Cymru a'r Rhyfeloedd Byd: Dyddiaduron Kate Rowlands 27 Ionawr 2017 Mae'r cyfri twitter @DyddiadurKate yn trydar dyddlyfrau Kate Rowlands, Sarnau. Ganrif yn ddiweddarach, mae ei chofnodion o 1915 yn rhoi golwg i ni ar fywyd yng Nghymru yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Daeth y dyddiadur i feddiant Sain Ffagan yn 1969, pan aethant allan i gymunedau gwahanol i recordio hanes leol pobl Cymru, yn eu geiriau eu hunain. Mae Dyddiadur 1915 Kate Rowlands, yn ddarlun cynnil a chyfoethog o fywyd yng nghefn gwlad Cymru yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Mae'n rhoi cip i ni o dasgau bob dydd, enwau caeau a ffermydd, cymeriadau lleol, tafodiaeth ac arferion y cartref a'r capel. Darllenwch y dyddiadur ar twitter, neu gweld mwy am gymeriadau'r dyddiadur. Trydar gan DyddiadurKate Rhagor am Kate 'Kitty' Rowlands Bywyd Cynnar Ganed Kate yn y Brymbo, ger Wrecsam, yn 1892. Roedd ei mam, Alice Jane, yn wreiddiol o’r Hendre, Cefnddwysarn. Bu farw ei thad – gweithiwr yn y diwydiant dur – pan roedd hi’n naw mis oed. Wedi hynny, dychwelodd ei mam weddw at ei theulu yng Nghefnddwysarn. Mae’n amlwg i rieni ei mam ddylanwadu’n fawr arni. Mewn cyfweliad hanes llafar â'r Amgueddfa mae’n dweud mai "y nhw oedd y canllawie gathon ni gychwyn arnyn nhw." Tair blynedd yn ddiweddarach, mae’i mam yn ailbriodi ag Ellis Roberts Ellis. Hyd y gwyddom, dyma’r Ellis sy’n cael ei grybwyll yn y dyddiadur. Tua 1887, pan roedd Kate yn bum mlwydd oed, symudodd y teulu bach i ffermio i ardal Llantisilio, ger Llangollen. Dychwelodd y tri i’r Sarnau tua chwe mlynedd yn ddiweddarach – i fferm Tyhen. Dyma leoliad y dyddiadur. Gwaith ar y tir - ac yn y tŷ A hithe’n unig blentyn, gadawodd Kate yr ysgol yn 14 mlwydd oed i helpu ei rhieni wrth eu gwaith. Mae’n debyg mai fferm fach oedd Tyhen – rhy fach i gyflogi dynion. “Mi gollodd nhad a mam eu iechyd i radde. Buodd hynny’n groes fawr i mi gael gyrru mlaen efo addysg ynde. Rhaid i mi fod adre ynde, ’da chi’n gweld… Dipyn o bopeth, jack of all trade ynde. O’n i’n gorfod helpu llawer iawn allan ynde, efo ceffyle a rwbeth felly ynde. Twmo’r popdy mawr i grasu bara, a chorddi fel bydde amser yno ynde, ryw ddwywaith yr wsos ynde.” Hanes Llafar Rhoddodd Kate Rowlands ei dyddiadur i'r Amgueddfa, pan ddaeth Minwel Tibbott a Lyn Davies i'w chyfweld yn y 1960au. Oherwydd gwaith diflino curaduron cynnar yr Amgueddfa, mae casgliad eang yn Sain Ffagan sy'n ymwneud â hanes merched - gellir pori gwybodaeth amdanynt ar dudalennau Hanes Llafar Merched Cymru. Yn ogystal â dyddiadur 1915, rhoddodd Kate ddyddiadur arall i'r Amgueddfa - sef cofnod o'i bywyd yn 1946. Mae modd darllen y dyddiadur hwnnw hefyd ar twitter, a'i archwilio