Gwres, Mwg a Dagrau - Gwaith Maurice Marinot Rachel Conroy, 19 Tachwedd 2015 'Welais i erioed unrhyw beth mor brydferth, mor werthfawr ac eto mor syml’ (André Derain). Mewn Gardd, 1908, olew ar gynfas. (DA007037) Dyluniad ar gyfer addurn enamel, 1921, dyfrlliw, inc a phensel ar bapur. (DA008188) Maurice Marinot (1882-1960) yw un o wneuthurwyr gwydr pwysicaf yr ugeinfed ganrif. Chwaraeodd ran flaenllaw wrth ddatblygu gwydr yn gyfrwng celfyddydol. Mae ei waith gwydr yn brin iawn, gan i gerbyd oedd yn cario arfau ffrwydro tu allan i’w stiwdio ym 1944 a dinistrio llafur ei oes. Yn enedigol o Troyes, i’r de-ddwyrain o Baris, arlunydd ydoedd yn wreiddiol (Ffig. 1). Cafodd le yn un o ysgolion celf gorau’r brifddinas, ond cafodd ei ddiarddel am fod yn ‘anghydffurfiwr peryglus’. Yn arddangosfa hydref y Salon d’Automne ym Mharis, 1905, arddangoswyd ei baentiadau ochr yn ochr ag artistiaid gan gynnwys Matisse a Derain. Ond fe’i beirniadwyd yn hallt. Yn ôl y beirniaid, roedd gormodedd o liw, a rhoddwyd yr enw fauves i’r artistiaid, yr ‘anifeiliaid gwyllt’ (Ffig. 2). Daeth tro ar fyd ym 1911. Ar ymweliad â ffatri wydr hen ffrindiau ysgol iddo, Gabriel ac Eugène Viard yn Bar-sur-Seine (Ffig. 3), daeth Marinot dan gyfaredd gwydr. Ac yntau ar dân eisiau dysgu holl gyfrinachau’r grefft, llwyddodd i berswadio’r brodyr i roi lle ac offer iddo weithio. Defnyddiodd ei sgiliau â brwsh paent i gychwyn, gan addurno darnau gwydr a wnaed gan eraill ag enamel llachar, trawiadol (Ffig. 4). Erbyn dechrau’r 1920au, roedd wedi meithrin digon o sgiliau i greu ei ffurfiau gwydr ei hun, a dechreuodd eu harddangos. Hunanbortread, 1947, pen ac inc ar bapur. (DA008196) Ger Bar-sur-Seine, 1925, pen, inc a phensel ar bapur. (DA006752) ‘I fod yn wneuthurwr gwydr rhaid chwythu’r stwff tryloyw yn agos at y ffwrnais wyllt... gweithio mewn gwres a mwg llethol, eich llygaid yn llawn dagrau, eich dwylo yn llwch glo ac yn llosgiadau drostynt’ (Maurice Marinot, 1920). Cynhyrchodd Marinot waith unigryw, y cyfan â llaw, ac yn ei lygaid ef, roedd yr un mor greadigol ac arwyddocaol â phaentiad neu gerflun (Ffig. 5). Mae gwydr Marinot yn ddwys, yn feiddgar ac yn arbrofol iawn, gyda phwyslais ar ffurf a diddordeb parhaus mewn effaith golau. Drwy weithio â gwydr, cafodd Marinot y cyfle i arbrofi’n fwy helaeth â lliw – o binciau ysgafn afloyw a phorffor cyfoethog, i liwiau gwyrdd clir a metalau sgleiniog (Ffig. 6). Gan ddwyn ysbrydoliaeth o fyd natur, ymddengys ei waith fel talpiau a dorrwyd o flociau iâ sy’n dadmer, a naddwyd o wenithfaen neu a lenwyd gyda dŵr o bwll budr (Ffig. 7). Bu gyrfa gwydr Marinot yn brysur ac yn hynod o lwyddiannus, ac eto, bu’n gymharol fer. Ym 1937, wedi i’w iechyd dorri ac ar ôl i dân ddinistrio’r ffatri wydr, penderfynodd roi terfyn ar y gwaith wedi 26 mlynedd o arbrofi. Mae ei waith hynod yn parhau i ddylanwadu ar artistiaid gwydr hyd heddiw. Ym 1974, rhoddodd Florence Marinot, merch yr arlunydd, waith celf i Amgueddfa Cymru. Dewisodd Florence roi’r gwaith i’r amgueddfa hon oherwydd y casgliadau cyfoethog o baentiadau Ffrengig modern sydd yma. Dim ond tri chasgliad arall yn y DU ac Iwerddon sydd â gwaith gan yr artist: Amgueddfa Fictoria ac Albert, Amgueddfa New Walk yng Nghaerlŷr ac Oriel Genedlaethol Iwerddon. Manylyn potel, 1929, gwydr â swigod ac ysgythriad asid. (DA008203_05) Potel a chaead, 1929, ysgythriad asid, gwydr wedi’i gracio. (DA008205_03) Gyda diolch i’r Dr P. Merat am ganiatâd i atgynhyrchu delweddau o’r gwaith. Yr holl ddelweddau © Dr P. Merat.
