Tour of San Francisco Museums Chris Owen, 10 Ebrill 2007 As part of our Museums and the Web conference, Chris and I had a tour of some of the museums of San Francisco. We visited the SF MoMA (Museum of Modern Art), the de Young Museum, and the Exploratorium.The SF MoMA had a concept similar to Oriel 1's (St Fagans' new Belonging exhibition) 'Read and Reveal' - these were called 'Learning Lounges', which included computer workstations (with a custom made user interface to access all online materials), books, and graphics on the walls and panels. Both Chris and myself liked the design of the Flash-based user interface.At the de Young Museum we had a chance to try out their PDA based tour developed by Antenna Audio. The interface was robust and easy to use. They also showed their digital signage system - which was a Flash display accessing the Museum's web-based CMS (Content Management System).Then finally we went to the Exploratorium, which was similar to Techniquest - but they had an array of web feeds and microsites within their massive 17,000 page (I think!) web site. The conference continues tomorrow with pre-conference workshops, and we are attending the blogging workshop presented by staff from the Walker Art Center, in Minneapolis which we are visiting next week.
Dawnsio Gwerin - bron â diflannu i ebargofiant 10 Ebrill 2007 Parti'r Gest, cystadleuwyr yn Eisteddfod Genedlaethol 1955 Canu a Dawnsio i gyfeiliant y Delyn: Peter Roberts, The Cambrian Popular Antiquities of Wales (Llundain, 1815) Can mlynedd yn ôl, bu bron i'r traddodiad dawnsio gwerin yng Nghymru ddiflannu'n llwyr oherwydd blynyddoedd o wrthwynebiad gan yr Anghydffurfwyr. Heddiw, mae'n boblogaidd eto. Mae dros 20 o grwpiau ledled Cymru, ac mae nifer o bobl ifanc brwdfrydig yn dysgu'r grefft a oedd bron â mynd yn angof. Dawnsio Gwerin yng Nghymru Ar un adeg, roedd dawnsio gwerin yn gyffredin ledled Cymru. Byddai'r 'gwerinwyr' yn ymgynnull ar gyfer digwyddiadau awyr agored a gwyliau, tra byddai'r bonheddwyr yn cynnal dawnsfeydd a phartïon. Roedd dawnsio gwlad, a fyddai'n cael ei berfformio yn yr awyr agored dros fisoedd cynnes yr haf, yn un o uchafbwyntiau'r dathliadau tymhorol, ac yn cynnig cyfle prin i ddianc rhag bywyd pob dydd, ac ymuno yn y dathliadau cymunedol. Bu dylanwad cynyddol yr Anghydffurfwyr yn y 19eg ganrif yn gyfrifol am newid agweddau pobl at arferion gwerin traddodiadol, gan gynnwys dawnsio. Er nad dyma'r unig ffactor oedd yn gyfrifol am ddirywiad dawnsio gwerin Cymreig, mae'n sicr iddo chwarae rhan fawr yn y broses. Ymysg y ffactorau eraill oedd dirywiad bywyd gwledig, y Chwyldro Diwydiannol, a dyfodiad y rheilffyrdd, a gynigiodd y posibilrwydd o weithgareddau hamdden a chyffrous newydd a phellach i ffwrdd. Yr Anghydffurfwyr Ymddangosodd Anghydffurfiaeth yng