ar flog yr amgueddfa. Kate Rowlands - Bywyd Cynnar Kate Rowlands - Wythnos ar y Fferm Kate Rowlands - Chwarae Steddfod a Gadael Ysgol Yn ogystal â rhannu hanesion lleol ardal y Sarnau, roedd y dyddiadur yn taro goleuni ar effaith y Rhyfel Byd Cyntaf ar gefn gwlad Cymru. Darllenwch hanes Kate a chymeriadau'r ardal ar flog Dyddiadur Kate. Carcharorion Rhyfel Fron Goch "Erbyn Ebrill 1915, roedd sgil effeithiau’r Rhyfel Mawr i’w gweld a’u teimlo ar lawr gwlad Meirionnydd. Nepell o gartref Kate a’i theulu, fe agorwyd gwersyll i garcharorion rhyfel ar gyn safle distylldy whisgi..." [gweld mwy] Arferion Nadolig "Ro’n i wedi edrych ymlaen cael darllen am baratoadau’r Nadolig a’r Flwyddyn Newydd, ac wedi bod yn dyfalu p’un â’i gŵydd yntau asen o gig eidion fyddai’r wledd? Pwy fyddai’n galw heibio?" [gweld mwy] Tomi'r Hendre a'r Ffrynt "Yr wyf yn hynod o hapus a digon o fwyd ac mewn iechyd rhagorol ac yn mynd yn dew ac yn gryf. Nid wyf yn med[d]wl y byd[d] yn rhaid imi byth fynd i’r front... Gyrwch fy nghyllell boced a fy spectol [yn] fuan." [gweld mwy] Alcohol a Dirwest "Soniodd Lloyd George am ‘the lure of the drink’ a dweud bod y ddiod gadarn yn gwneud mwy o’r difrod i Brydain na holl longau tanfor yr Almaen..." [gweld mwy] Gallwch lawrlwytho fersiwn electronic o'r dyddiadur yma: E-lyfr Dyddiadur Kate (PDF)
199 o Geiniogau Arian - Celc y Fenni Edward Besly, 6 Ionawr 2017 Rhan o gelc y Fenni fel y'i darganfuwyd. Yn Ebrill 2002 ffeindiodd tri chwilotwr metal (John L Jones, Richard Johns a Fred Edwards) ddarganfyddiad heb ei ail mewn cae ger y Fenni, Sir Fynwy: celc gwasgaredig o 199 o geiniogau arian. Roedd y celc yn cynnwys darnau arian y brenin Eingl-Sacsonaidd Edward Gyffeswr (1042-66) a Gwilym Goncwerwr, sef y Norman, Wiliam I (1066-87). Cafodd y rhan o Gymru lle y darganfuwyd y darnau arian ei chyfeddiannu yn fuan wedi i'r Normaniaid orchfygu Lloegr. Codwyd cestyll cynnar yng Nghaerllion a Chas-gwent ac mae'r celc yn dyddio o'r cyfnod cyn sefydlu tref gyfagos y Fenni yn y 1080au. Pan gafodd ei ddarganfod roedd y celc wedi'i orchuddio â chrawen drwchus o waddodion haearn. Yn y gwaddodion hyn cafwyd hyd i olion defnydd oedd yn awgrymu bod y darnau arian mewn cwdyn brethyn yn wreiddiol. Ni wyddys p'un ai a oedd yr arian wedi'i guddio'n fwriadol, neu wedi'i golli, ond yr un peth sy'n sicr yw bod ei berchennog yn dlotach o lawer: byddai un swllt ar bymtheg a saith geiniog (16s 7c, neu £0.83c) gyfwerth â chyflog sawl mis yn hanes y rhan fwyaf o bobl. Bathu Arian Mae darnau arian Eingl-Sacsonaidd a Normanaidd yn ffynonellau hanesyddol unigryw: ar bob un datgelir enw'r lle y cafodd ei fathu a'r bathwr arian fu'n gyfrifol am y gwaith. Roedd y boblogaeth