Datguddio Hanes Cymru: Lansio Casgliadau Arlein 26 Mawrth 2018 Wrth i ni ddatguddio hanner miliwn o gofnodion casgliadau am y tro cyntaf, dyma rai o’r gwrthrychau rhyfedda' a mwya' diddorol o’n gwasanaeth Casgliadau Arlein newydd. Mae’r erthygl hon yn cynnwys llun o ran o sgerbwd dynol. Y Mwyaf Mae ambell i wompyn yn y casgliad – gan gynnwys Tram Ceffyl maint llawn o Gaerdydd a hofrennydd achub môr – ond y mwya’ o bell ffordd yw Institiwt y Gweithwyr o Oakdale. Agorwyd yr adeilad ym 1917, gyda neuadd ddawns, stafell gemau a llyfrgell – erbyn heddiw fe ddowch chi o hyd i’r adeilad yn Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru. Horace Watkins yn profi ei awyren ym 1908 Mae rhan helaeth o adeiladau Sain Ffagan yn rhan o’r casgliad cenedlaethol – ac yn meddu ar yr un statws cyfreithiol ag un o gampweithiau Monet neu gelc o drysor. Mae’r adeiladau’n cael eu datgymalu, eu symud a’u hail-adeiladau yn defnyddio technegau traddodiadol gan dîm o grefftwyr arbenigol. Yr Hynaf Rhain yw olion dynol hynaf Cymru Dannedd bachgen wyth oed yw’r rhain. Mae’n nhw dros 230, 000 mlwydd oed – yr olion dynol hynaf a ddarganfyddwyd yng Nghymru. Datguddiwyd nhw gan archaeolegwyr yn archwilio Ogof Pontnewydd, ger Cefn Meiriadog, ble darganfyddwyd olion arth, llew, llewpart, a dant rheinosorws. Bydd y dannedd yma i’w gweld yn arddangosfeydd newydd Sain Ffagan o Hydref 2018. Y Mwya Sgleiniog Mae pobl yng Nghymru wedi bod yn creu, ffeirio a gwisgo trysorau aur ers miloedd o flynyddoedd – fel yr addurn gwallt yma o’r Oes Efydd, a’r fodrwy enfawr hon. 'Disgen haul' yw'r enw ar y math hwn o addurn, ond nid yw pwrpas y gwrthrych yn hollol glir Mae’r Ddisgen Haul hon yn un o’r esiamplau cynharaf o addurn aur o Gymru, a darganfyddwyd hi yng Nghwmystwyth yng Ngheredigion. Credir mai addurn angladdol oedd y ddisgen hon, a'i bod yn debygol i'r ddisgen gael ei phwytho ar ddillad y person marw cyn eu hangladd. Dim ond chwech o'r disgiau yma sydd wedi eu canfod yn y DU yn gyfan. Mwyaf Dadleuol Ar yr olwg gynta, set de capel gyffredin yw hon. Ond o edrych yn agosach, fe welwn ni’r geiriau ‘Capel Celyn’ arni. Mae’r Capel a’i chymuned, wrth gwrs, o dan ddyfroedd Llyn Celyn erbyn hyn. Casglodd guraduron esiamplau o fywyd bob dydd yng Nghapel Celyn, cyn i'r cwm gael ei foddi yn 1965 Pan foddwyd cwm Tryweryn ym 1965 gan Gorfforaeth Lerpwl, daeth y digwyddiad yn drobwynt yn hanes ymgyrchu Cymreig. Crewyd cenhedlaeth newydd o brotestwyr, a hawliodd well triniaeth i gymunedau Cymreig gan y llywodraeth a chan gorfforaethau. Casglwyd y cwpanau hyn fel esiampl o fywyd bob dydd yng Nghapel Celyn – i’n atgoffa o gymuned wedi ei dadleoli, ac i goffau un o ddigwyddiadau gwleidyddol mwyaf pwysig Cymru’r 20ed ganrif. Gwobr Arbennig: Awyren wedi’i gwneud o Sedd Stafell Fwyta Adeiladwyd y Robin Goch ym 1909 – o gadair stafell fwyta, weiren biano ac injan 40 horsepower. Amserwr wy ger yr olwyn yrru sy’n mesur faint o danwydd sydd ar ôl yn yr awyren. Y Robin Goch wedi'i harddangos yn Amgueddfa Genedlaethol y Glannau Bu'r awyren hon yn hedfan o gwmpas Caerdydd rhwng 1909 a 1916 - dyma lun o Horace Watkins, a adeiladodd y Robin Goch, mewn fersiwn gynharach, hyd yn oed yn fwy bregus, o’r awyren. Horace Watkins yn profi ei awyren ym 1908 Mae ein casgliadau yn llawn straeon sy’n olrhain hanes a dangos cymeriad unigryw pobl Cymru. Mae’r Robin Goch yn un o drysorau’r casgliad, ac yn eisampl o ddyfeisgarwch a menter Cymru ar ei orau. Hanner miliwn o eitemau i’w chwilio Mae lansiad Casgliadau Arlein yn datguddio hanner miliwn o gofnodion casgliad, sydd nawr ar gael ar lein i’w chwilio am y tro cyntaf. “Mae Casgliadau Arlein yn garreg filltir enfawr yn ein gwaith, wrth i ni geisio dod â rhagor o’n casgliadau arlein, i gynulleidfa ehanach, fyd eang. Dim ond dechrau’r gwaith