Nghymru yn ystod y 1730au. Roedd yn ffydd a berswadiai ei ddilynwyr i fyw bywyd mwy crefyddol ac i ymrwymo i'r neges Gristnogol. Roedd y gweinidogion anghydffurfiol o'r farn bod gweithgareddau fel dawnsio, yn enwedig dawnsio cymysg, yn wamal ac yn llwgr, ac yn eu condemnio. Does dim syndod felly bod dawnsio ar frig y rhestr o bechodau a luniodd Rhys Prydderch yn Gemmeu Doethineb (1714), o flaen gweithredoedd amhur eraill fel priodi plant. Bu bron i ddawnsio gwerin ddiflannu'n llwyr o Gymru yn dilyn bron i 200 mlynedd o feirniadaeth gyson yr Anghydffurfwyr. Roedd y ffeiriau a'r gwyliau traddodiadol wedi darfod, ac mewn cymdeithas oedd yn newid ac yn canolbwyntio ar ehangu diwydiannol, roedd traddodiadau gwledig Cymru a Lloegr yn raddol ddiflannu. Bron â cholli Dawnsio Gwerin am byth Sylweddolodd Cecil Sharp (sylfaenydd yr English Folk Dance Society ym 1911) fod dawnsio gwerin ar fin diflannu o Gymru am byth, ac aeth ati i gofnodi symudiadau dawnsiau oedd ar gof a chadw ar ôl eu pasio o un genhedlaeth i'r llall. Yng Nghymru, bu Lois Blake, Saesnes a symudodd i Sir Ddinbych yng nghanol y 1930au, yn gwneud yr un fath. Hi oedd yn bennaf gyfrifol am achub gweddillion y traddodiad a fu unwaith mor boblogaidd yng Nghymru. Cyhoeddwyd nifer o bamffledi ag arnynt ddawnsiau a cherddoriaeth, a'i gwnaeth yn bosib ailgyhoeddi dawnsiau o'r gorffennol fel Jig Arglwydd Caernarfon o 1652, set Llangadfan o 1790 a Dawns Llanofer, a oedd yn boblogaidd yn Llys Llanofer tan ddiwedd y 19eg ganrif. Adfywiad Dawnsio Gwerin Yn fuan, cododd brwdfrydedd newydd, a atgyfnerthwyd wrth gyflwyno dawnsio gwerin i lwyfan yr Eisteddfod Genedlaethol, a Thwmpathau'r 1960au a'r 1970au, a sicrhawyd sylfaen gadarn ar gyfer dyfodol dawnsio gwerin. Ers sefydlu Cymdeithas Ddawns Werin Cymru ym 1949, mae dawnsio gwerin wedi ffynnu yma a dros y môr. Mae'r gweithdai cyson, y darlithoedd, a'r cyrsiau a drefnir gan y gymdeithas yn boblogaidd o hyd, ac mae dawnsfeydd yr Eisteddfod yn denu cynulleidfaoedd mawr. O ystyried ei orffennol ansefydlog, mae'n argoeli'n dda fod gan ddawnsio gwerin Cymreig ddyfodol llewyrchus o'i blaen.
200 Mlynedd o Flaengaredd Diwydiannol yng Nglynebwy 10 Ebrill 2007 Gweithfeydd Haearn Abersychan, 1866, a redwyd gan Gwmni Glynebwy, 1852-83 Ffwrneisi chwyth Glynebwy, tua 1900 Melin arw mewn gwaith dur, 1907 Melin arw mewn gwaith dur, 1907 Cwmni Dur, Haearn a Glo Glynebwy Cwmni Dur, Haearn a Glo Glynebwy oedd un o brif gynhyrchwyr haearn y de yng nghanol y 19eg ganrif. Roedd o bwys rhyngwladol, nid yn unig am ei faint, ond hefyd am ei flaengaredd technolegol. Can mlynedd yn ddiweddarach, y cwmni oedd y cyntaf ym Mhrydain i ddefnyddio technegau Americanaidd i gynhyrchu dur a thunplat. Heddiw, y cwmni yw prif gynhyrchwr tunplat Prydain. 