Llywiwr y Swigen Fôr Portwgeaidd 21 Mai 2007 Swigen Fôr Portwgeaidd - Physalia arethusa. Llywiwr y Swigen Fôr Portwgeaidd Nid un anifail yw'r chwysigen fôr, ond 'seiffonoffor', sef anifail sy'n cynnwys clwstwr o organebau sy'n cydweithio â'i gilydd. Defnyddiwch y cysylltiadau isod i ddod i wybod mwy am y creadur rhyfeddol hwn. Yr arnofyn Môr-gudynnau sy'n angori'r tentaclau Tentaclau Yr arnofyn Mae 'arnofyn' lled dryloyw, â gwawr las neu binc arno, llawn nwy yn cadw'r chwysigen fôr ar wyneb y d?r. Ar ben y chwysigen ceir crib (ychydig fodfeddi o uchder) sy'n gweithio fel hwyl gan symud y creadur ar draws y moroedd. Yr hwyl hon sy'n rhoi ei henw Saesneg i'r chwysigen fôr - Portuguese man-of-war - gan ei bod yn debyg i hwyliau hen longau rhyfel Portiwgal. Môr-gudynnau sy'n angori'r tentaclau Mae clystyrau o fôr-gudynnau'n angori'r tentaclau o dan yr arnofyn. Ceir tri math o fôr-gudynnau: dactylosöid (sy'n canfod ac yn dal prae gan ddefnyddio celloedd pigo gwenwynig o'r enw nematosystau), gonosöid (sy'n atgynhyrchu), a gastrosöid (sy'n treulio bwyd, fel stumog). Tentaclau Gall y tentaclau sydd ar ffurf torch ac a ddefnyddir i bigo fesur hyd at 50m (165 troedfedd).
Achub casgliad unigryw o arianwaith rhag y morthwyl 19 Chwefror 2007 Yn 2000, clywodd Amgueddfa Cymru y byddai cannoedd o ddarnau o arianwaith prin, a fu ar fenthyg yn yr Amgueddfa ers i'w drysau agor am y tro cyntaf, yn cael eu dychwelyd a'u gwerthu. Daw'r eitemau, rhai ohonynt yn dyddio'n ôl i'r 16eg ganrif, o gasgliad Syr Charles Jackson (1849-1923), cyfreithiwr a dyn busnes Cymreig. Yn ffodus, yn dilyn llawer o drafod a chodi arian, fe'u prynwyd gan yr Amgueddfa gyda chymorth sylweddol Cronfa Goffa'r Dreftadaeth Genedlaethol, y Gronfa Casgliadau Celf Cenedlaethol a'r Worshipful Company of Goldsmiths. Felly pam mae'r casgliad hwn mor bwysig? Syr Charles Jackson (1849-1923) Syr Charles Jackson Ganwyd Syr Charles Jackson yn Nhrefynwy. Roedd yn un o grŵp o gasglwyr a hynafiaethwyr oedd yn cynnwys Robert Drane, T. H. Thomas a Wilfred de Winton. Gyda'i gilydd cawsant gryn ddylanwad ar ddatblygiad Amgueddfa Caerdydd. Fe chwaraeodd y grŵp ei ran hefyd i sicrhau mai Caerdydd fyddai lleoliad Amgueddfa Genedlaethol Cymru. Trysorau Hynod Mae rhai o'r gwrthrychau a gasglwyd gan Jackson o safon esthetig neilltuol. Mae'r eitemau prin yn cynnwys llwy pen mesen o ddechrau'r 14eg ganrif, sy'n un o'r darnau cynharaf o arian Seisnig i gael ei ddilysnodi, a set gyflawn o lwyau 'apostol' (deuddeg apostol ac un 'Meistr') o 1638. Yr eitem bwysicaf mae'n debyg yw cwpan dwy-ddolen mewn arddull 'awriglaidd' (arddull addurnol