yw hyn. Mae hi mor gyffrous meddwl beth y bydd pobl Cymru a thu hwnt yn ei wneud gyda’r cofnodion yma – archwilio gwrthrychau, llunio straeon ac ychwanegu at ein dealltwriaeth ni o’r casgliad cenedlaethol” – Chris Owen, Rheolwr y We Chwilio Casgliadau Arlein I’r dyfodol... Ein gwaith ni ‘nawr fydd i fynd trwy’r hanner miliwn o gofnodion, a’u gwella. Ysgrifennwyd rhai yn y 1940au ac felly byddwn yn ychwanegu gwybodaeth a lluniau wrth i ni fynd yn ein blaen. Fe fyddwn ni’n dadansoddi sut y mae pobl yn defnyddio’r casgliadau, i weld be sy’ fwya’ poblogaidd ymysg ein hymwelwyr, neu beth sy’n sbarcio trafodaeth. Bydd hyn yn rhoi syniad i ni o beth i dynnu llun ohono nesaf, neu beth i’w ystyried ar gyfer arddangosfeydd yn y dyfodol. Mae paratoi gwrthrychau a thynnu eu lluniau yn broses sydd angen gofal, am fod llawer o'r gwrthrychau yn fregus neu'n sensitif i olau. Os hoffech chi ein cefnogi yn y gwaith yma, gwnewch rodd heddiw - mae pob cyfraniad yn cyfri. Cyfrannu Heddiw Rydym ni'n eithriadol o ddiolchgar i'r People's Postcode Lottery am eu holl gefnogaeth wrth i ni weithio i rannu'n casgliadau arlein.
What happens at a treasure hearing Alice Pattillo, 21 Mawrth 2018 You might have heard of various archaeological artefacts being declared treasure by coroners, but what exactly does this entail?Treasure hearings are one of the most cheerful aspects of a coroner’s job. Amongst all the heartache and mourning that goes with knowing the ins and outs of people’s (sometimes tragic) passing, many coroners look forward to declaring pieces of the past treasure. Not only do these items bring the coroner pleasure, but they are landmark pieces of local history that have been hidden from us for hundreds of years.Last Thursday, 15th March, Mark Layton, HM Coroner for Pembrokeshire, declared 6 local discoveries treasure at Milford Haven Coroners Court - and I was privy to the process. First and foremost, I learned that what goes on in the court is mostly a formality. The experts at NMW offer thoroughly researched reports and advice on whether each item is treasure and Coroner’s Clerk, Gareth Warlow, compiles all the evidence prior to the hearing.This particular hearing was full of some really stunning pieces, including a beautiful 16th Century gilt ring and a fragment of a silver Viking arm ring. The arm ring is an important piece in the puzzle that is Pembrokeshire’s possibly Nordic-influenced past. Finder, Ken Lunn was there to witness the confirmation of his landmark discovery being officially declared treasure.But it was a post-medieval silver scabbard chape that really drew in the crowds. With the landowner attending as well as the finder’s entire family! While it may sound surprising for this to be a family affair, it is certainly exciting to see a piece of metal you have discovered on an old patch of land be confirmed as an important enough part of local history to have it marked as treasure. If only more finders would attend and take part in celebrating their role in helping the experts to build up a bigger picture of Wales’ rich history – even if it was a quick stop before Birthday lunch!After recording each artefact and offering any comments or objections to be voiced by both landowner and finder, Mr Layton declared all the objects treasure and they will now be sent on the intrepid journey to the British Museum for valuation. They will then be acquired by Welsh museums thanks to the Saving Treasures; Telling Stories Project, funded by the Heritage Lottery Fund.It may be a long, arduous road for these little glimpses of history, but it’s important they are accurately recorded so we don’t miss on any little glimmer of light they may shine on the past.Click here for more information on Saving Treasures; Telling Stories.