o fewn cyrraedd rhwydwaith o fathdai ar hyd a lled Lloegr (nid oedd bathdy yng Nghymru) a bob hyn a hyn câi'r arian a ddefnyddid ei gasglu ynghyd a'i ailfathu gan ddefnyddio cynllun newydd. Wrth reswm, roedd y brenin yn hawlio ei gyfran bob tro. Mae celc y Fenni'n cynnwys cynnyrch 36 o fathdai hysbys, ynghyd â rhai cyhoeddiadau afreolaidd na ellir mo'u lleoli ar hyn o bryd. Darnau arian o fathdai'r ardal, megis Henffordd (34 darn) a Bryste (24), yw'r rhai mwyaf cyffredin; yn fwy niferus na'r rhai o fathdai mawr fel Llundain (19) a Chaer-wynt (20). Ar y llaw arall, ceir darnau arian unigol o fathdai bach fel Bridport (Dorset), neu rai pell i ffwrdd fel Thetford (Norfolk) a Derby. Mae celciau o orllewin Prydain yn brin iawn ac felly mae celc y Fenni wedi dwyn i'r amlwg nifer o gyfuniadau na chawsant eu cofnodi o'r blaen o ran bathdai, bathwyr arian a chyhoeddiadau. Yn ôl pob tebyg, ni chawn wybod sut cyrhaeddodd y darnau arian hyn gornel cae yn Sir Fynwy ond, yn ogystal ag ychwanegu at ein gwybodaeth am arian bath, maent yn bwrw goleuni ar faterion ariannol yn yr ardal wedi'r goncwest Normanaidd. Cafodd y celc, sydd ym meddiant Amgueddfeydd ac Orielau Cenedlaethol Cymru, ei ddatgan yn drysor o dan y ddeddfwriaeth gyfoes, ac mae'r darganfyddwyr wedi cael eu gwobrwyo. Abergavenny Hoard Edward the Confessor, 'Expanding Cross'; Llundain, Lifing Edward the Confessor, 'Expanding Cross'; Llundain, Lifing Edward, 'Pointed Helmet'; Llundain, Eadred Edward, 'Pointed Helmet'; Llundain, Eadred Edward, 'Sovereign'; Henffordd, Eadric Edward, 'Sovereign'; Henffordd, Eadric Edward, 'Sovereign'; Taunton, Brihtric Edward, 'Sovereign'; Taunton, Brihtric Edward, 'Sovereign'; Caerwrangon, Garulf Edward, 'Sovereign'; Caerwrangon, Garulf Edward, 'Sovereign/Hammer Cross'; Taunton, Brihtric Edward, 'Sovereign/Hammer Cross'; Taunton, Brihtric Edward, 'Hammer Cross'; Cricklade, Æthelwine Edward, 'Hammer Cross'; Cricklade, Æthelwine Edward, 'Hammer Cross'; Caerwysg, Wicing Edward, 'Hammer Cross'; Caerwysg, Wicing Edward, 'Hammer Cross'; Tamworth, Brininc Edward, 'Hammer Cross'; Tamworth, Brininc Edward, 'Bust Facing'; Caerloyw, Wulfweard Edward, 'Bust Facing'; Caerloyw, Wulfweard Edward, 'Bust Facing'; Henffordd, Ægelric Edward, 'Bust Facing'; Henffordd, Ægelric Edward, 'Bust Facing'; Henffordd, Ælfwi Edward, 'Bust Facing'; Henffordd, Ælfwi Edward, 'Bust Facing'; Henffordd, Earnwi Edward, 'Bust Facing'; Henffordd, Earnwi Edward, 'Bust Facing'; Efrog, Iocetel Edward, 'Bust Facing'; Efrog, Iocetel William I, 'Bonnet'; Caer, Ælfsige William I, 'Bonnet'; Caer, Ælfsige William, 'Two Sceptres/Two Stars'; Wareham, Sideman William, 'Two Sceptres/Two Stars'; Wareham, Sideman