o'r 17eg ganrif yn seiliedig ar rannau o'r corff, yn enwedig y glust ddynol, a roddodd yr enw i'r arddull) sy'n cael ei gysylltu â'r gof-arian Iseldirol Christian van Vianen, a oedd yn gweithio yn llys Siarl I. Mae dilysnod 1668 ar y cwpan, ac mae'n un o lond dwrn o ddarnau wedi'u gwneud yn Llundain yn yr arddull nodweddiadol hwn. Nid yw marc y gwneuthurwr wedi'i ddarllen eto, ond mae'n bosibl mai enw George Bowers neu Jean-Gerard Cooques sydd ar y gwaith, gan fod y ddau wedi gweithio fel eurychod yn llys Siarl II. Darnau prin ysbrydoledig Cwpan dwy-ddolen a chaead, Llundain 1668 Mae darnau anghyffredin, ysbrydoledig y casgliad yn cynnwys un o'r blaswyr gwin cynharaf, cwpan cymun Catholig o'r 17eg ganrif a wnaed yng Nghorc y gellid ei dynnu'n ddarnau er mwyn ei guddio, a stand inc ar ffurf glôb llyfrgell. Mae amrywiaeth eang gwrthrychau mwy cyffredin y casgliad, megis llestri halen a jygiau hufen, yn dangos esblygiad siapiau dros amser, ac yn dweud llawer wrthym am arferion cymdeithasol, yn enwedig y rhai sy'n gysylltiedig â bwyta. Mae'r gyfres ryfeddol o lwyau'n cynnwys bron pob math a gafodd eu gwneud dros gyfnod o 400 mlynedd. Gwerth academaidd unigryw Er bod y casgliad yn cynnwys nifer o wrthrychau prin a phrydferth, y rheswm pennaf dros ei gadw gyda'i gilydd yw ei werth academaidd unigryw. Dau brif gyhoeddiad Jackson, sef English Goldsmiths and their Marks (1905) a The Illustrated History of English Plate (1911), yw sylfaen ysgolheictod arian modern. Ynddynt mae Jackson yn dibynnu'n helaeth ar ei gasgliad ei hun i egluro marciau a datblygiad arddulliau dros amser. Byddai'n gohebu â phrif gasglwyr ei gyfnod, ac mae ei gasgliad yn crynhoi'r wybodaeth am arian hanesyddol ym Mhrydain yn y 1900au cynnar. Mae'n ffynhonnell unigryw o ddeunydd cyfeiriol ac mae'n parhau hyd heddiw i fod yn destun ymholiadau cyson oddi wrth arbenigwyr arianwaith ledled y byd. Mae casgliad Jackson hefyd yn cyfannu ac yn cyfoethogi casgliad rhagorol yr Amgueddfa o arianwaith hanesyddol, sy'n gysylltiedig â theuluoedd llywodraethol hanesyddol Cymru. Drwy brynu hanner casgliad Jackson, ar ôl iddo gael ei arddangos am wyth-deg o flynyddoedd, gyda'r tebygolrwydd y bydd gweddill y casgliad yn dilyn ryw ddydd, gall yr Amgueddfa ddatblygu ei rôl fel cartref un o'r prif gasgliadau astudiaeth o arianwaith hanesyddol. Darllen Cefndir Andrew Renton, 'Sir Charles Jackson (1849-1923)' yn Silver Studies - the Journal of the Silver Society, vol 19 (2005), 144-6