Llun am Lun: David Hurn yn trafod Ffotograffieth - Rhan 3 16 Mawrth 2018 Mae Llun am Lun: Ffotograffau o Gasgliad David Hurn yn rhedeg o 30 Medi 2017 to 11 Mawrth 2018. Mae’r arddangosfa hon yn dathlu rhodd sylweddol gan David Hurn – ffotograffau o’i gasgliad preifat. Cynhelir yr arddangosfa yn yr oriel gyntaf yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd i gael ei neilltuo i ffotograffiaeth. Dyma'r casgliad olaf y ffilmiau o'r arddangosfa: Philip Jones Griffiths "Mae’r llun hwn gan Philip Jones Griffiths, Cymro Cymraeg o’r gogledd. O safbwynt addysg, mae’n un arall a hyfforddodd ei hun fel ffotograffydd. Rwy’n ei weld yn ddiddorol fod y rhan fwyaf o’r bobl rwy’n eu hedmygu fel ffotograffwyr, wedi hyfforddi eu hunain. Mae’n un o'r lluniau mwyaf dirdynnol welais i erioed. Mae fel arfer ar wal y grisiau yn fy nhŷ fel ei fod yn eich wynebu wrth i chi fynd i’r tŷ bach. Yn eitha aml, daw pobl i lawr â dagrau yn eu llygaid. Dyna beth ddylai llun ei wneud, yn fy marn i. Dyna un o rinweddau mawr ffotograffiaeth. Does dim angen esboniad. Rwy’n credu bod y cyhoedd yn gwybod digon am ryfeloedd ac ati, felly nid oes ots os mai Fietnam neu Biaffra neu lle bynnag sydd yno. Mae’n dweud rhywbeth am y cyflwr dynol, ac mae gan bawb ddigon o wybodaeth reddfol am hynny i allu ymateb yn emosiynol i’r llun. Rwy’n credu ei fod yn un o’r lluniau cryfaf a welais gan unrhyw un. Person go arbennig, ac mae colled fawr ar ei ôl." Clémentine Schneidermann "Fe welais i waith y fenyw ifanc hon – wyddwn i ddim byd amdani – mewn oriel fach yn Abertyleri ac roedd yn drewi o safon. Roedd yna ‘awduraeth’ i’r gwaith. Roedd yn edrych i fi fod potensial yma am ffotograffydd o fri. Yn ddiweddarach, fe wnaeth hi bamffled bach ac roedd hwnnw’r un peth – roedd teimlad o gyfanrwydd iddo, ac roeddech chi’n synhwyro ei bod hi’n deall yr hyn roedd hi’n ei ddarlunio. Mae’r math hwn o ffotograffiaeth yn boblogaidd iawn ar y funud – rhyw edrychiad penodol, math penodol o bortreadu. Y cyfan alla i ddweud yw ei bod yn gwneud hynny’n well na’r rhan fwyaf o bobl. Dyna fy marn i. Dyna pam y gofynnais iddi a gawn i gyfnewid cwpwl o brintiau gyda hi. Rwy’n meddwl ei bod hi eisoes yn ffotograffydd eithaf rhagorol ac rwy’n amau y bydd hi’n dal i dynnu lluniau mewn hanner can mlynedd." Bruce Davidson "Y ffotograffydd arall y cwrddais i ag ef yr adeg honno oedd Bruce Davidson... fe deithiais i dipyn gydag ef, yn enwedig pan oedd yn Llundain a phan gyflwynais ef i dipyn o lefydd ‘tanddaearol’ na fyddai wedi eu cyrraedd fel arall. Mae’r llun hwn yn rhyfeddol, o set o luniau a dynnodd o gang yn Efrog Newydd. Set anhygoel o luniau. Roedd Bruce yn hyfryd, roedden ni’n arfer teithio o gwmpas yn un o’r ceir Mini bach cyntaf ac rwy’n cofio’i fod arfer bwyta nifer syfrdanol o fananas. Am ryw reswm roedden ni’n byw ar fananas. Mae’n ffotograffydd gwych ac yn berson gwych. Fe wnaeth waith syfrdanol ar orymdeithiau Selma a phethau felly. Person da gyda chydwybod cymdeithasol. Fe gafodd effaith fawr arnaf a rhoddodd lawer o brintiau i mi. Doedd dim orielau pryd hynny, ac roedd print yn costio 50c i’w wneud. Dywedodd rhywun, “o, dwi eisiau hwnna” – doedd pobl ddim yn tueddu i wneud hynny – ac fe ddywedodd Bruce “iawn”. Rwy’n credu fod tua wyth neu naw llun gan Bruce Davidson yn y casgliad ac mae pob un yn hyfryd. Bydden i wedi hoffi tynnu’r llun hwn, mae’n llun arbennig." John Davies "Roedd John Davies yn byw yn ne Cymru, ac mae’n ffotograffydd tirluniau eithriadol o dda, o natur ddogfennol bur iawn. Lluniau syml o’r dirwedd ydyn nhw, dim triciau, lluniau golygfa go iawn. Fe wnaethon ni gyfnewid llu o luniau, dros ryw ugain mlynedd mae’n debyg, ond ar ffurf