1790, y Ffwrnais Chwyth cyntaf Mae gwreiddiau gweithfeydd Glynebwy yn ymestyn yn ôl i 1790, pan sefydlwyd ei ffwrnais chwyth cyntaf. Y teulu Halford oedd y perchnogion rhwng 1796 ac 1844, a bu'r gweithfeydd yn llwyddiant yn ystod y cyfnod hwn. Bu'n arloesol ym maes rholio cledrau, gan ddarparu cledrau ar gyfer rheilffordd Stockton a Darlington ym 1829. Yn yr un cyfnod, arbrofodd y cwmni gyda locomotifau — un o'r gweithfeydd haearn cyntaf yn y de i wneud hynny. Ffurfiwyd Cwmni Glynebwy ym 1848, a ffynnodd y gweithfeydd. Ymgorfforwyd pedwar gwaith haearn arall yn Abersychan, Sirhywi a Phont-y-pŵl. Y gwaith dur cyntaf ym Mhrydain Roedd y cwmni'n arloeswr yn y broses o droi haearn gyr yn ddur. Cynhaliodd ei arbrofion ei hun ym 1854, ac agorodd un o'r gweithfeydd dur cyntaf ym Mhrydain ym 1866. Dirywiodd y gweithfeydd yn yr 1870au a'r 1880au oherwydd rheolaeth wael, ond bu ehangiad cyflym y diwydiant glo yn ddigon i arbed y gwaith rhag cau. Adfywiad yr 20fed ganrif Adfywiwyd y gweithfeydd haearn a dur ar ddechrau'r 20fed ganrif, a bu ffyniant marchnad glo stêm Cymru'n help i sefydlu'r cwmni fel prif gwmni haearn a glo integredig Cymru. Cau a chaledi Erbyn y 1920au cynnar roedd y cwmni'n cyflogi 34,000 o ddynion. Cynyddwyd ei ddyledion i ariannu ehangiad mewn cyfnod pan oedd y diwydiannau dur a glo yn dirywio'n sylweddol. Arweiniodd hyn at gau'r gweithfeydd a gwerthu'r glofeydd ym 1929. Adfywiad ac ehangiad gyda thunplat O ganlyniad i'r caledi mawr a'r diweithdra yn y dref, penderfynodd y Llywodraeth y dylid gosod melin stribed dur cyntaf Prydain yng Nglynebwy. Ail-adeiladwyd y gweithfeydd ym 1936-38 o dan berchnogaeth Richard Thomas & Company, cynhyrchwyr tunplat mwyaf Prydain. Cafodd y gweithfeydd newydd hwb pellach ym 1947, pan gosodwyd llinell tunplat electrolytig cyntaf Ewrop yno. Parhawyd i foderneiddio ac ehangu pob rhan o'r gweithfeydd, ac ym 1960 gosodwyd y Trawsnewidydd LD cyntaf Prydain yn y gwaith dur. Y cynhyrchwr tunplat mwyaf ym Mhrydain Bu rhesymoliad y diwydiant dur ar ôl ei wladoli ym 1967 yn gyfrifol am leihau cyfanswm y dur a gynhyrchwyd yng Nglynebwy, a chaewyd y gwaith dur ym 1978. Ers hynny canolbwyntiodd y gwaith ar gynhyrchu tunplat a galfaneiddio, gan ddatblygu i fod yn brif gynhyrchwr tunplat Prydain. Caewyd y gwaith yn 2002.
Arch Rhufeinig Gwndy 5 Ebrill 2007 Arch Gwndy wrth iddi gael ei datgloddio gan archaeolegwyr Ymddiriedolaeth Archaeolegol Morgannwg-Gwent ac Amgueddfeydd ac Orielau Cenedlaethol Cymru ym 1996. Rhoddodd David Mclean Homes Cyf. yr arch i Amgueddfeydd ac Orielau Cenedlaethol Cymru. Codi arch Gwndy cyn ei chludo i ffwrdd. Mae olion offer yn dangos y gwnaeth y saer maen Rhufeinig ddefnydd o forthwyl neddyf i drin ochr allanol yr arch. Llun © G. Lock. Arch Gwndy. Yn y drydedd neu'r bedwaredd ganrif OC cafodd gwraig ifanc ei chladdu mewn arch garreg yng Ngwndy, Sir Fynwy. 