William, 'Two Stars'; Bryste, Ceorl William, 'Two Stars'; Bryste, Ceorl William, 'Two Stars'; Henffordd, Leofstan William, 'Two Stars'; Henffordd, Leofstan William, 'Two Stars'; Llundain, Brihtric William, 'Two Stars'; Llundain, Brihtric William, 'Two Stars'; Sandwich, Ælfget William, 'Two Stars'; Sandwich, Ælfget William, 'Two Stars'; irregular issue William, 'Two Stars'; irregular issue William, 'Sword'; Wilton, Ælfwine William, 'Sword'; Wilton, Ælfwine William, 'Profile Right'; Rhydychen, Heregod William, 'Profile Right'; Rhydychen, Heregod Darllen Cefndir Conquest, Coexistence, and Change. Wales 1063-1415 gan R. R. Davies. Cyhoeddwyd gan Wasg Prifysgol Rhydychen (1987). The Norman Conquest and the English Coinage gan Michael Dolley. Cyhoeddwyd gan Spink and Son (1966).
Darlun Ffug yn yr Oriel? 29 Mehefin 2016 Caernarvon Castle gan Richard Wilson Claude Monet, Pont Charing Cross, 1902 'Adeiladau yn Napoli' gan Thomas Jones, 1782 'The Sea's Edge', Arthur Giardelli, 1990 The Beacon Light, J.M.W. Turner Campwaith ar Goll Yma yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd, ein gwaith yw datguddio straeon cudd ein casgliadau celf. O ddarluniau cudd sydd ond i'w gweld dan belydr-x, i ddilyn ôl troed artistiaid: rydym ni'n darganfod pethe newydd am ein casgliad yn gyson. Dros y mis nesaf, 'dyn ni am osod sialens i weld a allwch chi ddarganfod rhywbeth ymhlith y peintiadau: mae na ddarlun ffug rywle yn yr oriel. Drwy gydol mis Gorffennaf, bydd un o'n darluniau yn cael ei gyfnewid am fersiwn ffug, fel rhan o gystadleuaeth a rhaglen deledu Sky Arts: Fake! The Great Masterpiece Challenge. Ble mae'r darlun ffug? Rydym ni'n apelio ar bob ditectif celf amatur, i ddod i ymweld â ni yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd i chwilio amdano. Mae copi ffug o baentiad o ysgol 'Dirlunio Prydain' wedi'i osod, a bydd modd ei weld drwy fis Gorffennaf. Unwaith y byddwch chi wedi penderfynu pa waith yw'r un ffug, pleidleisiwch arlein - caiff y cwbwl ei ddadorchuddio ar Sky Arts 'nes mlaen eleni, a'i arddangos ochr-yn-ochr â'r fersiwn wreiddiol mewn arddangosfa arbennig. Casgliadau Celf Caerdydd Mae dros fil o weithiau celf yn hongian yma yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd: gweithiau enwog yr Argraffiadwyr, celf modern gan artistiaid fel Francis Bacon; gosodweithiau a chelf gymhwysol. Mae mynediad i'r amgueddfa yn rhad ac am ddim, felly dewch draw y mis yma i chwilio am y darlun ffug. I wneud pethe 'chydig yn haws i chi, bydd y sialens o chwilio am ddarlun ffug wedi'i ffocysu ar ein casgliad o dirluniau. Dyma rai o drysorau cudd ac uchafbwyntiau y casgliad hwnnw: Oes Aur y Picarésg Gelwir Richard Wilson yn 'Dad Tirlunio