Croaky, Dave, Chris, Cassy, Ceeper, Bob, Jim.

Diolch yn fawr

Athro'r Ardd

Six members of Natural Sciences staff are currently on fieldwork in Co. Mayo, Ireland. After attending the 2 day Porcupine Marine Natural History Conference at the Ryan Institute, National University of Ireland Galway they set off for Co. Mayo for 5 days of intertidal fieldwork. Their primary interests are in marine bristle worms (polychaetes), bivalve shells (molluscs) and seaweed.

After setting up a temporary laboratory the scientific team have spent the last two days visiting several shores in Clew Bay and Blacksod Bay — following in the footsteps of those who carried out the historic 'Clare Island Survey' in the early 1900s. Samples are being processed for both morphological and DNA work contributing to the Museum's collections and research programme. Many live animals and algae are being photographed. Today the team is setting off to Corraun, near Achill Island, north Clew Bay. They will be joined by Fiona Crouch of the Marine Biological Association UK, who has been extending her 'Shore Thing' community science programme to Ireland (as ShorTIE).

Further updates to come, but for up-to-date news follow us at https://twitter.com/CardiffCurator