1600 o flynyddoedd yn ddiweddarach ffeindiodd gweithwyr ei bedd. Cafodd arch ei datgladdu gan weithwyr oedd yn cloddio sylfeini tai newydd yng Ngwndy, Sir Fynwy ym 1996. Cafodd y safle ei archwilio gan archaeolegwyr yn dilyn y darganfyddiad, ond hyd heddiw ni wyddom ai bedd unigol oedd hwn neu a oedd yn rhan o fynwent fach. Roedd yr arch yn cynnwys sgerbwd oedolyn ifanc, llaw dde, gwraig 25 a 34 mlwydd oed yn ôl pob tebyg rhwng. Ni wyddom beth oedd achos ei marwolaeth ond ar sail dyddiad radiocarbon fe wyddom iddi gael ei chladdu tua diwedd y drydedd neu'r bedwaredd ganrif OC, pan oedd Cymru dan reolaeth y Rhufeiniaid. Yn ystod y cyfnod hwn, roedd claddedigaethau weithiau'n cynnwys nwyddau claddu, megis dysgl, jar neu botel bersawr. Yn llai aml, câi darnau arian, sef "ffi'r fferïwr" a fyddai'n talu i'r ymadawedig fynd i'r isfyd. Nid oedd y gladdedigaeth yng Ngwndy yn cynnwys unrhyw un o'r pethau hyn. Er hynny, mae'r gladdedigaeth yn awgrymu ei bod hi'n wraig gymharol gyfoethog a allai fforddio arch garreg a chladdedigaeth barchus. Ni fu'r dull yma o gladdu'n arferol drwy gydol y cyfnod Rhufeinig. Hyd ddiwedd yr ail ganrif OC câi'r rhan fwyaf o bobl eu corfflosgi cyn rhoi eu llwch mewn llestr gwydr neu briddlestr. Fodd bynnag, o ddiwedd yr ail ganrif ymlaen dechreuodd arferion claddu newid. Roedd syniadau newydd am byd a ddaw'n golygu bod rhaid claddu'r corff cyfan. Priodolwyd y syniadau hyn yn rhannol i ddylanwadau o rannau dwyreiniol yr Ymerodraeth Rufeinig a lledaeniad Cristnogaeth a'r gred am atgyfodiad y corff. Nodwedd ddewisol oedd yr arch. Câi'r tlodion eu claddu mewn bedd heb arch o bosibl. Câi'r eirch eu gwneud o sawl gwahanol fath o ddefnydd, gan gynnwys pren, plwm a charreg. Er mwyn diwallu'r galw, mae'n bosibl y câi rhai eu cynhyrchu ar raddfa ddiwydiannol. Gwnaed arch Gwndy o Garreg Caerfaddon, calchfaen melyn golau sy'n gymharol feddal ac yn hawdd i'w drin yn syth o'r chwarel, ond mae'n caledu pan ddaw i gysylltiad â'r awyr. Daw'r garreg hon o gyffiniau tref ffynhonnau Caerfaddon yn Lloegr (tref a adwaenid fel Aquae Sulis, sef "Dyfroedd Sulis", gan y Rhufeiniaid). Mae'r ardal hon tua 35km (20 milltir) i'r de-ddwyrain o Wndy. Defnyddiodd y seiri maen Rhufeinig a'i lluniodd offer tebyg i'r rhai a ddefnyddir gan seiri maen heddiw. Ar wynebau arch Gwndy gwelir olion yr offer hyn, gan gynnwys y rhai a wnaed gan forthwylion neddyf, cynion, ceibiau ac offer pigfain. Dengys cyfeiriadau'r olion fod y saer maen yn weithiwr llawchwith. Darllen Cefndir "Tools and Techniques of the Roman Stonemason in Britain" gan T. F. C. Blagg. Yn Brittania, cyf. 7, tt. 152-72 (1976). "Stone Coffins of Gloucestershire" gan R. N. Willmore. Yn Transactions of the Bristol and Gloucester Archaeological Society, cyf. 61, tt. 135-77 (1939).