Prydain', am ei fod yn meddu ar allu arbennig i gyfleu golau euraidd Môr y Canoldir a golygfeydd mytholegol, deniadol. Mae'n dod â'r naws yma i sawl tirlun o Gymru, wrth beintio cestyll Caernarfon a Dolbadarn. Cewch weld portread o'r artist Cymreig wrth ei isl, yn gwisgo'i benwisg nodweddiadol, yn ein Oriel Gelf Hanesyddol, a ddarluniwyd gan Anton Mengs. Perspectif Newydd: Tirlun y Ddinas a'r Tywyllwch Wrth i'r tirwedd o'n cwmpas newid, mae agwedd artistiaid tuag ato yn newid hefyd. 'Dyw darluniau Thomas Jones ddim mwy na cherdyn post, a maent yn rhoi cipolwg ar olygfeydd o ddinas Napoli, o'i thoeon a'i strydoedd cefn - testun arloesol ar gyfer artist ym 1780. Mae gwaith Jones i'w ganfod ymhlith darluniau o fyd natur a'r dref yn yr oriel Peintio o Natur. Mae dinasoedd yr Eidal yn ymddangos dro ar ôl tro yn yr oriel Celf Brydeinig tua 1900, gyda Fenis yn enwedig yn denu llygad Walter Sickert wrth iddo beintio'r 'Palazzo Camerlenghi', a'r 'Palazzo Eleanora Duse', a Whistler, wrth iddo beintio 'Noslun: Glas ac Aur' o'r Piazza San Marco. Peintio Golau Oherwydd gwaith craff y Chwiorydd Davies, mae casgliad gwych o weithiau argraffiadol i'w gweld yn yr amgueddfa, fel astudiaethau awyr-agored Dorothea Sharp, lilis dŵr enwog Monet, a champwaith ôl-argraffiadol Cézanne, 'Argae François Zola'. Bu un o artistiaid enwocaf Prydain, J.M.W Turner, yn ysbrydoliaeth i'r steil argraffiadol - yn creu storom frochus neu wawr heddychlon, mewn gweithiau fel 'Yr Oleufa' a 'Bore Wedi'r Storm'. Yn ddiweddar, canfu dîm o arbeniwyr bod tri darlun gan Turner, a frandiwyd fel rhai ffug ym 1950, wedi eu paentio gan y dyn ei hun. Maent nawr yn cael eu harddangos yn ein Oriel Fictoraidd, ochr yn ochr â gwaith y cyn-Raffaeliad Gabriel Dante Rossetti, a model o un o nodweddion enwocaf y brif ddinas: Wal yr Anifeiliaid yng Nghastell Caerdydd. Grym Tirwedd Cymru Yn oriel Pŵer y Tir: Oriel Tirluniau Cymru cewch weld stori tirwedd ein gwlad - y ffordd y mae wedi newid dros y canrifoedd, a sut mae ei harddwch wedi ysbrydoli peintwyr, cerflunwyr a theithwyr. O’r ddeunawfed ganrif ymlaen, daeth artistiaid yn llu i archwilio’n gwlad. Mae Cymru’n dal i ddenu artistiaid heddiw i ail-ddehongli llefydd a lluniau o’r gorffennol, gan edrych ar y tir mewn ffyrdd newydd. Mwynhewch waith Kyffin Williams sy'n dangos mynyddoedd diarffordd, a golygfeydd o ddiwydiant fel dociau Caerdydd. Yn yr oriel gron, brydferth yma, fe ddowch o hyd i sawl golwg ar Gymru. Digwyddiadau Os hoffech chi edrych yn fanylach ar ein casgliadau, ymunwch â thaith dywys am ddim, bob dydd Mercher a Sadwrn am 12.30pm. Bydd tywysydd cyfeillgar yn dangos uchafbwyntiau'r casgliad i chi, gan gynnwys Cézanne, L.S Lowry, Richard Wilson a J.M.W. Turner.