cardiau Nadolig. Rydyn ni’n dau’n gwneud cardiau â llaw. Yn fy achos i, byddaf yn gwneud hanner cant bob blwyddyn a’u hanfon allan fel argraffiad cyfyngedig. Dwi ddim yn siŵr beth yw ei argraffiad ef, ond mae’n gwneud yr un fath. Doedd dim rheswm dros geisio cael print mwy o faint. Maen nhw mor brydferth yn y maint hwn. Maen nhw mor gain a hardd." Llun ar pen y tudalen gan Clémentine Schneidermann. Mwy o Wybodaeth (Saesneg yn unig) David Hurn yn Magnum Philip Jones Griffiths yn Magnum Clémentine Schneidermann Bruce Davidson yn Magnum John Davies
Discovering Ancient Greek coins with Eirini Eirini Anagnostou, Alice Pattillo, 16 Mawrth 2018 Hi, Eirini here – I am a student intern in the Archaeology and Numismatics department at NMW, Cardiff. I’ve been taking a look at the museum’s extensive coin collection and will be creating a series of blogs on each of them.Today I am looking at ancient coins from my home country of Greece. The collection of Greek coinage dates back to over 2000 years ago, but the designs are in great condition. They are all made of silver or gold and we can see the development of currency through them – beginning with rough coins that look like ingots to detailed chunky coins featuring Emperors faces, some from Macedonia and Byzantium as well as famous leaders like Alexander the Great.I’ve picked my two favourite coins from the collection:Alexander the Great, Macedonian Drachma 4 Drachum from Pella, Macedonia (dating to 315BC) features Alexander wearing a lion skin, the symbol of Greek hero Hercules, on the front with Alexander’s name inscribed on the back next to an image of Zeus. This design was mimicked by Emperors following Alexander’s death.I like that this coin is in such good condition. We can see the details of Alexander’s face – it’s impressive considering the tools they had! You can read the inscription clearly despite how old it is.Byzantine Empress Theodora, Constantinople Nomisma A gold tetarteron dating from the reign of Theodora (AD 1055-1056) featuring a portrait of Theodora holding a sceptre and orb, on the other side is a depiction of Jesus Christ. The same iconography of Jesus was used on other Byzantine emperors’ coins, but with their own portraits in place of Theodora’s.I like how this coin is also in great condition, however, the artwork is much simpler on Byzantine coins with less intricate detailing.Next week, I will be looking at some Roman coins - a common metal detectorist find in Wales. Greek coins, unfortunately, aren't found in Wales as Greece never invaded the British Isles! Remember to always report any findings to the Portable Antiquities Scheme to allow us to keep learning from the past.
Lleisiau o’r Gorffennol: Ŵyna yn Rhandirmwyn, 1975 Aled Jones, 15 Mawrth 2018 Yn ystod y 1970au cynnar aeth staff yr amgueddfa ati i recordio hen ffermwyr yn disgrifio ffermio yng Nghymru ar ddechrau’r ugeinfed ganrif cyn datblygiadau peiriannau ffermio o’r 1950au ymlaen. Mae’r recordiau yn cael ei chadw yn Archif Sain yr amgueddfa.Yn 1975 holodd John Williams Davies y ffermwr Dan Theophilus am y profiad o ffermio defaid ar ddechrau’r ugeinfed ganrif.Roedd Dan Theophilus yn byw ar fferm Allt Yr Erw, Rhandirmwyn, pentref yng ngogledd-ddwyrain Sir Gaerfyrddin.Mae Dan Theophilus yn sôn am ofalu am y defaid adeg ŵyna, yr achosion mae’n meddwl sydd yn arwain at ddefaid yn cael trafferth i ddod ac ŵyn, a’r tywydd gwaethaf ar gyfer y tymor ŵyna. Mae’n dweud sut oedd perswadio defaid i fabwysiadu oen, y perthynas rhwng y ddafad a’r oen a pha mor ffyddlon byddai’r defaid i’r ŵyn ar ôl ŵyna wrth iddo droi’r defaid i’r mynydd. Dan Theophilus, Allt Yr Erw, Rhandirmwyn