Cwpan o aur Cymru solet 19 Chwefror 2007 Aur Cymru Y cwpan aur solet a wnaethpwyd o gynllun mewn darlun o gasgliad yr Amgueddfa Brydeinig o gwpan a roddodd Harri VIII i Jane Seymour ym 1536. Cwpan a chaead, aur 22 carat, R & S Garrard & Co, London 1867-68. Uchder: 39.8 cm (15 ''/16 modfedd). Mae aur Cymru'n brin iawn. Gwnaethpwyd modrwyau priodas teulu Brenhinol presennol Prydain ohono, ond y gwrthrych mwyaf i gael ei wneud o aur Cymru yw'r copi o gwpan a roddodd Harri VIII i un o'i wragedd. Y teulu cyfoethocaf yng Nghymru Gwnaethpwyd y cwpan ym 1867 ar gyfer teulu'r Williams-Wynn o Riwabon yn Sir Ddinbych, gan ddefnyddio aur o'u gwaith aur eu hunain. Teulu'r Williams-Wynn oedd y teulu cyfoethocaf yng Nghymru ar y pryd. Roeddent yn enwog am eu cyfoeth, gan ei wario ar dai crand, paentiadau drud ac arianwaith. Mae llawer o'r rhain bellach yng nghasgliadau'r Amgueddfa. Y Rhuthr am Aur Cymru Mae nifer yn gwybod am y rhuthr am aur yn Califfornia ym 1848, ond nid oes llawer yn gwybod am y rhuthr am aur Cymru a ddigwyddodd ychydig o flynyddoedd yn ddiweddarach. Ym 1862 darganfuwyd aur ym Meirionnydd ac yn fuan wedi hynny agorodd Syr Watkin-Wynn (1820-1885) waith aur Castell Carn Dochan ar ei dir. Cynhyrchwyd y rhan fwyaf o'r aur o'r gloddfa hon rhwng 1865 a 1873. Taliadau o Aur Talwyd breindaliadau mawr i Syr Watkin am yr aur a gloddiwyd, a thalwyd ef gyda'i ingotau aur ei hun. Fodd bynnag, nid oedd angen yr incwm hwn arno gan ei fod mor gyfoethog, a gallai drin yr aur fel difyrrwch. Cwpan o Aur Solet Defnyddiwyd peth o'r aur i wneud cwpan ysblennydd. Mae'r cwpan yn 40cm o uchder ac wedi'i wneud o aur 22-carat. Mae arno'r ysgythriad "MADE OF GOLD THE ROYALTY FROM CASTELL CARNDOCHAN MINE 1867" yn ogystal â'r dilysnod R & S Garrard and Co., Haymarket, Llundain. Mae'n addurnol, yn y steil a oedd yn boblogaidd yng nghyfnod y Dadeni cynnar. Mae'n sefyll ar droed gron, ac mae ochrau'r goes wedi ei haddurno â phennau blodau, dolffiniaid a chlychau. Mae nifer o arwyddeiriau teuluol wedi'u hysgythru ar y cwpan: eryr eryrod eryri, y cadarn a'r cyfrwys, bwch yn uchaf a cwrw da yw allwedd calon. Mae arfbais Williams-Wynn ar y caead tal, ac arno hwrdd ifanc yn cael ei gynnal gan geriwbiaid ar y brig. Cynllun Brenhinol ar gyfer Harri VIII Y cynllun gwreiddiol ar gyfer y cwpan a roddwyd i'r Frenhines Jane Seymour ym 1536-37 yn yr Amgueddfa Brydeinig. Hans Holbein yr Ieuaf, pen ag inc ar bapur. Hawlfraint Yr Amgueddfa Brydeinig, Llundain Fe seiliodd gwneuthurwyr y cwpan eu cynllun ar ddarlun sydd yn yr Amgueddfa Brydeinig o gwpan a roddodd Harri VIII i'r Frenhines Jane Seymour ym 1536. Addurnwyd y cwpan â diemwntau a pherlau. Toddwyd cwpan Jane Seymour ar orchymyn Siarl I ym 1629, pan oedd yn brin o arian.