Teipiwch eich ffordd i’n casgliadau Harriet Wood, 17 Ebrill 2014 Hafan Catalog Teipiau Molysgiaid. Neptunea lyrata, y sbesimen teip hynaf yn Amgueddfa Cymru, a gasglwyd gan y Capten James Cook yn Alaska ym 1778. Lluniau a labeli sbesimen ar gyfer y teip Octopus maculosus a ddisgrifiwyd gan ein cyfarwyddwr cyntaf, Williams Evans Hoyle, ym 1883. Map yn dangos y 110 o wledydd sy’n gartref i’r bobl sydd wedi ymweld â’n gwefan hyd yn hyn. Sbesimenau mwyaf poblogaidd ar ôl 18 mis ar-lein Cyhoeddodd Amgueddfa Cymru Gatalog Teipiau Molysgiaid ym mis Medi 2012. Hwn oedd y tro cyntaf i’n cynulleidfa gynyddol ar y we allu gweld lluniau o dros 350 o’n sbesimenau pwysicaf o folysgiaid. Casgliadau Molysgiaid Amgueddfa Cymru (Saesneg yn unig) Mae casgliadau molysgiaid Amgueddfa Cymru o arwyddocâd rhyngwladol ac maent yn cynnwys cannoedd o filoedd o sbesimenau. Mae molysgiaid yn grŵp hynod amrywiol sy’n bodoli yn y rhan fwyaf o amgylcheddau’r blaned – o falwod tir ar ben mynyddoedd i folysgiaid dwyfalfog mewn fentiau hydrothermol, cregyn côn gwenwynig i gregyn gleision perl dŵr croyw, gwlithod cigysol i fôr-gyllell guddliw. Mae ein casgliad yn adlewyrchu’r amrywiaeth hon a’r amrediad daearyddol ac amgylcheddol. Beth yw teipsbesimenau? Mae ‘teipsbesimenau’ unrhyw gasgliad hanes natur ymhlith yr eitemau gwyddonol arbennig sydd angen eu diogelu yn fwy na dim byd arall. Maent yn sbesimenau sy’n cael eu dethol yn ofalus i gynrychioli rhywogaethau newydd, ac maent ar gael yn barhaol i dacsonomyddion y dyfodol gyfeirio atynt. Mae casgliad Molysgiaid Amgueddfa Cymru yn cynnwys 3200 o deipsbesimenau, wedi’u casglu dros gyfnod o bron i 200 o flynyddoedd. Mae dwy ran o dair o’r casgliad yn dod o gasgliad cregyn enwog Melvill-Tomlin , gan dystio i ddyfnder gwyddonol a phwysigrwydd hanesyddol y casgliad. Ein teip cynharaf yw gwichiad moch mawr dŵr oer o Alaska, a gasglwyd ym 1778 gan y Capten James Cook yn ystod ei drydedd fordaith (a’r olaf). Disgrifiwyd y teip hwn, a llawer o rai eraill, gan rai o gasglwyr a thacsonomyddion pwysicaf eu hoes, gan gynnwys William Evans Hoyle, cyfarwyddwr cyntaf yr Amgueddfa ac arbenigwr ar Seffalopodau. Y Catalog Teipiau Molysgiaid ar-lein Gan fod llawer o ymholiadau ynglŷn â chasgliadau yn ymwneud â deunydd teip, roeddem yn awyddus i ddatblygu dull o sicrhau eu bod yn hygyrch i bawb ledled y byd, felly aethom ati i greu’r Catalog Teipiau Molysgiaid. Dechreuodd y project yn 2009, gan ganolbwyntio yn y dechrau ar wahanu 350 o’n teipiau pwysicaf o’r prif gasgliad a’u storio mewn cypyrddau newydd haws eu cyrraedd a mwy diogel. Tynnwyd lluniau o’r holl sbesimenau hyn a’u labeli, a gwiriwyd a sganiwyd y cyfeiriadau yn