Gofalu am DNA mewn Casgliadau Gwyddoniaeth Natur 5 Ebrill 2007 Sbesimenau dros gan mlwydd oed wedi'u cadw mewn hylif, a ffynhonnell bosib i astudiaethau DNA. Y Blaidd Tasmaniaidd, sydd wedi diflannu. Defnyddiwyd DNA a dynnwyd o groen y sbesimenau yn yr Amgueddfa i astudio'r berthynas rhwng y Blaidd Tasmaniaidd ag anifeiliaid bolgodog eraill. Mae casgliadau pryfed hanesyddol yn ffynhonnell werthfawr ar gyfer astudiaethau genetig y dyfodol. Mae'r argyfwng cynyddol ym mioamrywiaeth y byd wedi creu gofynion newydd i'r casgliadau biolegol sydd gan ein hamgueddfeydd. Hefyd, mae technegau modern yn ein galluogi i edrych ar ein casgliadau mewn ffyrdd newydd megis dadansoddi DNA (Deoxyribonucleic acid). Mae bellach yn bosib echdynnu a darllen DNA o sbesimenau amgueddfa, ond gall hyn ddibynnu ar y ffordd y maent wedi cael eu storio a'u cadw. Casgliadau unigryw Cedwir dros dair miliwn o sbesimenau biolegol yn Amgueddfa Cymru. Wrth i'r pwysau ar ein hamgylchedd naturiol gynyddu, daw'r casgliadau hyn yn adnodd pwysicach o hyd. Mae nifer o'r sbesimenau sy'n cael eu casglu bellach naill ai yn ddiflanedig neu mewn cymaint o berygl fel nad oes modd casglu mwy. Mae nifer o'r sbesimenau hyn yn unigryw ac yn hanfodol wrth ein cynorthwyo i ddeall bioamrywiaeth a newid hinsawdd. Gall cadw deunydd biolegol fod yn anodd iawn. Mae deunydd biolegol, gan gynnwys DNA, yn dirywio'n gyflym. Mae triniaethau cemegol yn anelu at rwystro'r dirywiad hwn, gan alluogi cadw'r sbesimenau biolegol yn y tymor hir. Cadwraeth gynnar Mae cadw sbesimenau amgueddfa yn dyddio yn ôl dros 300 mlynedd. Yn y lle cyntaf sbesimenau sych ac anadweithiol yn unig y gellid eu cadw. Defnyddiwyd alcohol am y tro cyntaf yn yr 17eg Ganrif, cyflwynwyd fformaldehyd (formalin) yn y 19eg Ganrif. Galluogodd y dulliau hyn i ystod eang o sbesimenau gael eu cadw - ond datblygwyd hyn cyn gwybod am DNA. Gall fod yn anodd iawn cael DNA o sbesimenau a gadwyd gan ddefnyddio formalin. Mae cemegau eraill, megis ethanol (alcohol), yn ddefnyddiol wrth gadw'r sbesimen a'i DNA. Defnyddio DNA o'r casgliadau Gellir defnyddio DNA mewn nifer o feysydd astudiaeth, megis gwaith ar esblygiad, adnabod rhywogaethau, ac ecoleg. Mae astudiaethau DNA yn Amgueddfa Cymru yn cynnwys: Ymchwilio i falwod Hunter o Ddwyrain Affrica a defnyddio DNA i astudio sut y maent yn perthyn i'w gilydd. Mae cregyn gleision perlau dŵr croyw mewn perygl yng Nghymru. Mae ymchwilwyr yr Amgueddfa yn defnyddio DNA i edrych ar eneteg y boblogaeth sydd yn parhau er mwyn cynorthwyo eu cadwraeth. Mae Cennau yn agwedd bwysig o fioamrywiaeth, ond yn anodd eu hadnabod. Mae DNA yn cael ei ddefnyddio i helpu i adnabod cennau. DNA - adnodd bregus Yn anffodus, gellir difrodi DNA mewn nifer o ffyrdd. Yn dilyn marwolaeth organeb, mae molecylau DNA yn dirywio yn gyflym iawn. Golyga hyn bod cadwraeth gofalus a chyflym y sbesimenau yn angenrheidiol i sicrhau cadwraeth y DNA yn ogystal â'r sbesimen yn gyfan. Mae'r amgueddfa yn ymchwilio i ddulliau o gadw DNA. Un dull yw storio mewn rhewgelloedd -80°C neu nitrogen hylifol. Mae rhai amgueddfeydd eisoes wedi sefydlu banciau rhew-feinwe, ond mae'r dulliau hyn yn ddrud. Mae ymchwil parhaus yn ceisio gwella ein dealltwriaeth o effeithiau'r triniaethau hyn, gan ein galluogi i gadw'n sbesimenau DNA yn gyfan ar gyfer y dyfodol