ymwneud â disgrifiadau gwreiddiol y rhywogaethau. Cafodd yr wybodaeth hon ei chasglu mewn cronfa ddata a’i chyhoeddi ar-lein. Ond megis dechrau’r gwaith yw hyn… Bydd y llu o deipiau sy’n weddill yn cael eu hychwanegu o dipyn i beth, a bydd y staff yn parhau i ymchwilio i deipiau anhysbys yn ein casgliadau. Bydd teipsbesimenau newydd yn cael eu hychwanegu hefyd pryd bynnag y caiff rhywogaethau newydd eu darganfod, a’u disgrifio gan ein tacsonomyddion. Pwy sydd wedi bod yn edrych? Ers mynd ar-lein yn 2012, mae nifer yr ymholiadau ynglŷn â theipsbesimenau wedi cynyddu’n ddirfawr. Mae hyn yn dangos cyfraniad pwysig gwefannau at gynyddu mynediad i’n casgliadau a’r defnydd ohonynt. Drwy ddefnyddio Google Analytics, mae gennym rywfaint o syniad o bwy sydd wedi bod yn edrych dros y deunaw mis diwethaf: Mae 3,973 o ymwelwyr wedi edrych ar 12,268 o dudalennau. Mae pobl o 113 o wledydd wedi ymweld â’r safle. Y pum defnyddiwr mwyaf: y DU, Sbaen, yr Unol Daleithiau, yr Eidal, Ffrainc. Mae 59.5% yn ymwelwyr newydd a 40.5% yn ymwelwyr sy’n dychwelyd. Y sbesimen yr edrychwyd arno amlaf: Scintilla lynchae Oliver a Holmes, 2004 Bwrw golwg Felly, beth am fwrw golwg drosoch eich hun ac fe gawn ni weld lle rydym arni ymhen blwyddyn… Wood, H. a Turner, J. A. 2012. Catalog Teipiau Molysgiaid. Amgueddfa Cymru. Ar gael ar-lein yn http://naturalhistory.museumwales.ac.uk/molluscatypes.
Rhywogaeth newydd i wyddoniaeth: Bolycetiaid yn Ynysoedd Falkland Teresa Darbyshire, 21 Chwefror 2013 1. Map yn dangos y lleoliadau samplo ar arfordir yr ynys Ddwyreiniol gyda map mwy o'r lleoliadau ger Stanley 3. Mwydyn cennog (Polynoidae) ganfuwyd dan garreg wrth blymio 4. Dau cirratulid ganfuwyd dan garreg wrth blymio 8. Mwydyn rhwyfo (Phyllodocidae) gyda'i streipiau du nodweddiadol 9. Dwy rywogaeth abwyd du wahanol (Arenicolidae) o'r lan 10. Rhywogaeth abwyd môr newydd (Nereididae) Mae polycetiaid (neu fwydod gwrychog) i'w gweld ym mhob un cynefin morol ar y Ddaear bron. Anifeiliaid hyblyg ac amrywiol eu lliw a'u llun ydyn nhw, ac mae tua 10,000 o rywogaethau wedi cael eu disgrifio hyd yn hyn. Gyda'n amgylchedd morol yn wynebu straen cynyddol mae'n bwysicach nag erioed ein bod ni'n gwybod pa rywogaethau sy'n byw ymhle. Mae polycetiaid o gynefinoedd yn y moroedd o amgylch Ynysoedd Falkland yng nghefnfor De'r Iwerydd wedi cael eu samplo'n aml fel rhan o fordeithiau ymchwil ar yr Iwerydd. Ar y llaw arall, prin yw ein gwybodaeth o bolycetiaid o gynefinoedd rhynglanwol (rhwng marciau llanw isel ac uchel). Ar ddechrau'r 20fed ganrif gwnaeth naturiaethwr o Ynysoedd Falkland, Rupert Vallentin, beth gwaith yn y maes gan anfon sbesimenau at dacsonomegwyr i'w hadnabod a'u hymchwilio. Prin yw'r gwaith a wnaed ar ôl hyn. Biolegydd morol yn Amgueddfa Cymru yw Teresa Darbyshire, ac mae wedi bod yn cydweithio â'r Grŵp Arolygon Moroedd Bas lleol i astudio polycetiaid Ynysoedd Falkland. Treuliodd bedair wythnos yn gwneud gwaith mae yn niwedd 2011 dan nawdd Cronfa Ysgoloriaeth Shackleton, gan samplo pedwar arfordir ar bymtheg (Delweddau 1, 2, 6) ar yr ynys Ddwyreiniol, y brif ynys. Cafwyd cyfle hefyd i blymio gyda Grŵp Arolygon Moroedd Bas lleol fel rhan o'u harolwg a thrwy hyn bu modd ymestyn y samplu hyd yn oed ymhellach. (Delweddau 3, 4, 7). Cododd rhai peryglon biolegol anghyffredin wrth weithio yn Ynysoedd Falkland gan gynnwys morlewod cyfeillgar yn astudio Teresa traoedd hi'n gweithio dan y dŵr, eliffantod môr yn sleifio i fyny tu ôl iddi ar y lan, a caracaras (adar ysglyfaethus) yn ceisio dwyn y potiau samplu! (Delwedd 5) Wedi i bolycetau gael eu cadw (sefydlogi), bydd nodweddion sy'n bwysig wrth eu hadnabod, fel lliw a phatrwm (Delwedd 8), yn aml yn diflannu neu'n newid. Cafodd y rhan fwyaf o sbesimenau felly eu hastudio a'u ffotograffio yn fyw dan ficrosgop. Byddai sbesimenau hefyd yn cael eu "hymlacio" cyn eu cadw fel bod llai o siawns iddyn nhw wingo neu dorri, felly byddai'n haws o lawer eu hadnabod yn ddiweddarach. Dyw adnabod polycetau ddim yn broses hawdd na chyflym! Mae sbesimenau gwahanol i'w gweld ledled y byd ac yn newid yn ôl cynefin a lleoliad. Mae'n debyg iawn y bydd polycetau Ynysoedd Flakland yn eu lleoliad yn Ne'r Iwerydd yn wahanol i bolycetau Gogledd yr Iwerydd, ac felly mae'n rhaid chwilio'n drylwyr drwy unrhyw lyfrau ar y pwnc i'w hadnabod. I ddechrau, cai'r sbesimenau eu trefnu'n deluoedd (grwpiau o sbesimenau sy'n perthyn). Er nad yw pob teulu i'w gweld ym mhob amgylchfyd, maer' teuluoedd gafodd eu adnabod yn Ynysoedd Falkland hefyd i'w gweld yn nyfroedd Prydain. Astudiwyd pob teulu yn ei dro er mwyn adnabod pob rhywogaeth ym mhob lleoliad. Mae'n haws o lawer adnabod rhywbeth os oes gennych chi lawer o sbesimenau i'w cymharu, yn blant ac oedolion, a sbesimenau o wahanol gyflwr. Bellach mae dros ddeg ar hugain o deuluoedd gwahanol wedi cael eu hadnabod o'r samplau. Mae dau rywogaeth abwyd du (Arenicolidae, Delwedd 9) ac abwyd y môr (Nereididae, Delwedd 10) newydd wedi'u hadnabod, sy'n syndod gan fod y ddau grŵp yn cynnwys anifeiliaid mawr sy'n gymharol gyfarwydd ac yn cael eu defnyddio'n gyson fel abwyd gan bysgotwyr. Disgwylir y byd nifer o rywogaethau newydd yn cael eu hadnabod wrth i'r sbesimenau gael eu dadansoddi. Wedi dychwelyd yn 2013 i samplo lleoliadau ychwanegol, bydd rhestr cynhwysfawr o bolycetau rhynglanwol a glannau Ynysoedd Falkland ar gael, ac yn gymorth i weithwyr gwarchod amgylcheddol lleol.
